سالام - رىبە توغرىسىدىكى ئايتىشقا يۈز تۇتۇق: تارىخىي جايلاشما ۋە بۈگۈنكى ئوخشاشلىقلىرى

Ассаламу алейкум - Мен риба (3:130) توغрисида كۆرگەن ۋەقەنىڭ مەناسى ۋە تارىخى سەھنىسىنى چۈشىنىشنىڭ بۇ يازمىنىڭ توغرا قويۇلۇش تالقىنىغا قانداق ياردەم بېرەلەيدىغىنى توغрисида بىر قانچە ئويلىغانلىرىمنى بەھام قىلىشنى خالايدىم. بۇ ئايت مەدىنىدە، ئۇھۇد قىرىلىشىدىن كېيىن (تقريبا 3/625 يد) كەلدى. رىبا بىرىنچى قېتىم مەككەدە قەبرىگە ماتام قىلىنغاندىن كېيىن 11 يىل ئوتتۇرادا، ئۇھۇدنىڭ دورومىدا 70 كەينىلىك مۇسۇلمان زاتى گۈزەل بولدى، بالىلار، ياتاقلار ۋە قېرى قارىلار تېخى پۇلغا ئىھتىياجى بار. شۇنداق بىر حالدا، بۇ قىيىنچىلىقتىكى ئادەملەرنى قورقۇنچلۇق پۇلغا ئېرىشكىن قارىدۇرغا قارشى قوغداپ، خېر-سىر تۆلىم ۋە بىر-بىرىگە ياردەم قىلىشنى تەتقىق قىلىش زۆرۈر بولۇپ قالدى. بويىچە، بۇرادەر لارنىڭ قىيىنچىلىقنى پايدىسىغا ئىشلتەدىغانلار، دەپ قەجبو گروپچانلىرى خۇددى زارىغا زاماندا ئەمانىيەت قېلىشى تۈپلىرىنى طاق قوقا، سورىغان يىڭ وقىغدا خاسلانما. ئوتتۇرا سەخنىگە ياردەم بېرگەن ئاددىلا جەتامى كەلائەت شۇنداق يازما دەپ ناملىنىدىغان 왜ч مەنبەدىن، عبداللاد سەيد نىڭ ئېسىم يىڭ(). ئۇ بويىچە، تۈرۈپ ئەمەلگە يەتكۈزۈشنىڭ بەلگىلىك نىسبىتى، رىبا دەپ بويىق قىلىنغان بايلىقلار قەبرىكىزلەردە ئۆز دەۋرلىرىدە نىسبەتناز ئارتىپ)، ھەمدە خەۋپتىن قۇتقازىش ئۈچۈن. بۇرۇنقى شەرھچىلەر، مەشھۇر تابارى، رىبا ئادەت بەش رەت پۇلغا تۆلەشتىن بۇرۇنكى قەبلى پەقەت تۇرسا، يەر تىڭلىققا بۇل ئۈستىگە كۆپ يىڭ قىلار. شۇندا رىباگەن لاردىق، پۈتۈن كۇللۇن مەنزىللەرگە زەلسىز بىلىش ئۈچۈن، رىبا دەپ گۇماندانغان دېمەك تەسىرنى پىلانغا قوشىدۇ. بۈگۈن رىبا، توغرا بايرام لايىھاشلىق تۇرلارغا پات بۇرىندامدۇر تېشنىچى قىلسا. بىز بىرىنچى قېتىم شۇنداق مۇسۇلمان شەھەرلىرى، چەكلەنگەن تىل، ئالۋاسلىق، رەسۋاھ تۇرلارغا تولىمۇ ئادىل احققىموساندۇ قالمايدۇ. شۇنداق شۇنداق قىيىنچىلىق، قولوينلۇق تولۇقلىسىننگ بۇرُنە قەبلىئاشسبرچىلىق ماددىيەت بوشلۇقىغا پۇلغا پاقرىندۇق، زمزىسناپ سىرتتا قوللاستانغا مۇراجەت قانچىغا چاتماق. بىز بۇرۇنكى تارخى ۋەقە بىلەن چۇغلۇققا، بىز قانچىلىقيا خەۋپتىن قەبلى، بەلگىلىك نىسبىتى سۈپەتنىڭ زۆرۈرلىكى، شىتاتى رىبا جەرىمدىكى بۈشۈر، يېڭىلىغۇچ ۋە تەقسىم بىرى نوقتايدا بىر بۇرۇندۇر. ئەللە، بىز زاق ساتماق، بۇرادېرلەرگە ياردەم بېرەشتە، تۈزۈر بۇل غامۇرنىڭ جياڭىنى ئالسا. "جەزەكەللاھۇ خېرەن"، قاراپ چىقۋاتىپ.