Jaalala Haadhaa, Qormaata Dandeettii Ga'aa: Nagaan Walta'iinsa Raakkataan Biraa Dhaabachuu

Assalam Alaikum, obboleeyyan koo jallatan. Hadiisni beekamaan jira kan akkataa jaalallee keenya Nabiyyii (nagaa isaa haa jiraatu) yoo gaafatame eenyutu abbaa hawwii guddaa nuuf qabu jedhame, 'haati keessan' jechuun yoo sadihi dubbate, afraffaan immoo 'abbaa keessan' jedhe. Baay'een keenya hadiichi kun beekna. Yeroo dhihoo kanatti, haala kana irratti yaaduu gidduu koo keessatti qabaa garmalee guddaa ta’e. Tola Rabbiitiin, Muslimaa hojii dhaabatu dha. Salaata shani guyyaa tokkoo waliin dhaabanii, ribaa fi badii gurguddaa biraa irraa of dhowwuun, barumsa kana akka danda'etti hordofuu irratti dhaadachiisaa jira. Halkan darbe garuu qormaanni akkaan rakkataa ta'e irraa akka darbu hin dandeenye. Gammachuun garmalee guddaa ta'e kan yoo amantii gadi fageenyaan Rabbiif qabuufi Aakhiraa dhugaa ta'uu isaa hin jiraanne booda, iddoo gariin dukkanaa ta'e keessa tura. Kun haleela durii irraa adda ta'uu agarsiisa-garmaleen sun baay'ee jabaa ture. Haata koo jaalladha baay'ee. Fayyaafi dheerina isheef kadha, ogeessota fayyaa irratti ishee geessuufi qorichoo isheeis to'achuu nan danda'a. Kana dubbachuun nan gaddisiisa, garuu amala ishee baay'ee ajajaa ta'uu kan waggaa hedduuf jiruudha. Wantootni hundi akkataa ishee ta'een yoo raawwataman qofa gammachuu dha, gaaffii maatii irratti kanan duraan dhiise malee. Yeroo tokko tokko gidduu koo fi abbaa kiyya keessatti haala fakkeessitu. Yeroo hunda, ana akkuma namni xiqqeessaa ta'eetti na laalachisee jirti. Waggaa hedduuf kan kun nageenya. Maatii waliigalaa keessa jiraanna. Firoota maatii tokko tokko kan dhaabbata ishee irraa ta'aniin yoo dhufan-haati koo nan dhaabbadha isaan waliin akka taa'u nan ajaja, akka isaan yeroo baay'ee naaf kabajaa yookiin dhimma hin qabanuu beektuu malee. Yoo aanan, wal'aansoo uuma. Yaada koo hin jaallanne bektuu, isaanin waliin deemuu yookiin isaaniin bilbiluu nan dhaammajaa. Kaleessa, firoota maatii biroo dhufaniiru. Isaan waliin akka taa'u nan taasise, ergasii yeroo dubbachuu yaalu na dhaabuudhaan na dhaabuudhaa ture. Booda dhaqe, maaliif akka dhaqee jiru nan gaafatte. Dhugaan nan jette: 'Maaliif na dhaabbadhaa yoo dubbachuun hin danda'amu?' Hattuu isheen dubartootaan dubbachuufi ani dhiirreen waliin dubbachuun nan dhiyeesse. Yeroo garmalee ta'etti, dhaabbannaa haadha kootiifi kabaja ofii barbaachisuun gidduu kiyya keessatti addaan cite. Haalli kuni akkaatti isheen niitii kiyya na agarsiisutti dhiibbaa godhe. Dhiirri jabaa mana keessatti abbaa kiyya malee hin jirre kan isheen agartu fi akkaan haadha koo waliin wal falmuun naa jibbu isheen beektu. Yeroo dhihoo, niitii koo waan tokko nan barbaade yeroo inni haadha koo gargaaru jiru, sa'aatii hedduuf daangaa dhabee natti daganne. Kun garii natti jabeeffate, akka niitii kiyyattis naaf hin ilaalle. Obboleessi kiyya xiqqoo kan isheen arrabsu, ishee irraa qanansiisaa qofa arga. Gama kaan, dhaadannoo koo hin agaramu. Waggaa 30 nageenyaa eeguu irratti booda, daanga koo geessuu natti fakkaata. Mana kana dhiisee yeroon deemuuf yaal'aa jira. Isaanif gargaarota biraa qabu. Wanti guyyuu ta'uun kana-bilbila, walga'ii foorsaa-xiqqaa ta'uu danda'a, garuu itti aansee dhaabbachuu baay'ee dheeressee dhufe. Shaytaanni garmalee kana fayyadamuuf baay'ee hoji'aa jira, garuu amantiifi obsa kiyya irratti of dhaabuuf dhaadachiisaa jira. Garmaleen guddaa na qabe. Yeroo tokko tokko maaliif qormaata rakkataan akka kana maatii kiyyaan naaf kenname yaadadha. Hattuu namoota qabeenya xiqqaa qaban akka gammadaa jiranu yaadadha. Maal godhuu qaba? Yeroo tokko, yeroo bokkaan rukuttu, fira kootiifi ani dhaabbata haadha kootiif deemnee jirra. Yeroo mana isaa deebi'ne, haati isaa gammachuun dhugaa ta'een, 'Akkam jirta? Imala kana keessatti imala inni rakkisaa ta'e?' jette. Gammachichi sun na tuqe. Yeroo mana kiyya deebi'e, gaaffii jalqabaa haati koo waan hojiitiifi waan deebi'an qofa ture. Kadha keessan na dhaabaa. Assalam Alaikum.