Shinjon safaridan shaxsiy taassurotlar
As-salamu alaykum. Men yaqinda Xitoyning Shinjon hududida ikki hafta bo'ldim. Men boshqa davlatdan kelgan musulmonman, tilni o'rgandim va o'z ko'zim bilan ko'rishni istadim. Meni eng ko'p hayratga solgan narsa, ko'pchilik uyg'urlar orasida sezgan doimiy qo'rquv hissi edi. Birinchi haqiqiy suhbatimni bir uyg'ur gid bilan faqat unga telefonimni berib, parvoz rejimiga o'tkazganimdan keyin o'tkazdim. Shunda ham, u ancha asabiy edi. U qayta tarbiya lageriga yuborilganini aytdi va bu lagerlar o'tmishda juda katta bo'lganini eslatdi. Uning aytishicha, ular yaqinda xalqaro e'tibor tufayli kamaytirilgan, ammo Islom amaliyotiga cheklovlar hali ham mavjud. Men shimoliy va janubiy Shinjon o'rtasida katta farq ko'rdim. Shimolda odamlar ancha sokin tuyulsa, janubda xavfsizlik muhiti ancha og'ir edi. Qashgardagi bir lahza, u janubda joylashgan, miyamga qattiq o'rnashdi. Bir mahalliy gid menga taksi ichida forma to'ldirib berayotganda, u mening musulmon ismimni ko'rib, men musulmon bo'lamanmi deb so'radi. Men ha dedim va unga ham xuddi shu savolni berdim. U birdan tarang bo'lib, javob bermadi. Faqat mashinadan tushganimizdan keyin, u menga ohista, taksilar ichida kameralar borligi tufayli bunday narsalarni so'ramaslikni aytdi. Men Shingjondagi eng katta masjid – Id Kah masjidiga ham bordim. U jonli masjiddan ko'ra muzeyroq tuyuldi – ko'pchilik internetda shu nuqtai nazarni bildiradi. Mahalliy aholi menga yillar davomida u yerda muntazam namoz o'qish taqiqlanganligini, ehtimol faqat maxsus vaziyatlarda keksalar uchun ruxsat berilishini aytdi. Menga u yerda namoz o'qishga ruxsat berilmadi, bu meni umr bo'yi masjiddan qaytarilgan birinchi voqea edi. Qashgarda Qur'on sotadigan do'kon ham topa olmadim, garchi u yerlarda Islomiy ildizlar chuqur bo'lsa ham. Uyg'ur madaniyati taom, raqs va musiqa orqali hali ham namoyon bo'ladi, lekin ular asosan turistlar uchun saqlab qolinayotgandek tuyuladi. Ammo ularning Islomiy jihati qattiq cheklangan. Men bilamanki, Shinjon separatistik zo'ravonliklarni boshdan kechirgan, lekin bunga javoban berilgan choralar juda og'ir tuyuladi. Lagerlar haqida eshitish va Islomiy hayotga cheklovlar qo'yilishi meni chuqur tashvishga soldi. Shunga qaramay, men u yerda faqat ikki hafta bo'ldim, shuning uchun bu mening shaxsiy taassurotlarim, to'liq manzara emas.