Mehribonlikka mayin turtki: Ruhiy salomatlik va iymonga nisbatan qattiqqo‘l munosabat Islomning rahm-shafqatini qanday yo‘qotadi

Assalomu alaykum barchaga, So‘nggi paytlarda ko‘p odamlar chuqur azoblarini – qattiq qayg‘u, hammasini tugatish haqida o‘ylar, o‘zini qadrsiz his etish, yolg‘izlik va ruhiy charchoqni baham ko‘rayotganini ko‘rib qoldim. Ochig‘i, ba’zi javoblar shunchalik sovuq va qattiqki, hatto hissiy jihatdan allaqachon holdan toyganlarga nisbatan. Ha, Islom aniq chegaralarni belgilaydi. Lekin Islom ayni paytda rahm-shafqat, muvozanat va inson zaifligini tushunish bilan to‘la bir din. 1. Tashqi ko‘rinish va o‘z qadri haqida Kimdir o‘zini yoqimsiz, rad etilgan yoki jamiyatning go‘zallik ideallariga mos kelmaslikdan ishonchsiz his qilganida, oddiygina javob: “Bu hayot qisqa.” To‘g‘ri, lekin odamning dardini shunchaki e’tiborsiz qoldirish ularni eshitilmagandek his qilishi mumkin. Alloh bizni xilma-xil qilib yaratdi va odamlar “go‘zal” deb ataydigan narsa vaqt va madaniyat bilan o‘zgarib turadi. Insonning qadri tashqi ko‘rinishga bog‘liq emas. Shunda ham, Islom hech qachon o‘zimizni e’tiborsiz qoldirishni yoki qayg‘u ichida o‘tirishni buyurmaydi. Payg‘ambarimiz ﷺ: “Alloh go‘zaldir va go‘zallikni sevadi” deganlar (Sahih Muslim). Tashqi ko‘rinishingizga, gigiyenaga, salomatlikka e’tibor berish va imkoniyatingiz doirasida toza kiyinish manmanlik emas – bu Alloh bergan tanani hurmat qilishdir. Payg‘ambarimiz ﷺ sodda yashasalar ham, toza va sipo bo‘lishlari bilan tanilganlar. Islom e’tiborsizlikni emas, izzat va o‘ziga g‘amxo‘rlikni targ‘ib qiladi. 2. Og‘ir qayg‘u, o‘z joniga qasd qilish fikrlari va Allohning rahmati haqida Chuqur tushkunlik yoki o‘z joniga qasd haqidagi postlar ostida eng xavotirli javoblar chiqadi. Aniq qilib aytamiz: Islomda o‘z joniga qasd qilish harom. Hech kim bu to‘g‘ri, deb aytmaydi. Lekin ruhiy kasal odam albatta jahannamga tushadi, deb da’vo qilish – bu katta, mag‘rur taxmin. Og‘ir ruhiy tushkunlik – bu haqiqiy kasallik. Bunday holatdagi odamlar ko‘pincha to‘g‘ri fikrlay olmaydi yoki me’yorda ish tuta olmaydi. Islomda javobgarlik insonning ruhiy holati va qobiliyatiga bog‘liq. Oxir oqibat, kimningdir azobi yoki dardining chuqurligini faqat Alloh biladi. U O‘zini Eng Mehribon, Eng Marhamatli deb ataydi. Allohning rahmati bizning tushunchamizdan tashqarida bo‘lganida, birovning taqdirini aytishdan juda ehtiyot bo‘lishimiz kerak. 3. Ruhiy qiyinchiliklar va namoz haqida Shuningdek, odamlar shu qadar ruhiy jihatdan holdan toyganini, hatto oddiy ishlar imkonsizdek tuyulishini aytganlarida, ularga faqat sharmanda va qo‘rquv qaytarilishini ko‘ramiz. Lekin Islom hech qachon odamlarni sindirish uchun yaratilmagan. Payg‘ambarimiz ﷺ: “Din osondir va kim dinda o‘zini ortiqcha qiynasa, din uni yengadi” deganlar (Sahih Buxoriy). Islom allaqachon inson chegaralarini tan olgan. Agar tik turolmasangiz, o‘tirib namoz o‘qing; o‘tirishga qodir bo‘lmasangiz, yotib o‘qing. Og‘ir ruhiy charchoq ham haqiqiy qiyinchilik. Singan odamlarni do‘zax olovi bilan qo‘rqitish ko‘pincha ularni aybdorlik va umidsizlik orqali Allohdan uzoqlashtiradi. Yumshoqroq yondashuv yaxshiroq ishlaydi. Kichik qadamlarni tavsiya qiling. Agar kimdir haqiqatan azob chekayotgan bo‘lsa, duo qilish, Qur’on tinglash yoki Alloh bilan aloqasini sekinlikcha tiklashni taklif qiling, ularni Alloh tashlab qo‘ygandek hislatish o‘rniga. So‘nggi fikr Ba’zan unutib qo‘yamizki, Payg‘ambarimiz ﷺ barcha olamlarga rahmat sifatida yuborilgan, azob chekayotganlar uchun umidsizlik manbai emas. Agar kimdir hissiy jihatdan cho‘kayotgan bo‘lsa, bizning vazifamiz ularni ko‘tarishga yordam berish, taqvo niqobi ostidagi qattiqqo‘llik bilan yanada chuqurroq botirish emas. “Alloh senga osonlikni xohlaydi, sen og‘irlikni xohlamaydi.” (Baqara surasi, 2:185)