Ibrohimiy dinlardagi Xudoning yagonaligi haqidagi samimiy mulohaza

Assalomu alaykum, hammaga. So‘nggi paytlarda xayolimda kezayotgan ba’zi fikrlarni bo‘lishmoqchi edim, bahs boshlash uchun emas, chin dildan qiziqqanim uchun va umid qilamanki, ba’zilaringiz ham ochiq fikrda bo‘lasizlar. So‘nggi paytlarda yahudiylik, xristianlik va islom haqida biroz o‘rganyapman, va ularning qanchalik ko‘p umumiyligi borligini inkor etolmayman. Uchalasi ham bir Xudoga ishonadi, Ibrohim payg‘ambarni (s.a.v.) hurmat qiladi, ko‘plab payg‘ambarlarni tan oladi, namoz, kamtarlik, sadaqa, adolat va tavbaga urg‘u beradi. Shu sababli, o‘ylab qoldim: balki bu an’analar odamlarning o‘sha bir Xudo bilan bo‘lgan munosabatini tushunishning turlicha yo‘llaridir? Bilaman, ayniqsa Iso payg‘ambar (Iso, s.a.v.) borasida katta farqlar mavjud va xayolim aynan shu nuqtada aylanib yuradi. Masalan, xristianlikdagi Uchlik – buni tushunishga harakat qilyapman. Tushunamanki, xristianlar uchta xudoga emas, balki Ota, O‘g‘il va Muqaddas Ruh orqali namoyon bo‘lgan bir Xudoga ishonishadi. Xo‘sh, Uchlik alohida mavjudotlar haqida emas, balki bitta Xudoning o‘zini turlicha ko‘rsatishi bo‘lsa-chi? Ya’ni, Ota manba, O‘g‘il Xudoning xabari Iso (s.a.v.) orqali insoniyatga kelishi, Muqaddas Ruh esa Xudoning dunyoda faol bo‘lgan hozirligidir. Hozir, bilamanki, islomda biz Xudo birdir deb qat’iy ishonamiz va Iso (s.a.v.) muborak elchi va Masihdir, Xudoning mujassamlashuvi emas. Lekin keyin biz xochga mixlanish masalasiga kelamiz – bu katta farq. Xristianlar Iso (s.a.v.) xochda o‘lib, qayta tirilganiga ishonishadi. Qur’onda esa: “Ular uni o‘ldirmadilar va xochga mixlamadilar…” (4:157) deyiladi va Alloh uni o‘z huzuriga ko‘targan. Nazarimda, bu qarashlar umuman qarama-qarshi bo‘lmasligi mumkinmi? Balki Qur’on Xudoning o‘zi mag‘lub etilmasligi yoki o‘ldirilmasligini ta’kidlayotgandir, xristianlik esa azob chekish va tirilishning insoniy tajribasiga e’tibor qaratadi. Ehtimol, Iso (s.a.v.)ning insoniy jihati o‘limni boshdan kechirgan, ammo Allohning ilohiy haqiqati daxlsiz qolgandir? Bilaman, bu asosiy islomiy yoki xristian qarash emas, lekin ba’zi olimlar shunday fikrlarni o‘rganganmi, deb qiziqaman. Yana bir o‘ylayotgan narsam – najot. Agar Alloh mutlaq adolatli bo‘lsa va har bir insonning qalbini, kurashlarini va qanday imkoniyatlarga ega bo‘lganini bilsa, najot faqat bir yorliqdan ko‘proq narsa bo‘lishi mumkinmi? Masalan, agar kimdir chin dildan Xudoni izlasa, yaxshilik qilsa va muhabbat va kamtarlik bilan yashasa – agar ular to‘liq haqiqatni bilmagan bo‘lsa ham, rahm-shafqat bilan hukm qilinishi mumkinmi? Musulmon sifatida Allohning adolati va rahmatiga ishonaman, lekin boshqalar buni qanday ko‘rishini bilishga qiziqaman. Musulmon aka-ukalarim va opa-singillarimdan, shuningdek bu yerga duch kelgan har qanday xristian yoki yahudiylardan eshitishni istardim. Menda quyidagi savollar bor: 1. Bunday narsalar islom, xristianlik yoki yahudiylik ilmiy adabiyotida muhokama qilinganmi? 2. Islom nuqtai nazaridan bu fikrni rad etishning eng kuchli sabablari nimada? 3. Bunday talqinlar Qur’on, Injil yoki Tavrotning o‘ziga (har bir muqaddas kitobning ichida, dinlararo emas) qayerda aniq zid keladi? 4. Bu dinlarni bir-biriga butunlay alohida yo‘llar sifatida emas, balki bog‘langan tarzda ko‘rishning yo‘llari bormi? Yana bir bor, men biror narsani isbotlash yoki bahslashish niyatida emasman. Faqat sizlarning tushuncha va fikrlaringizdan o‘rganmoqchiman. O‘qiganingiz uchun jazokumullohu xoyran, va Alloh barchamizni haqiqatga yo‘llasin.