As-salāmu ʿalaykum - Iṣe ọdún 2,000 ti a ri ni isalẹ ile musium Al Ain ti yi imọ́ wa pada nipa igbesi-aye ṣáájú-islam.
As-salāmu ʿalaykum. Nígbà tí iṣẹ́ ìtúnṣe bẹ́rẹ̀ ní Al Ain Museum ní ọdún 2018, ẹgbẹ́ náà ní ìrètí láti tún àgbègbè náà ṣe - kì í ṣe láti ṣàyèwò ẹ̀ka tuntun patapata ti ìtàn ìbílẹ̀. Nígbà tí a yọ́ àgbègbè àjọyé tó jẹ́ àtijọ́ jùlọ ní agbègbè náà, àwọn iṣẹ́-ṣiṣe rí nkan tó ti pé jù bẹ́ẹ̀ lọ nílẹ̀: ibè tó pé ọdún 2,000, àti àwọn àmì tó yí ìmúlò wa padà bí a ṣe wo ìmọ̀lára níbí kí á tó jáde si Islam.
“Àwa kò ní ẹ̀rí gidi nípa àsìkò tó kọjá Islam ní Al Ain - èyí ni àkọ́kọ́,” ni Peter Sheehan, onímọ̀-ẹ̀kọ́ ìtàn àtijọ́ ní Ilé Ẹ̀kọ́ Ẹ̀wẹbí àti Iṣèjọba – Abu Dhabi sọ. Irin-ajo tó yáyà yìí fi hàn pé ìṣèdá ọgbin ní àkókò irin-ìkà jù bẹ́ẹ̀ lọ ju ohun tí ẹnikẹ́ni rántí. Ronú nípa agbègbè pẹ̀lú oríṣìíríṣìí omi láti pé pé iṣẹ́tọ́ bíi ìkàndá.
Ìdí tó fi ṣe pataki tó bẹ́ẹ̀ ni pé o dá iṣẹ́ ọdún kan dúró. Ní isalẹ àgọ́ aṣaá, kì í ṣe ibè kan nìkan ni, ṣùgbọ́n ibè àjàkù àgbègbè tó péye. “A rí ibè pàtàkì níkọ̀ọ́kan,” Sheehan ṣàlàyé. “Ní ọdẹ̀dẹ̀ rẹ ni àwọn ibè ẹni kọọkan, tó le jẹ́ awọn ibè ẹlẹ́ya. Lẹ́yìn náà, ní 500 mita sí ọ̀tún, a rí ibè àtijọ́ tó jù bẹ́ẹ̀ lọ pẹ̀lú àwọn ohun ilẹ̀kun nínú rẹ. Èyí jẹ́ àfihàn pé kíkó ibè náà jẹ́ ọdún 500-mita káàkiri, nítorí náà, ó doen bẹ́rẹ̀ agbègbè tó tóbi.”
Èyí yí ìmúra àkókò tó pé àgbègbè náà yìí. Ibè tó tó bẹ́ẹ̀ ní àgbo àdúgbò tó dára jùlọ gbọn sẹ́yìn pẹ̀lú àtàwọn àkùdàá. Kíá, àkókò téẹ́mọ́ri pẹ̀lú àdúróṣinṣin àtijọ́ láàrin àkókò irin-ìkà àti ìgbéyàọtun Islam jẹ́ kó jẹ́ ibi àfihàn fún Al Ain. Àwọn ibè yìí filled up apá kan ti okú tó ṣiyemeji yìí nípò pẹ̀lú irú àgbo tó tí ń dára.
Ẹgbẹ́ Sheehan tun ṣiṣẹ́ nítòsí ààfin UAE–Oman, ti rí ìpinnu tó jọ́ra. Mejeeji àwọn iṣẹ́ náà n tọ́ka sí ọgbin irin-ìkà tó peópé jù fún Al Ain - tó pọ̀ju àwọn oasis tí a rí lónìí. Ó fi hàn pé Al Ain kò jéé kéré nígbà náà; ó jẹ́ ọ̀kan lára àwọn ilẹ̀ oko tó fún ni ni agbègbè rẹ̀.
Àwọn onímọ̀-ẹ̀kọ́ náà rí ìyípadà láti ilẹ̀ rẹ́rọ àmúṣọ́ kọ̀ọ́kan sí ọgbà-ọmọ-falaj tó n mu omi ilẹ̀. Mú omi tó jinlẹ̀ n jẹ́ kí a ní ẹ̀rẹ́ lẹ́nu náà nígbẹ́kè ẹyún, tó ràn lọ́wọ́ láti fa àmúlùlù. Ààrẹ ọba pẹ̀lú àwọn ohun èlò ti a rí jọ́ra tàbí amúṣọ́, tó fi hàn pé ìbáṣepọ̀ ọjà. Àwọn àfihàn wọnyi tun fi hàn pé ìbassè imọ́ rẹ́rọ–átonisi bẹ́rẹ̀, ṣúgbọ́n àwọn irin tó yáyà, tortù àti ohun-élò yíò pọ̀ jù lọ.
Àwọn ohun tó wà ní ibè jẹ́ àmì ti ìṣèṣe pọ̀ nínú àlàyé ìgbésẹ̀. Àwọn ohun àmú ṣinṣà àti àwọn ikoko turari tọ́ka sí awọn ibè obìnrin, nígbà tí àwọn irin, àgẹ̀ta àti àtàwọn abẹrẹ agbe ọjọ́ ọdún rẹ́gẹ́ bọ́rẹ́ni ti àwọn ibè mu. Ní àbọ́ àgbègbè, àwọn olùṣàkóso rí àmypoga bọ́rọ́ wine amphorae tó dákẹ́lẹ́ pẹ̀lú iná àtàwọn ibè - awọn ami ti o jéé onjẹ ti o ni í jé kó jẹ ẹ | ọjọ́ ọdún. Èyí tọ́ka sí àwọn iṣè sósial níbi tí àwọn alágbègbè náà kópa nínú ìsìn ẹ́rẹ́bọ pẹ̀lú ti awọn mímu.
Eyin ọ̀nà méjì ti ní àfihàn alàbá tó dabi South Arabian - bọ́lẹ̀ káàkiri, a kó àtúnṣe àtàwọn ìyàlẹ́nu onírere. Àwọn ibè pèye yìí dájúpé ọkọ àtijọ́ pé dásẹ̀dá ni irú iruu tó yáyà; ìyàtọ̀ pàtàkì ni pé àwọn ibè tó ṣáájú jẹ́ àmikí dàn tí ó kọ́ sí Makkah. Èyí fi hàn pé olóun kò sí láti ọkan yíyá ti n ṣe àtúnṣe pẹ̀lú aiyé tí a mọ̀ sí àkókò Islam.
Ní gbogbogbo, àwọn àwárí yìí fihan pé àwọn àjọkò àgbègbè tá a mọ̀, kọọkan ní àṣẹ rẹ̀. Nínú àwọn àkókò kan, Al Ain fi ọnà rẹ hàn pẹ̀lú àkókò tó jẹ́ ọrùn (irin-ìkà), nígbà náà àtẹ́sẹ̀ - fáàkó gẹgẹ bi ayé - ṣé fi hàn ni pẹ̀lú ọjọ́ilẹ́, àtí àwọn àjèjò wọ́n jẹ́ sẹ́yìn - láti ile gàngan ilẹ̀ àkókò múnà ọjọ́ pẹ̀lú nyo ọjọ́ 880, yóó pők páàpọ̀ mọ́ǹni àkótán iwájú. Nígbà tó péyà tàbí ọdun 13th, akitiyan náà gbà sẹ́gbẹ́ àná, éléyìí mi fi hàn pé àdúgbò àthèe fún irún ti daki Ìmòlitẹ́ Tungba gẹ́gẹ́ bí àti àwọn ajáde ṣàdá ọrọ́ pẹ̀lú lásán.
Gbogbo àtuwàọna àti ìkún padà àti àwọn àmi pẹ̀lú jẹ́ títasun. Nígbà tí omi nira, àwọn ènìyàn dínkù; nígbà tí iṣẹ́ ọjà tàbí Ìmọ bọwọ́ tẹ̀sí, iṣẹ́ ọgbin àti àwọn àgbègbè pọ̀ si. Ibè yìí àti ibè yìí kún fún àkó kubva yìí ti a jàgbà n ṣiṣẹ́ mẹta.
Gbọ́dọ́ pé Allah má kó ẹnì kọ́ nínú àwọn tó n ṣiṣẹ́ láti sẹ́ ayé bìlénà àti ràn wa lọwọ́ṣé.
https://www.thenationalnews.co