Hayot qattiqqo‘l tuyulganda, qayiq, bola va devorni eslang
Men buni shu sababdan joylayapman, chunki rosti, bu hikoya meni har safar, ayniqsa hayot mag‘lubiyatdan mag‘lubiyatga uchrayotgandek tuyulganda va nimadir yomon bo‘layotganining sababini ko‘ra olmaganimda, davom ettirishga undaydi. Men shu haqda o‘ylayman. Bu Payg‘ambar Muso, alayhissalomdan boshlanadi. U Isroil bolalariga va’z aytib turganida, kimdir: “Yer yuzida eng bilimdon odam kim?” deb so‘radi. Muso: “Menman”, dedi. Chunki tabiiyki, u buyuk payg‘ambar edi. Lekin Alloh unga kamtarlik va ilohiy hikmatning yashirin sirlarini o‘rgatmoqchi bo‘ldi. Shunda Alloh unga ikki dengiz qo‘shiladigan joyda Musodan ko‘ra ko‘proq biladigan bir bandasi borligini aytdi. Bas, Muso yosh bir xizmatkor bola bilan uzoq safarga chiqadi, bola ovqat uchun baliq ko‘tarib olgan. Ular asrlar davomida yurishadi, toki ikki dengiz qo‘shiladigan qoyaga yetib borishadi. Aynan o‘sha joyda ular ko‘targan baliq tirilib, savatdan sirg‘alib chiqib, dengizga sho‘ng‘iydi. Bu ular kutgan belgi edi. Ular orqaga qaytib, Al-Xidir nomi bilan tanilgan bu odamni topishadi. Muso unga ergashishni so‘raydi. Xidir to‘g‘ridan-to‘g‘ri: “Sen menga sabr qilolmaysan. Menda Alloh menga o‘rgatgan, sen bilmaydigan ilm bor, senda esa U senga o‘rgatgan, men bilmaydigan ilm bor”, deydi. Lekin Muso turib oldi va: “Meni sabrli topasiz va sizning amringizga qarshilik qilmayman”, deb va’da beradi. Xidir rozi bo‘ladi, lekin bitta qoida qo‘yadi: “Agar mendan biror qilgan ishim haqida so‘rasang, yo‘limiz ajraladi.” Shundan ular qirg‘oq bo‘ylab yurib, bir kemaga chiqishadi. Ekipaj Xidirni taniydi va hurmat yuzasidan ularni bepul kiritadi. Lekin keyin, kutilmaganda, Xidir bolta yoki bir asbob olib, kemaning tagidagi taxtalarda ulkan teshik ochadi. Suv kira boshlaydi. Muso butunlay hayratda. U og‘zidan chiqarib yuboradi: “Buni kemadagilarni cho‘ktirish uchun qildingmi? Juda dahshatli ish qilding!”. Xidir bosiqlik bilan unga qarab: “Senga sabr qilolmaysan demaganmidim?”, deydi. Muso o‘zini tutib, kechirim so‘raydi va unutgani uchun uni qattiq qo‘ymaslikni iltimos qiladi. Ular kemani tark etishadi va yurishda davom etishadi. Yo‘lda ular bir yosh bolani boshqa bolalar bilan o‘ynab yurganini ko‘rishadi. Bu bola kelishgan va sog‘lom edi. Xidir yurib borib, uni ushlab, o‘ldiradi. Xuddi shunday. Muso dahshatga tushadi. U: “Hech kimni o‘ldirmagan begunoh jonni o‘ldirdingmi? Juda dahshatli ish qilding!”, deydi. Xidir yana ularning kelishuvini eslatadi. Muso bu safar jiddiyroq va’da beradi, agar yana so‘rasa, Xidir uni butunlay tark etishi mumkin. Ular bir shaharga yetib borishadi. Ular charchagan, och va chanqagan edi. Lekin bu shahar aholisi juda baxil va mehmondo‘st emas edi. Ular ularga ovqat yoki boshpana berishdan bosh tortishadi. Shaharni tark etayotganlarida, ular qulab tushishga oz qolgan, yiqilay deb turgan bir devorni ko‘rishadi. Xidir o‘z qo‘llari bilan bu devorni qayta qurishni boshlaydi, g‘ishtlarni to‘g‘rilab, uni suvab, mustahkam va tik turgan holga keltiradi. Muso hayron bo‘ladi. U: “Biz och qoldik, bu odamlar bizga juda yomon munosabatda bo‘lishdi, sen esa ularning devorini tekinga tuzatdingmi? Hech bo‘lmasa, buning uchun haq olib, ovqat sotib olishimiz mumkin edi-ku!”, deydi. Xidir to‘xtab: “Mana, bu yerda yo‘limiz ajraladi. Lekin ketishdan oldin, sabr qilolmagan narsalaringning ma’nosini aytib beraman”, deydi. U aytadi: “Kemaga kelsak, u dengizda ishlaydigan kambag‘al odamlarga tegishli edi. Men uni shikastlamoqchi bo‘ldim, chunki ularning ortidan har bir yaxshi kemani zo‘rlik bilan tortib oladigan zolim bir podshoh kelayotgan edi. Uni nuqsonli qilib, podshoh unga qaraydi, uni yaroqsiz deb o‘ylab, o‘tib ketadi. Ular kemalarini saqlab qolishadi va keyin o‘sha kichik teshikni osonlikcha tuzatishlari mumkin.” “Bolaga kelsak, uning ota-onasi samimiy mo‘min edi. Lekin ularning o‘g‘li chuqur buzuqlik va kufr egasi bo‘lishga mahkum edi. Va ular uni juda sevganliklari tufayli, bu sevgi ularning halokatiga sabab bo‘lardi. Ular unga bo‘lgan sevgilari va Allohga bo‘lgan imonlari o‘rtasida qolib, oxir-oqibat bu sevgi ularni dinlaridan butunlay uzoqlashtirib yuborishi mumkin edi. Ular uni yaqin tutish uchun imonlaridan voz kechishlari mumkin edi. Shuning uchun Alloh, O‘z rahmati ila, uni bu halokat manbayi bo‘lishidan oldin oldi. Bu judolik ularning qalblarini bir lahzada sindirdi, lekin ruhlarini abadiylikka qutqardi. Alloh ularga undan keyin yaxshiroq farzand ato etdi, u solih bo‘lib ulg‘ayib, ularga dard o‘rniga rohat bag‘ishlaydigan bo‘ldi. Ular o‘g‘ilni yo‘qotdilar, lekin Alloh ularga jannatga yetaklaydigan, do‘zaxga sudramaydigan birini berdi.” “Devorga kelsak, u shahardagi ikki yetim bolaga tegishli edi. Uning tagida ularning solih otasi ularga qoldirgan xazina ko‘milgan edi. Ular hali yosh va zaif, ularni yoki boyliklarini himoya qiladigan hech kim yo‘q edi. Agar o‘sha devor qulab tushsa, xazina hammaga ko‘rinib qolar edi. Shahar aholisi ochko‘z va mehmondo‘st emas edi, ular uni ikkilanmasdan olib qo‘yishardi. Bolalar haqli ravishda ularga tegishli bo‘lgan narsani himoya qilishga juda zaif edi, shuning uchun ular otasining mashaqqat bilan qoldirgan hamma narsasidan ayrilishardi. Alloh, O‘z rahmati ila, bolalar kuchli va yetuk inson bo‘lgunga qadar devorning tik turishini xohladilar. Faqat o‘shanda, ular uni himoya qila oladigan paytda, xazinani qazib chiqarib, Allohning marhamati sifatida undan foydalanishardi. Agar men uni qulashiga yo‘l qo‘yganimda, u vaqtidan oldin o‘g‘irlanar yoki yo‘q qilinar edi. Ularning merosi behuda ketar, va Alloh ular uchun saqlab qo‘ygan rahmat abadiy yo‘qolar edi.” Qachon qiyin davrni boshdan kechirsam, unga shu ko‘z bilan qarayman. Men o‘sha paytda Allohga: “Nega mening qayig‘imda teshik ochding?”, yoki “Nega bu odamni mendan olding?”, yoki “Nega meni qadrlamaydigan odamlarning devorini tuzatish uchun jonimni berdik qilyapman?” deb so‘rab turgan bo‘lishim mumkin. Va haqiqat shundaki, men o‘sha lahza faqat Muso bo‘laman. Men faqat zararni ko‘raman. Men qirg‘oq bo‘ylab suzib kelayotgan zolim podshohni ko‘rmayman. Men oldimiz olingan dahshatli kelajakni ko‘rmayman. Men vayronalar ostida ko‘milgan va faqat uni boshqarishga kuchim yetgandagina meniki bo‘ladigan xazinani ko‘rmayman.