آیا بنیانگذار طریقت صوفی قادریه کُرد بود یا فارس؟

السلام علیکم، برادران و خواهران عزیز. بعضی از نویسنده‌ها و محققینی که روی پس‌زمینهٔ کُردی شیخ عبدالقادر گیلانی تمرکز دارن، به چندین سرنخ تاریخی اشاره می‌کنن. یکی از سرنخ‌های کلیدی اسم پدر یا پدربزرگشه که تو شجره‌نامه‌ش به صورت "جنگی دوست" یا "گیانی دوست" اومده – اونا می‌گن این اسم یه حس واضح کُردی یا ایرانی قدیمی داره و اون موقع بین عرب‌ها رایج نبود. همچنین، بعضی منابع ذکر می‌کنن که شیخ تو یه روستا یا منطقه‌ای به اسم "جیل" یا "گیلان" نزدیک مهاباد تو کُردستان شرقی به دنیا اومده، نه گیلان کنار دریای خزر. طبق بعضی مطالعات تاریخی، خانواده‌ش قبل از تولدش تحت امارت حسنویه کُرد زندگی می‌کردن و بعداً نقل مکان کردن. به‌علاوه، تو خیلی از نوشته‌های اولیهٔ بغداد، بهش "الجیلی العجمی" می‌گفتن که نشون می‌ده عرب نبوده و از سرزمین‌های غیرعربی اومده. یه دستهٔ دیگه از شواهدی که محققای کُرد مثل دکتر مصطفی جواد، شیخ محمد خال، و دکتر جمال نبز استفاده می‌کنن، شامل بررسی عربی صحبت کردنشه. وقتی شیخ تو هجده سالگی رفت بغداد، عربی رو روان صحبت نمی‌کرد و لهجه داشت، که نشون می‌ده زبان مادریش عربی نبوده. همچنین اونا پیشنهاد می‌دن که اسم "جیل" یا "گیل" ممکنه از کلمهٔ "کیل" بیاد یا به قبایل کُرد تو پشتکوه و لرستان ربط داشته باشه، که "ک" یا "گ" بعداً تو عربی به "ج" تبدیل شده. برای تربیت صوفیانه‌ش، شیخ عبدالقادر راهنمایی معنویش رو از شیخ ابوسعید المخزومی یا حمادی الدباس گرفت، و مسیرش توسط سنت معنوی کوه‌های کُرد و زاگرس شکل گرفت، جایی که بیشتر عارفای اون موقع کُرد بودن. وقتی طریقتش اول بار گسترش پیدا کرد، بزرگترین استقبال از طرف قبایل و علمای مناطق کُردنشین مثل بدینان، هکاری، و شهرزور بود، که مورخین اینو به عنوان نشونه‌ای از پیوندهای قومی و زبانی می‌بینن. ایدهٔ ریشه‌های کُردی شیخ عبدالقادر گیلانی تو آثار زیادی از مورخین و متفکرای کُرد مطرح شده. قابل توجه‌ترین‌هاش شیخ محمد خال هستن، یه عالم کُرد که صوفی‌گری رو مطالعه کرد و به خاستگاه کُردی شیخ و اسمای غیرعربی اجدادش اشاره کرد؛ دکتر جمال نبز، که تو مطالعاتش روی هویت کُردی گفت که عناوینی مثل "جیل" و "الگیلانی" واقعاً به "گیلان کرمانشاه" یا ساختارهای قدیمی زاگرس مرتبطن؛ بابا مردوخ روحانی، که تو کتاب معروفش "تاریخ مشاهیر کُرد" شیخ عبدالقادر رو یه شخصیت بزرگ تو عرفان کُردی می‌دونه؛ و شیخ محمد مردوخ کردستانی، که تو کتاب‌هاش دربارهٔ قبایل کُرد روی خاستگاه شیخ و چگونگی گسترش طریقتش بین کُردها تاکید می‌کنه. دکتر مصطفی جواد، مورخ معروف عراقی با تبار کُرد، تحقیقات عمیقی روی تاریخ بغداد انجام داد و اغلب اشاره می‌کرد که شیخ عبدالقادر از منطقهٔ "جیل" عراق اومده، یه منطقهٔ کُردنشین نزدیک مدائن یا کوت، نه گیلان ایران. در حالی که بیشتر مورخای کُرد اینو تو کتاب‌های کلی صوفی‌گری و فرهنگ کُردی بحث کردن، چند اثر به‌عنوان منابع اصلی هستن. اینا شامل "تاریخ مشاهیر کُرد" بابا مردوخ روحانیه، که زندگی و شجره‌نامهٔ شیخ رو با جزئیات توضیح می‌ده؛ اثری از ملا طاهر بحرکایی دربارهٔ زندگی شیخ و تأثیرش بر کُردستان؛ و مطالعاتی مثل "القول الطلیف فی نسب الشیخ عبدالقادر" و پژوهش‌های مشابه دکتر مصطفی جواد، که با اینکه به عربی‌ان، مبنای اصلی اثبات اینکه شیخ از گیلان عراق، یه منطقهٔ کُردنشین، بوده به حساب میان.