Emotsional hissizlik Allohning eng og‘ir sinovi bo‘lishi mumkinmi?
Assalomu alaykum, hammaga. Buni chin dildan yozyapman, umid qilamanki, Islomiy bir tushuncha topaman.
TLDR oxirida.
Hech qachon bunday narsa yozaman deb o‘ylamagandim. Hayotim anhedoniya deb ataladigan narsa tufayli butkul ostin-ustun bo‘ldi. Bu meni ichimni bo‘sh qoldirdi va imonim bilan qattiq qiynalyapman. Shu sababdan o‘ylayman: bu Alloh beradigan eng qiyin sinovlardan biri bo‘lishi mumkinmi? Haqiqatan musulmon birodarning fikriga ehtiyojim bor.
Ko‘pchilik anhedoniya haqida eshitmagan bo‘lsa kerak. Oddiy qilib aytganda: har qanday his-tuyg‘u – quvonch, muhabbat, sog‘inch yoki hatto qayg‘u – bu miyadagi bir vazifa. Oddiy odamda dopamin va oksitosin kabi kimyoviy moddalar hujayralar orasida sakrab, insulin shakarni boshqargani kabi hislarni hosil qiladi. Ammo anhedoniyada bu tizim buziladi va siz umuman hissiyotlarni sezmay qo‘yasiz. Shifokorlar buni to‘liq tushunmaydi; aniq test yoki ishonchli davo yo‘q. Ba'zida dorilar hatto vaziyatni battar qiladi. Bu ikki ko‘rinishda namoyon bo‘ladi:
- Iste'moliy: biror narsa qilayotganda, masalan namoz o‘qish, Qur'on o‘qish, oila bilan bo‘lish yoki biror qiziqish bilan shug‘ullanish paytida hech narsa his qilmaysiz.
- Kutilayotgan: hech narsani kutib yurolmaysiz. Turmush o‘rtog‘ingizni ko‘rishga hayajon, jazo qo‘rquvi, Jannat umidi yo‘q.
Men ikki yildan buyon ikkalasini ham boshdan kechiryapman. Ilgari butkul boshqa odam edim – hozir esa o‘zimda hech qanday xarakter qolmaganini his qilaman. Tashqaridan yaxshi ko‘rinaman, shuning uchun odamlar tushunmaydi. Ular miyalari doim ishlagani uchun tushuna olmaydi; bu bo‘shlikni hech qachon boshdan kechirishmagan. Bu xuddi ranglarni ko‘radigan odam rang ajratolmaydigan kishining holini tasavvur qilishga o‘xshaydi – uddasidan chiqolmaydi.
Bu hissizlik mening munosabatlarimni parchalab tashladi. Xotinim yoki ota-onam bilan endi bog‘liqlik his qilmayman. Ilgari yaqinlarimni quehoqlardim, otamning qabrini ziyorat qilardim, endi esa hech narsa yo‘q. Muhabbat yoki yaqinliksiz nikoh ma'nosiz tuyuladi. Janozada yig‘lay olmayman. Hayot va o‘limga befarqman. Karyeraga ishtiyoq, halol o‘yin-kulgi yoki sayohatga qiziqish yo‘q. Gunoh meni qo‘rqitmaydi, yaxshi amallar esa meni ruhlantirmaydi. Faqat bo‘shliq.
Nima deb o‘ylayman bu Allohning eng og‘ir sinovi? Chunki anhedoniya bilan men aslida yaxshi oxirat uchun kerakli amallarni qila olmayman. Agar bu faqat mana shu dunyoga ta'sir qilsa, qabul qilardim va keyingi hayotda yaxshilik umid qilardim. Lekin Jannatga erishish uchun bu yerda imonli hayot kechirishim kerak – va miyam hamkorlik qilmaydi. Xuddi Alloh menga oxiratda muvaffaqiyatga erishish yo‘lini yopib qo‘ygandek. Allohga muhabbat yoki bog‘liqlik his qilolmayman, chunki bu odatda oksitosin – “bog‘lovchi kimyoviy modda” bilan bog‘liq. Bir tadqiqot bor (havola pastda) bir bola haqida, u oksitosin ko‘pligi sabab hammaga haddan tashqari ishongan. Demak, bu moddasiz muhabbat va aloqa yo‘qoladi. Dopamin yo‘qligi motivatsiyani o‘ldiradi; har bir amal, masalan namoz o‘qish yoki sadaqa berish, toqqa chiqishdek his etiladi.
Bu sinovdan oldin men sodiq edim: namoz o‘qirdim, ro‘za tutardim va din bilan mashg‘ul bo‘lardim. Hozir esa yo‘limni yo‘qotganman. Allohdan mag‘firat va shifo so‘rayman va sizlardan o‘tinib so‘rayman: iltimos men va bu holatdan azob chekayotgan boshqalar uchun duo qiling.
TLDR;
Men anhedoniya bilan kurashyapman, bunda miya hissiyotlarni to‘g‘ri ishlab chiqara olmaydi. Bu barcha motivatsiya va hislarni – ham dunyoviy vazifalar, ham Islomiy majburiyatlar uchun – o‘ldiradi. Ibodatda quvonch, Jahannamdan qo‘rquv yo‘q. Buzilgan miya kimyoviy moddalari tufayli oilaga yoki Allohning O‘ziga muhabbat yo‘q. O‘zimni tiqilingan his qilaman, yaxshi oxirat uchun mehnat qila olmayman. Bu Allohning eng katta sinovi bo‘lishi mumkinmi? Iltimos meni duolaringizda saqlang.
Oksitocin haqidagi havola: https://www.npr.org/2010/04/22