قضای نمازهای فوت‌شده: نظر چهار مذهب

بسم الله الرحمن الرحیم. ستایش برای خدا، پروردگار جهانیان، و درود و سلام بر پیامبر عزیزمان، خاندانش، یارانش و همه کسانی که از حق پیروی می‌کنند. این پست احکام قضای نمازهای فوت‌شده (قضا) را طبق مذاهب حنفی، مالکی، شافعی و حنبلی توضیح می‌دهد. دلایلی که این مذاهب به آن استناد می‌کنند را هم می‌گوید. # قضا یعنی چی؟ قضا یعنی انجام یک عبادت بعد از اینکه وقت مشخص‌اش گذشته باشه. امام سبکی، یه عالم شافعی، این رو انجام دادن تمام یا بخشی از یه کار خارج از وقت مناسبش توصیف کرده. # نظر چهار مذهب - **حنفی:** امام بدرالدین العینی گفته اگه کسی از روی گناه یا بی‌حوصلگی نمازی رو ترک کنه، به اجماع واجبه قضاش رو به جا بیاره. - **مالکی:** امام مازری گفته نظر مشهور بین فقها اینه که هر کی عمداً نمازی رو از دست بده تا وقتش تموم بشه، باید قضاش رو به جا بیاره. - **شافعی:** امام نووی به اجماع علمای معتبر اشاره کرده که کسی که عمداً نمازی رو ترک کنه باید قضاش رو به جا بیاره. - **حنبلی:** امام ابن قدامه گفته مسلمون‌ها اختلافی ندارن که کسی که نمازی رو از دست بده باید قضاش رو انجام بده. امام ابن نصر المروزی هم گفته هیچ اختلاف نظری شناخته‌شده‌ای نیست جز یه روایت از حسن بصری. # دلایل # ۱. آیه قرآن خدا می‌فرماید: "نماز را برپا دار" (قرآن ۲۰:۱۴). امام قرطبی توضیح داده که این دستور کلیه و فرقی بین خوندن نماز سر وقت یا بعدش نمی‌ذاره، پس دلالت بر وجوب داره. (نکته: این اجازه نمی‌ده عمداً نماز رو عقب بندازی-یعنی وظیفه حتی اگه با از دست دادن وقت گناه کرده باشی، سر جاش می‌مونه.) حافظ ابن حجر این رو با بدهی مقایسه کرده: تکلیف تا وقتی انجامش ندی باقی می‌مونه، مثل کسی که روزه‌ش رو تو رمضان بشکنه باید قضاش رو بگیره هرچند گناهش رو به دوش می‌کشه. # ۲. حدیث فراموشی پیامبر (صلی الله علیه وسلم) فرمودند: "هر کی نمازی رو فراموش کنه، وقتی یادش اومد بخونتش، چون خدا می‌فرماید: "...و نماز را برای یاد من برپا دار"" (صحیح مسلم). علما گفتن اگه قضا برای کسی که فراموش کرده (و معذوره) واجب باشه، پس کسی که عمداً ترک کرده حتی بیشتر موظف به انجامشه. خود پیامبر بعد از جنگ خندق نمازها رو قضا کردن، وقتی که تأخیر افتاده بود، نه به خاطر فراموشی یا خواب، بلکه به خاطر مشغول بودن. این نشون می‌ده قضا لازمه. # ۳. بدهی به خدا پیامبر (صلی الله علیه وسلم) فرمودند: "بدهی به خدا سزاوارتر به ادا شدنه" (صحیح بخاری). امام سبکی از این به عنوان دلیل بر وجوب قضا استفاده کرده، چون نمازهای فوت‌شده یه جور بدهی‌ان. # ۴. قیاس با روزه امام نووی حدیثی رو نقل کرده که پیامبر به کسی که عمداً روزه‌ش رو تو رمضان شکسته بود دستور دادن قضاش رو بگیره، همراه با کفاره. امام قرطبی اضافه کرده که علما اتفاق دارن روزه‌ی عمداً ترک‌شده باید قضا بشه، و نماز هم همین حکم رو داره. # ۵. دستور اولیه امام ابن ملقن توضیح داده که وجوب نماز از همون دستور اول میاد، و گذشتن وقت این وجوب رو از بین نمی‌بره-نماز یه بدهی می‌مونه تا انجام بشه. قضای عصر توسط پیامبر بعد از غروب خورشید تو جنگ، این رو ثابت می‌کنه. # نکته مهم قضای نمازها گناه از دست دادن عمدی‌شون رو پاک نمی‌کنه. حافظ ذهبی گفته اکثریت معتقدن قضا واجبه اما گناهش باقی می‌مونه. امام بغوی هشدار داده کسی که عمداً نمازی رو ترک کنه کافر نمی‌شه مگه اینکه وجوبش رو انکار کنه، ولی باید عجله کنه قضاش رو به جا بیاره. خلاصه، هر چهار مذهب اتفاق نظر دارن: قضای نمازهای فوت‌شده واجبه. دلایل روشنن. قضا یه بدهیه که باید قبل از روز قیامت ادا بشه. خدا تلاش همه کسایی که این دانش رو منتقل کردن قبول کنه و بهشون و به همه مسلمون‌ها رحم کنه. پیامبر خدا (صلی الله علیه وسلم) فرمودن: "پنج نماز رو خدا واجب کرده. اگه یکی وضوش رو کامل بگیره، سر وقت بخونتشون، رکوع و خشوع رو کامل انجام بده، خدا وعده بخشش داده. هر کی این کار رو نکنه، وعده‌ای نیست-اگه بخواد می‌بخشه، اگه بخواد عذاب می‌کنه" (ابو داود).