Quronning ilk lotincha tarjimasi: Tushunish uchun emas, inkor qilish quroli

1143-yilda, abbot Pyotr Muhtaramning iltimosi bilan Robert Ketton ismli bir rohib Quronning ilk to‘liq lotincha tarjimasini tayyorladi. Ammo gap shundaki – bu xristianlarga Islomni o‘rganishda yordam berish uchun emas edi. Aslida, ularga unga qarshi bahslashish uchun o‘q-dori berish maqsad qilingan. Shunchaki ular bergan sarlavhaga qarang: "Lex Mahumet pseudoprophete," ya'ni "Muhammad yolg‘on payg‘ambarning qonuni". Demak, kimdir o‘qishni boshlashdan oldin ham, butun asarga katta bir tarafkashlik tamg‘asi bosilgan edi. Xullas, bugungi olimlar deyarli bir ovozdan Robertning to‘g‘ridan-to‘g‘ri tarjima qilmaganini aytishadi. U ko‘pincha oyatlarni izohlab, kengaytirib yoki qisqartirib bergan. Gaplarning tartibini o‘zgartirgan va o‘z izohlarini qo‘shgan. Quronning asl tuzilishi – suralar va oyatlar bilan – lotincha nasr shaklida aralashib ketib, musulmonlar haqiqatda tilovat qiladiganidan mutlaqo boshqa bir narsaga aylangan. Keyinchalik, mutaxassislar Robertning lotinchasini arabchasi bilan solishtirganda, uning haqiqiy so‘z va ma'nodan ancha uzoqlashganini topishdi. Pyotr Muhtaramning maqsadi tarjimaning qanday qilinganini va taqdim etilganini aniq shakllantirgan. Bir necha asr o‘tib, arabchadan to‘g‘ridan-to‘g‘ri ishlaydigan tarjimonlar ancha aniqroq lotincha versiyalar yaratdilar. Hatto Islomga qo‘shilmaydigan xristian olimlar ham Robertning ishini ishonchlilikdan juda uzoq, bo‘sh deb tan olishdi. Mashhur bir misol, Al-Mo‘minun surasidan, 14-oyatda, inson embrionining rivojlanishi haqida. Robertning versiyasi arabchasida aytilganni oddiygina yetkazish o‘rniga, ko‘plab qo‘shimcha tafsilot va izohlar qo‘shgan. Bu tarjimani sharhga aylantirishning yaqqol ko‘rinishi. Demak, ilk lotincha Quron ko‘priklar qurish uchun emas – balki unga qarshi dalil yig‘ish uchun edi. Jamiyatlararo bilim almashinuvi qanday kechayotganini o‘ylaganimizda, mulohaza qilishga arziydigan narsa.