Sondan ko‘ra sifat: Astag‘firulloh haqida mulohaza

Bismilloh. So‘nggi paytlarda istig‘forni kundalik odat qilishga harakat qilib yuribman – rostdan ham hayotimning bir qismiga aylantirishga – umid qilamanki, bu Allohga to‘g‘ri tavba qilishimga yordam beradi. Bilasizmi, Astag‘firulloh mag‘firat so‘rashning juda kuchli vositasi. Lekin o‘ylab qoldim: uni bir marta, chinakam diqqat va ma’no bilan aytish, ming marta parishon qalb bilan takrorlashdan ko‘ra ko‘proq savobga ega bo‘lsa kerak? Imom Ahmad ibn Hanbal haqida mashhur, lekin to‘liq ishonchli bo‘lmagan bir hikoya bor, u shunday: bir kuni u qarib qolgan chog‘ida safarda bo‘lib, masjidda dam olishga harakat qilgan, lekin qorovul uni tanimay, haydab yuborgan. Yaqin atrofdagi bir nonvoy bo‘lgan voqeani ko‘rib, unga achinib, o‘z uyida tunashga ruxsat bergan. Ishlayotganida, nonvoy tinmay “Astag‘firulloh” der edi. Imom Ahmad bu istig‘for unga biron maxsus narsa olib berganmi, deb so‘radi. Nonvoy aytdiki, qilgan har bir duosi Alloh tomonidan qabul bo‘lgan – faqat bittasi mustasno: u doimo Imom Ahmadni uchratishni orzu qilardi. Tasavvur qila olasizmi? Imomning ko‘zlari yoshga to‘ldi va u nonvoyga kimligini aytib, Alloh uni masjiddan shu odamning duosini qabul qilish uchun sudrab chiqarganini aytdi. Keyin Imom Alining juda ta’sirli gapi bor. U bir necha kishi bilan o‘tirganda, bir kishi haqiqiy hissiyotsiz, shunchaki tezda aytib o‘tgan holda “Astag‘firulloh” deb qo‘ydi. Imom Ali unga o‘girilib: “Onang seni yo‘qotsin! Sen istig‘for nimaligini bilasanmi?” dedi. U tushuntirdiki, chin istig‘for ma’nosiz so‘z emas; bu haqiqiy ma’naviy martabali kishilar uchun yuksak darajadir. U Nahj al-Balog‘ada zikr qilingan chin tavbaning olti ruknini bayon qildi: birinchisi, o‘tmishdagi gunohlarga chuqur pushaymonlik; ikkinchisi, ularga qaytmaslikka qat’iy va’da; uchinchisi, boshqalarning haqlarini qaytarish; to‘rtinchisi, o‘tkazib yuborilgan farzlarni qazo qilish; beshinchisi, harom mol yoki ovqatdan tavba orqali poklanish; va oltinchisi, gunohning lazzatini totgandan keyin itoat qiyinchiliklarini tanaga torttirish. Imom Alining aytishicha, faqat shunda inson chinakamiga “Astag‘firulloh” deyishga tayyor bo‘ladi. Rostini aytsam, bu meni o‘z istig‘forim haqida o‘ylantirib qo‘yadi. Men uni aytishga harakat qilganda, qalbim o‘likdek – qattiq qora tosh kabidir va hech qanday haqiqiy qayg‘u yoki o‘zgarish sezmayman. Men gunohlarga yolg‘iz botganman, qayta-qayta va uzoq vaqt hatto namoz ham o‘qimaganman. Xuddi bir aylanaga qamalib qolganman: bir kuni namoz o‘qib, iqror va istig‘forimni to‘kib solaman, ertasi kuni esa yana qaytgan joyimda bo‘laman. Bilamanki, xatolarimizni oshkor qilish kerak emas – Payg‘ambarimiz ﷺ aytganlarki, Alloh insonning gunohlarini berkitadi, lekin boshqalarga nima qilganini aytib yurganlar o‘zlarini fosh qilib, bu himoyani yo‘qotadilar. Shuning uchun tafsilotlarga kirmayman, lekin kurashayotganimni biling. Umid qilamanki, bir samimiy Astag‘firulloh, hatto kuniga bir marta bo‘lsa-da, lekin chinakam his qilingan bo‘lsa, qalbimni jonlantirishi mumkin. Balki gap sanashda emas, balki uning zamiridagi narsadadir.