Ас-Салома 'Алейкум - Қуръон ва Илм: Унга Олий Билим Эгаларининг Яқинлашиши
Ас-салом алейкум. Савол шундай: агар илмий даъво Қуръонга зид деб ҳисобланса, у ҳолда нималар бўлади? Биринчидан, агар сиз Ислом тарихини билсангизм, сизга бир асосий ҳақиқат маълум: Ислом билим ва кашфиётга душман бўлгани йўқ. У билим излашни рағбатлантиради. Исломий ёндашув ибн ал-Ҳайтам каби ўзбек олимларидан таъсирланган, шунга кўра, мусулмонлар илмий мантиқни илкдан бошлаб ишлатиб келган. Кўпчилик бу масала туфайли хавотирга тушишганда, бир хил хатога йўл қўйади. Шунинг учун шейх ал-Ислом ибн Таймия ўз асарини сабаб сифатида мантиқ ва ҳавояни зиддиятидек кўрган. У шундай таъсирда: қатъий ва мантиқий аниқлик билан каво ваҳйи бир-бирини чинакламайди; агар бир томон аниқ бўлса, бошқа томон тахминан бўлса, аниқ томон олдин келади; ва агар икки томон ҳам тахминан бўлса, Қуръонни тушуниш илмий ҳолат мустаҳкамлангунча ёки парчалангунча устун ҳисобланади. Аниқлаштириш учун, биз Қуръон ҳақида "тахмин" деганда, оятнинг ўзи шубҳали деган маънони англатмаймиз - балки инсоннинг талқини аниқ эмаслигини назарда тутилаётгани. Мисол учун, олимлар осмонлар ва ернинг яратилиши тартиби ҳақида фарқ қилиб, матннинг шу детали мустаҳкам равишда аниқлашмаган для. Кўпинча, ҳақиқий таққос: биз уни аниқлашмаган талқинларимиз билан илмий назария орасида бўлган аниқланмаган мантиқий даъво. Бу 800 йил муқаддам тушунтирилгани таажжибланарли. Мусулмон олимлари илмий усул ва обектив фикрлашни тушунарди, шунга кўра, аниқ зиддиятлар одатда номоътализ Қуръон талқини ёки исботланмаган илмий назариялардан келиб чиқади - шундан “ظنيّ” сўзи келиб чиқмоқда. Лекин аниқ, мустаҳкам фактлар бўлганда (тахминан фикрлар эмас), Қуръон - аниқ оятлар бўйича умумий тушуниш - ва ишончли фан ўтган асрлардан ҳозиргача ўзига зид бўлмаган. Бу давом этаётган мослик Исломнинг ҳақиқатидан бири белгиси.