3:130 Ayetindeki Riba Hakkında Dengeli Bir Tefsir Arayışı

Selamun aleyküm, sevgili kardeşlerim. Şu ayet için daha modern bir tefsir arıyorum (19. veya 20. yüzyıldan itibaren): > يَـٰٓأَيُّهَا ٱلَّذِينَ ءَامَنُوا۟ لَا تَأْكُلُوا۟ ٱلرِّبَوٰٓا۟ أَضْعَـٰفًۭا مُّضَـٰعَفَةًۭ ۖ وَٱتَّقُوا۟ ٱللَّهَ لَعَلَّكُمْ تُفْلِحُونَ ١٣٠ > [Ey iman edenler, kat kat artırılmış olarak faiz yemeyin. Allah'tan sakının ki kurtuluşa eresiniz.] Genel anlayışın her türlü faizin riba olduğu yönünde olduğunu biliyorum, ama "أَضْعَـٰفًۭا مُّضَـٰعَفَةًۭا " (kat kat artırılmış) ifadesinin gerçekte nasıl yorumlandığını kavramaya çalışıyorum. Reşid Rıza'nın (saygın bir Hanbeli alimi) Tefsirü'l-Menar'ında şöyle bir açıklamaya rastladım: "İslam'dan önce riba, borçluya ödeme için ek süre verilip bu uzatma karşılığında bir ücret eklenerek işlerdi, böylece borç katlanarak yüzlerden binlere ulaşırdı. Genellikle, ancak çaresiz durumdaki biri bunu kabul ederdi, ödemeyi geciktirmekten başka seçeneği olmazdı. Borç veren, ana para üzerinden daha fazla kâr elde etme umuduyla borcu tahsil etmeyi ertelerdi. Bu arada borçlu, sert taleplerden ve hatta hapisten kaçınmak için ek miktarı ödemek zorunda kalırdı. Böylece zamanla borçlunun zararı artar, sıkıntıları katlanır ve borcu birikir, ta ki borç veren tüm mal varlığını ele geçirene dek." Taberi (h. 310/m. 923) de benzer bir açıklama yaparak borcun her temerrütle ikiye katlandığını söylemiş: "İslam'ı kabul ettikten sonra, önceden yaptığınız gibi riba yemeyin. İslam öncesi Arapların riba uygulaması şöyleydi: Birinin belirli bir tarihte ödemesi gereken bir borcu olurdu. O tarih geldiğinde, borç veren geri ödemeyi talep ederdi. Borçlu da 'Borcumu ertele, ben de malını artırayım' derdi. İşte bu, kat kat artırılmış ribadır." Şimdi, basit bir tasarruf hesabını düşünseniz, paranın on katına çıkması yaklaşık 23.000 yıl sürerdi. Yine de çoğu alim bunu riba sayıyor. O yüzden, ribanın tanımını üstel olarak gerçekten katlananlarla sınırlı kalmayıp her türlü faize genişleten fıkhi mantığı bulmak istiyorum. İbn Abdülvehhab gibi birinin bu konuda bir tefsir yazıp yazmadığını bilen var mı? Mevdudi'nin bu konuda eserleri olduğunu biliyorum, ama kendisi Cemaat-i İslami'yi kurduğu ve bu yol benim takip ettiğim bir yol olmadığı için (Bangladeş gibi yerlerde yasak), daha ılımlı (vasati) bir alimden bir tefsir bulmayı umuyorum. Eminim vardır, ama mantığını açıklayan net bir referans bulamadım. Allah sizden razı olsun.