Kí Ní Ìdí Tí Àlìkọ́ Kùránì Nínú Èdè Árábù Jẹ́ Bí Iṣẹ́ Ìtójú Kíkà Fún Àkókò

As-salāmu ‘alaykum, ẹnikẹ́ni. Àkọ́kọ́, ẹ má bíni tí mo bá ti sọ ọ́n kò dáadáa-èdè Gẹ̀ẹ́sì kì í ṣe èdè àkọ́kọ́ mi nítorí náà ni mo fì ìrànwọ́ gba ìtumọ̀. Ótóó pé àlìkọ́ Kùránì wà nínú èdè Árábù kì í ṣe nítorí pé ó jẹ́ èdè àbínibí ti òjìṣẹ́ (àlàáfíà kí ó bà á). Árábù àtijọ́ (Classical Arabic) ní àmì ìṣeṣí ìlànà kan tí àwọn amòye-èdè ń pè ní polysemy ti inúnibíní. Nítorí pé àwọn ọ̀rọ̀ Árábù jẹ́ gbígbé káàkiri àwọn gbòǹgbò méta, ọ̀rọ̀ kan lè ṣe ìsopọ̀ láàárín èrò t’ó jẹ́ ti ara àti ti ìmọ̀. Ìyẹn tumọ̀ sí pé àlìkọ́ náà lè ṣiṣẹ́ bí iṣẹ́ ìtójú kíkà fún àkókò-ó ń fi ọ̀rọ̀ kanna tó dá pátápátá náà sọ ótó ti ọ̀tọ̀ méjì tó yàtọ̀ síra fún àwọn ìgbà méjì tó yàtọ̀ síra. * Apá A (àwọn Bèdù náà ní ọ̀rúndún keje): ó ń rí òtító tó ṣe àlàyé gbólóhùn kan, tí ojú lè fọwọ́ sí tí ó bámu pẹ̀lú ohun tí ojú tí kò fi ohun sí i lè mọ̀. * Apá B (onímọ̀ sáyẹ́nsì ọ̀rúndún ogún lẹ́nìí): ó ń fa òtító àìdáwọ́dúró tí ẹ̀dá ara ẹ̀dá tabi bàṣikọ́ọ̀lọ́jì jade, èyí tí kò ṣee ṣe láti mọ̀ àyèfi pé ó wà pẹ̀lú àwọn irinṣẹ́ ọ̀tun. Ẹ gba àlìkọ́ tí Olórun ṣe àpèjúwe abẹ́rẹ́ ẹ̀dá ènìyàn gẹ́gẹ́ bíi ‘alaqah’-ṣùgbọ́n iyẹn jẹ́ àpẹẹrẹ mìíràn. Ẹ jẹ́ ká wo nǹkan mìíràn: “Àti sámà A gbé kalẹ̀ pẹ̀lú ipá, àti dájúdájú, Awa [tiwọn] ni àwọn alárínú gbóògù.” Nínú èdè Árábù: وَالسَّمَاءَ بَنَيْنَاهَا بِأَيْدٍ وَإِنَّا لَمُوسِعُونَ (wa-inna la-mūsi‘ūn) Gbòǹgbò: و - س - ع (waw-seen-ayn)-nípa àyà, àyè, ìpọ̀, ṣíṣe nǹkan di pátápátá. * Apá A (olùṣàyẹ̀wò ọ̀rúndún keje): Àwọn òjìṣẹ́ ìmọ̀ àtijọ́ bíi Al-Tabari gbà la-mūsi‘ūn gẹ́gẹ́ bíi “A ní agbára/aláṣẹ nlá” tabi “A ṣe igbórun ọ̀run náà di gígùn àti aláìparí.” Fún olùgbé aginjù, èyí wà bí òtító-ọ̀run ń fẹ́ràn bí igbórun tó tóbi, tó ní àyà tó ń ṣàfihàn agbára Olórun. * Apá B (onímọ̀ ìràwọ̀-sáyẹ́nsì ọ̀rúndún ogún lẹ́nìí): ọ̀rọ̀ mūsi‘ūn jẹ́ òpin ìṣẹlẹ̀ ìṣẹ̀ṣe, olùṣiṣẹ́ ọ̀pọ̀ (“àwọn tí wọ́n ń ṣe alárínú gbóògù”). Ní ọdún 1920, Hubble jẹ́rìí sí pé ilẹ̀-ayé ń lọ síwájú ní gbígbà pátápátá. * Ìsopọ̀ polysemy: Gbòǹgbò náà ní iye dáadáa láti fi gbé “ní àyè/ ṣíṣe nǹkan ní àyà” àti “ní ìṣeṣí ṣíṣe alárínú gbóògù.” Ọmọ Árábù ọ̀rúndún keje kò lè gbọ́n àyíká àkókò tó ń yí, ṣùgbọ́n wọ́n ní “títobí.” Àlìkọ́ àlìkọ́ náà ń bámu pẹ̀lú òtító méjèèjì láìsí ìdà ìdíjẹ. Tàbí ẹ wo bí a ti ṣe àpèjúwe ilẹ̀-ayé (Kùránì 21:33): “Àti Òun ni Ó dá alẹ́ àti ọjọ́ àti òòrùn àti oṣù; gbogbo [àwọn ẹ̀dá ọ̀run] nínú ìṣeré ìṣeré kan tí wọ́n ń fò/wà lọ́fọ̀fọ̀.” Árábù: كُلٌّ فِي فَلَكٍ يَسْبَحُونَ (kullun fī falakin yasbahūn) Gbòǹgbò: س - ب - ح (seen-baa-haa)-tumọ̀ sí lọ́fọ̀fọ̀ nípa omi, ṣíṣe wẹ́wẹ́, fifọ́ lọ́fọ̀fọ̀ nípa ìṣẹ̀ṣe ara ẹni. * Apá A (olùṣàyẹ̀wò ọ̀rúndún keje): Ẹnikẹ́ni tó ń wo òòrùn àti oṣù kọjá ọ̀run ń rí wọ́n “nífọ̀ǹkáfọ̀ǹká lọ́fọ̀fọ̀” kọjá ọ̀run. Ó jẹ́ àpèjúwe gbólóhùn tó ní ìtumọ̀, tó tóbi tí ojú ń fọwọ́ sí láti ilẹ̀ ayé. * Apá B (onímọ̀ ìmọ̀-ẹ̀rọ ọ̀rúndún ogún lẹ́nìí): Yasbahūn ṣàlàyé ìṣe lọ kọjá inú ohun òjò tàbí àyíká tí kò ní ìyọnu, tí agbára inú ara (kì í ṣe fifà tàbí titan) ń mú ṣiṣẹ. Ìmọ̀ sáyẹ́nsì ọ̀tun mọ̀ pé àwọn ohun ọ̀run ń lọ kọjá àyíká fífọ́-ìfọ́ lọ́fọ̀fọ̀ tí kò ní ìyọnu-tí agbára kínítìkì wọn àti ìfà ń mú ṣiṣẹ́, kì í ṣe tiwọ́ sí àwọn ayò tí a ti gbé kalẹ̀ gẹ́gẹ́ bí àṣìṣe àtijọ́ Ptolemaic tó sọ. * Ìsopọ̀ polysemy: Àfihàn “wẹ́wẹ́” náà kọjá àṣìṣe Giriki àtijọ́ ọ̀rúndún keje yẹn (tí àwọn ìràwọ̀ àti àwọn ojú ọ̀run wà nínú àwọn igbórun tó lagbara, tí ń yí). Ó fún wa ní àwòrán tó ń ṣiṣẹ́ fún ojú àwọn ènìyàn àtijọ́ nígbà tó ń bámu pẹ̀lú ìṣirò Newtonian momentum àti ìṣe ìṣeré ìṣeré tí kò ní ìyọnu. Nígbà tó o bá fi àwọn àlìkọ́ wọ̀nyí wọn ní lílo ìlànà Bayesian, polysemy ti inúnibíní yìí ń dà ẹ̀rọ nlá kan sí èrò pé ènìyàn kan sọ ọ́n (Ẹ̀rọ H). Dájúdájú, ènìyàn lè rí ọ̀rọ̀ tó ní ìtumọ̀ méjì lẹ́ẹ̀kan lásán. Ṣùgbọ́n ọkùnrin kan ní ọ̀rúndún keje tí ń yàn àwọn ọ̀rọ̀ tó ń bá ohun tí àwọn ènìyàn ń rí nígbà náà mu, tí ó sì ń ṣàlàyé nípa ìmọ̀ fíṣíksì ọ̀rúndún ogún-nígbà tó ń yọ kúrò nínú àwọn èrò ilẹ̀ ayé tí ó tẹ́, ayò tó dán, àti àwọn èrò ìmọ̀ ìbẹ̀rẹ̀ ẹ̀dá tó jẹ́ àṣìṣe láti àkókò rẹ̀ (ìyẹn ni ìparí àṣìṣe)-kò bá ara pọ̀. Ó ń tẹ ọ̀nà tó tóbi sí àwọn ìṣẹ̀lẹ̀ ọlọ́run (Ẹ̀rọ R).