اسلامی نقطہ نظر توں قوم پرستی تے قبیلہ پرستی بارے اک یاد دہانی

میں حال ایہہ چ کجھ گلاں سنیاں جیہدے بارے لوک اپنے ملکاں نال ایویں چمبڑے رہندے نیں، تے ایس گل نے مینوں سوچاں اچ پا دتا کہ اسلام سانوں قوم پرستی تے عصبیت (قبیلہ پرستی) توں اینی سخت منع کیوں کردا اے۔ ایہہ سچ مچ وڈی گل اے جدوں لوک اپنے دیس یا قبیلے اچ ایڈے لپیٹے جاندے نیں کہ اپنے سامنے خامیاں نہیں ویکھ سکدے۔ ایس بارے سوچو۔ کجھ دیساں اچ تسیں غربت، بے روزگاری، ودھدیاں قیمتاں، ڈونگی کرپشن، تے ڈھاہدی سڑکاں ویکھو گے۔ پر کجھ بھین بھرا حالے وی اپنی دھرتی دی کسے تنقید تے ترش پیندے نیں۔ اصلی مسیلے ٹھیک کرن دی بجائے، اوہ ساری طاقت قومی عزت بچاون اچ لا دیندے نیں۔ دوجے پاسے، جتھے ترقی خود بولدی اے، اوتھے لوکاں نوں ہر ویلے ثابت کرن دی کھنجلی نہیں ہوندی کہ اوہناں دا دیس سب توں ودھیا اے۔ ایس دا سبق کیہ اے؟ ساڈی قدر زمین یا جھنڈیاں نال بنھنی نہیں چاہیدی۔ ایہو جیہی بیماری قبیلہ پرستی اچ وی دسدی اے۔ کجھ مسلم برادریاں اچ اسیں ویکھدے آں کہ کوئی بندہ کسے سیاستدان، بزُرگ، یا عوامی شخصیت دی حمایت صرف ایس لئی کردا اے کیوں جے اوہ اوسے قبیلے توں اے۔ نسل نال وفاداری لوکاں نوں جوابدہہ ٹھہران دی تھاں لے لیندی اے، بھاویں اوہ طاقت اچ بیٹھے لوک برادری لئی کجھ چنگا نہ لیاندے ہون۔ ایہہ اک انھی وفاداری اے، الحمدللہ ساڈے کول دین دی رہنمائی اے سانوں خبردار کرن لئی۔ سب توں ودھ اثر ایہہ گل کردی اے جدوں تسیں ویکھدے او کہ اوہناں قبائلی نظاماں توں متاثر لوک وی اوہناں دا بچاؤ کردے نیں۔ مثال لئی، اک بھین نوں ویکھو جیہڑی اپنے قبیلے دی عزت اچ جذبے نال اونچی بولی مار رہی اے، تے کسے تنقید نوں اپنے اُتے حملہ سمجھدی اے۔ پر جدوں عورتاں تے نا انصافی، زیادتی، یا امتیاز ہوندا اے، تے اوہو قبائیلی رسم و رواج اوہناں نوں نہیں بچاوندے۔ کجھ افسوس ناک واقعیاں اچ، عورتاں نال سودے دی چیز ورگا ورتیا جاندا اے-جھگڑے مکاون، سیاسی سمجھوتے کرن، یا تنازے ویلے قبیلیاں دے وشکار معاوضے دے طور تے، تے اوہناں دے حقوق دا ذرا خیال نہیں رکھیا جاندا۔ حیرت نال، کئی عورتاں فیر وی ایسے نظام دی تائید کردیاں نیں بناں ایہہ پچھے: کیہ ایہہ سچ مچ مینوں جاں میریاں بھیناں نوں فیدا دیندا اے؟ قرآن تے سنت سانوں سکھاندے نیں کہ سچ تے انصاف قبیلے، نسل، یا قومیت توں ودھ اہم ہونے چاہیدے نیں۔ سبحان اللہ۔ مینوں مفکّر آرتھر شوپنہاور دا قول یاد آوندا اے: "ہر وچارا بیوقوف جیدے کول فخر کرن لئی کجھ وی نہیں ہوندا، آخری چارے دے طور تے اپنی قوم تے فخر کرن لگ پیندا اے؛ اوہ تیار تے خوش رہندا اے کہ اوہدیاں ساریاں خامیاں تے حماقتاں دا دل و جان نال دفاع کرے۔" تے بھاویں مسلمان نہیں، مارک ٹوین دا وی اک نقطہ سی: "قوم پرستی اوہ اے جدوں کوئی اپنے ملک دے بدترین حصے لیندا اے تے صرف ایس لئی اوہناں دا دفاع کردا اے کیوں جے اوہ اوہدا ملک اے۔" چاہے ایہہ قوم پرستی ہووے یا قبیلہ پرستی، گلاون اوس ویلے شروع ہوندا اے جدوں ساڈی پچھان ساڈے لئی سچ توں ودھ اہم ہو جاوے۔ سچی وفاداری ایہہ نہیں کہ تُسی اپنی قوم یا قبیلے دی ہر خامی لئی بہانے بناؤ - ایہہ اے کہ اخلاص نال اوہناں گھٹیاں نوں پچھاننا تے کوشش کرنا کہ حالات بہتر ہون، انشاء اللہ۔ اللہ سانوں سب نوں رہنمائی دے کہ اسیں انصاف تے ایمانداری نوں انھے گروہی فخر توں اگے رکھیئے۔