Nigeriyaliklar tashqi harbiy tahdidlari xavfi paydo bo'lganida, zo'ravonlikka o'zimizdagi yechimlar izlashga chaqirishmoqda - Assalomu alaykum
Ассалому алейкум. Насро қайталаган хужумлар билан христианларга қарши мўлжаллангани тўғрисидаги далиллар орасида, жойдаги одамлар ва мутахассислар бу кризиснинг мураккаб эканини айтиб, ташқи ҳарбий кийимларга чақирувларга жавоб бермоқдалар.
Лоуренс Жонго ва унинг хотини 2023 йилда турмуш қурганларида, марказий Нигериядаги қариндошлари ва дўстлари уларнинг тўйини нишонлаш учун келган. Ундан бери эса, у ҳайда куб миқдорда одамларнинг ҳаётини юборган хабардорликлар билан јоҳа олиб неча кун дўстларини йўқотган. “Мен неча дўст ва қариндошимни йўқотганимни ҳисоблашим мумкин эмас. Менинг хотиним апрелдаги Зике ҳужумида сегиз қариндошини йўқотди,” деди Жонго, Плато штатидан жилд ва саҳар дўсти. “Улар менинг тўйимга келган одамлар эди.”
Ушбу ҳужумдан бир неча кун аввал, яқин жойда шундай ҳам хужум билан тахминан 40 одам ўлдирилгани хабар қилинган.
Ўнлаб йилларга давомида, ўрта белда ваҳший жамоат курашлари кузатилган, кўпинча Фулани пастдошлари (асосан мўмин) ва асосан христиан фермерлар ўртасида, бу эса ер ва сув учун рақобат билан уланади. Шунга қарамай, шимолий Нигерда Бирок Ҳарами ва ИСИЛга қўшилган гуруҳларнинг бинопори билан у ҳолда қолдиган одамларни ўлдириб ва бошпана етишмади.
Ҳар хил гуруҳлар чақиқилишига қарамасдан, хорижий раҳбар ҳарбий кийим бериши билан таҳдид қилиб, кризисни христиандагиларга қарши бир томонлама ҳужум деб жамлаган. Ушбу риторика кўплаб Нигериядаги одамларни таҳқирлади. Обужа бир динига муносабатни кескин рад этди ва кўп одамлар масалаларнинг анча мураккаб эканини айтиб ўтишмоқда.
Президент Бола Тинубу Нигерияни диний одилсиз деб таърифлаш мамлакатнинг ҳақиқатига тўғри келмаганини, ва ҳукумат барча учун ишончни ҳимоя қилиш устида ишламоқда. Жойда, ҳукуматини ўзларини ҳимоя қилмагани учун нафратланган одамлар ҳам хорижий армияни ўз ерида хохламайди.
Жонго, такрорланган йўқотишлардан травматизатсияланган, муваффақиятсиз хавфсизлик тизимини доимий айблашга бағишлайди ва хокимиятларнинг зўравонини тўхтатиш қобилияти ёки истагига умидини йўқотганини айтиб ўтди. Маҳаллий миқёрда 2001 йилдан бери Миангода бир неча минг одам ўлдирилгани айтилади ва кўплаб оилалар ҳозирда фермерлик қилишида омилига зидган.
Лекин Жонго, христиан сифатида, осмон ёширишиз бўйича бир динига чекланмагани ва ёзаям, "Хусусий ҳужумлар орасида мусулмонлар ҳам бўлмоқда. Фулани динидан хабардор бўлган мусулмонлар ва бошқа халқлар ҳам зарар кўрган," деди, Фулани раҳбарларининг ўлдиришини эслатиб.
Бошқалар ҳам шунга ўхшаш ҳикояларни айтишмоқда. Исломдан христианликка конверт бўлган Али Тига, тўй бўлган вақтда келиннинг ўлдирилгани ҳақида телефон қўнғироғи олишини ҳали ҳам ёдлайди. “Менинг акамнинг ёлғиз хотини ўлдирилган, унинг боғизини кесиб олишган,” деди у. У ҳам қатор дўстлари ва қариндошларини сўнгги йилларда йўқотган.
Фулани пастдоши Алию (фақат исми) овқат бериш соҳасида тортишувни таърифлаб, бир неча акам ва молларини йўқотганини тушунтирди. У, мусулмон ва христиан қўшнилари орасидаги яқин алоқа қисқарганигидан гапирди: “Биз бирга катта бўлганмиз - бир хил мактабларда ўқидик ва Рождество ва Саллахни биргаликда нишонлаганмиз. Эндиликда эса баъзи жамоаларга қадам қўйишим ҳам мумкин emas,” деди у.
Нигерия 220 миллионга яқин одамдан иборат бўлган, тўғри христианлар ва мусулмонлар орасида яқин тенг бўлинган, 250 дан ортиқ этник гуруҳларни ўз ичига олувчи рангли, секуляр мамлакатдир. Ўрта бел - бу рангинлик (ва қисқарган манбалар устида жанг) ҳам энг кўринадиган жойи.
Ташқи таҳдидлар ва баланд сиёсий даъватлар Нигерияда хавфсизлик, ҳаётни йўқотиш, ва ҳукуматнинг хунарли гуруҳларни назорат қилиш муваффақиятсизлиги тўғрисида шуни тақдим этган. 2019 йилда бошланган миллий молдорларнинг трансформация режаси ва давлат муқобилини назорат уегидаги қонунлари амалга оширишда муаммолар билан юзма-юз келган. Хужумчиларни тозалаш учун ҳарбий операциялар самарасиз сифатида ва баъзан тинишилмаган деб эътироф этилган.
Таҳлилчилар кризис оиласини атарок, олатгулларни диний сабаблар энгилганидек ҳам бўлганида, аммо ўрта белдаги кўпгина зўравонлик замини босилганидани ва сув мослашуви, иқлим ўзгариши ва аҳолининг жонипкўтувини қўшимча шартлаган, деб таърифлайди. Паст даражали бошқарув, заиф жиноятчилик, етиштирилган чегаралар, ва айбдорларни жиноят қилишдаги етишмовчилик уларни айбларга ўсишга восита қилиб, давлат институционаларига ишонанбабни тушirib yubordi.
Мутахассислар маҳаллий ечимларни таклиф этишмоқда: оставёдогучларни жинояткунчиликка мос равишда, жамоат асосида вақтинчалик эскертириш тизимлари, ўзаро диний ва жамоат arbitrationи, ҳамда хавфсизлик дейилганини инсон ҳуқуқларини муҳофаза қилиш билан бирлаштириш. Аҳоланинг иқтисодий хослатлари, ривожланишдаги заифликлар, ва тикланишни оладиган сабабларни ҳал қилишни жуда муҳим, чунки жиниф қатнашламас барча гуруҳләрниң намоён олишига блокланмасини.
Жойдагилар хорижий ҳарбий ҳаракатлар нима билан ёшғи баҳвотларини тахламасин деб хавфланишмоқдалар. “Биз Тинубу энггрилик ҳаракатни жонлантириш ва террорчиликларга қарши ички ёндашувни тавсия этади деб умид қиламиз.” У, "Намозингиз керак бўлганда, ташқи кучларни таклиф қилиш орасида қилиш, бу унча ёшди". Бошқалар хорижий арб गर्न алажли собитлари орасида жамоат аҳоласи ва бошпана куналарига кўпроқ юкланиш муҳофазасида хавф ичидитамоқдалар.
Ҳалида, жамоат учун самарали ҳимоя ва адолат бўлиши керак. “Нигерия ҳукумати бу террористларга қарши курашиш чораси бўлади,” деди Жонго. “Мен кўп одамларни дафн этдим. Мен барча жамолада хонимдан чарчаганман.”
Аллоҳ барчасига сабр ва муҳофаза қилсин ва раҳбарларни одамлар ҳаётини муҳофаза қилиш ва адолатни ёмонлаштиришга олиб борсин.
https://www.aljazeera.com/feat