Surah Al-An’am, oyat 125: Ma’nosi va nahvi haqida tushunishim
Ассалому алейкум ва раҳматуллоҳи ва барокатуху, Мен оятни ўқидим: فَمَن يُرِدِ ٱللَّهُ أَن يَهْدِيَهُۥ يَشْرَحْ صَدْرَهُۥ لِلْإِسْلَـٰمِ ۖ وَمَن يُرِدْ أَن يُضِلَّهُۥ يَجْعَلْ صَدْرَهُۥ ضَيِّقًا حَرَجًۭا كَأَنَّمَا يَصَّعَّدُ فِى ٱلسَّمَآءِ ۚ كَذَٰلِكَ يَجْعَلُ ٱللَّهُ ٱلرِّجْسَ عَلَى ٱلَّذِينَ لَا يُؤْمِنُونَ Келтирилган таржима шундай дейди: "МАН ёрдам берсаги, Аллоҳ инсонни йўлга бошлайди...", лекин мен оятни бошда "МАН ИСТАШАҲ" деб ўқидим, бу ерда "Аллоҳнинг йўллашини хоҳлаган" ёки, аслида, фалон жойда фаол инсон шунчаки "йўллана бошламоқчи" бўлган деб тушунилади, яъни: йўлга бошлашни шахсан хоҳлаган одам. Биринчидан, бирона содда фикр: Қуръоннинг араб тилидаги шакли бу ерда "يُرِدِ اللَّهُ" феълдан фойдаланади, бу бошқача ҳолатдагидек, Аллоҳнинг фаол истаклари маросимида ҳам айнан вазифа беради, у кишининг хоҳишларига эмас. Шундай қилиб, кўпинча тафсирчилар ва ўқувчилар уни Аллоҳнинг иши ва хоҳишидан ташқари тушунишади, инсоннинг истаги унинг учун йўл бошлашни автоматиклаштирмайди. Бу бошқа оятлар билан ҳам мувофиқ, Аллоҳнинг йўллаш ёки адашиш ҳақидаги истаклари асосида. Иккинчидан, баъзи бадиий контекстларда, "инсон самимий бўлса, Аллоҳ унинг йўлли келишини осонлаштиради" деган тўлдирувчи ёки компилятив тафсир олинади; "хизматчиси"нинг истаги инобатга олиниши мумкин, лекин бу Аллоҳнинг хоҳиши ва унинг маънавий сабаблари билан боғланади. Баъзи тафсирчилар дуо қабул қилиш ва самимий ниятларнинг Аллоҳнинг қалбин очишида сабаб бўлиши мумкинлигини айтишада, лекин бу матннинг фаоллигини инсондан Аллоҳга ўзгартирмайди-ку, балки умумий тарзда Аллоҳнинг ваколат бериш ва имконият беришини тасдиқлайди. Содда хулоса ва енгил тарзда: - Грамматика ва тил нуқтаи назаридан, "يُرِدِ اللَّهُ" жумласи Аллоҳнинг хоҳишидан билдириш учун мўлжалланган. Шунинг учун "Аллоҳ йўллашни хоҳласа...", таржима ҳақiqатан анча тўғри. - Ижтимоий-руҳий мазмунидан, фуқаролик фаолиятларини, самимият ва жондан сўзлатишни инобатга олувчи тўғри манзарани тушуниш мумкин, яъни Аллоҳнинг истаги, қалбдаги воситалар ва қабул билан боғлиқ. Агар тўлиқ тафсирлар (Ибн Касир ёки Табарий каби) ёки шу маънода бошқа оятлардан мисолларни қўшишни истасангиз, ушбу мисолларни келтиришим мумкин, иншааллоҳ. Аллоҳ сизга соғломи ва савобини берсин!