Ular Assadning qamoqxonasidan omon qolishdi, endi esa hayotlarini qayta qurishga harakat qilishmoqda - Assalomu alaykum
Ассалому алейкум. Таом Ахмад Мераига нонук, уйқусида эса унчалик қутичилик келтирмайди. Суриянинг зикрга арзийдиган Седнаф тўғрисидаги тўқималардан соғлиққа чиқишидан бир неча ой олинганида, азобларнинг ёдгорликлари аниқ ва оғир эмас.
У беш йил давомида Башар ал-Осад режими зиндонида бўлган ва бу юкни ҳали хам олиб юрди. 33 ёшда, Ахмад сўзлаганда бўшлиққа қараб, кўпинча тўсилади ва намоз тошларини жўн йўл билан ўзида тутарди.
“Седнаф узун ҳикоя. Мени билан шунчаки кўп нарса гуфтарши етаклашим мумкин,” деди у, овози пир намоён бўлиб, кўзлари ёш билан тўлади.
У қаравуллар томонидан қаттиқ урилгани, доимий очлик фақат ёмғир нон билан йўқотилганини ва анчайин ёмон гигиена кўрсатди. Тўнғокларга ҳар ҳафта бешри учун муз оқимиз бўлади. Бир марта бир неча ҳафта давомида ярим болғур билан омон бўлиб, “яшаш учун ставкани яққол етказуши керак,” деди у. У ҳамроҳлари ёқма-ёқма ва азобга тузу тута ўлиб кетганини кўрди.
Ахмад фуқаролик урушида армиядан кетганидан кейин тутилган. У зиндондан озод бўлганидан кейин ҳам азобланиш тугамади. “Сиз бундан ўтишингиз мумкин, аммо энг окилликда қоласиз. Мени доимий наfrат ҳам бор,” деди у. Чиқишдан кейин у асосан фақат сабзавот еб турди ва уйқу билан муаммоларга дуч келди.
Ҳаётида оиласи ва маҳаллий одамлар билан сўзлашиш учун бир неча ой кутди, балки ҳали ҳам кўп мизоҳ қилар. Фабрика иши билан яна ҳам фойдали бўлса, у интеграциянинг муҳлатимиз олинар деб айтади. “Тамамлангани ҳақиқатда қийин,” у эътироф қилди.
У ёрдам кераклигини англади. Ишдан озод бўлганларнинг аксарияти уни Сурия Саломатлик Мунқарасининг йиғма ташкилотлари томонидан олиб бориладиган психик саломатлик дастурида аъзо бўлишни хохладилар. Хомсда пилот лойиҳа сифатида бошланган, аниқланган жамиятларга малика мураббийлари, маслаҳатчилар ва психиатрлар орасидан кичик мавзуларда индивидуал ва гуруҳ терапияси беради.
Декабрда инқилобчилар режими туширгач, кўплаб одамлар узун панжруй бўлган ва айириб олинганлардан озод бўлишди, травмалардың чуқурлиги аниқ бўлди. “Маскунлашни бошқариш учун ўзида ихтёржоз жарида муаммоли ҳоссатни топванни кўрганмиз,” деди лойиҳа климатини кўралашган Хала Ксейби.
Тақрибан 308 собиқ қабул кўрган одамлар 1,600 машғулотда иштирок этди ва ўтган нималар ҳақида очиқ гапиришни бошлашди. Ривожланиш рақобатли ва киёноисиз ҳисобланади, у шунда ўтказди, бир неча инсон ҳар йили нормал ҳаётқа қайта бошлади. Фақат бешдан бир қисми бундай травма учун дори талаб қилади.
Ахмад ушбу марказда биринчи сеансга иштирок этди ва терапия уни қайта қуриш ва озодликдан кейин олиб келган хавф-хатарни нималарни куторашини умид қилишига ишонади.
50 ёшидаги Жаҳид Ал Азуз учун терапия ҳар гапни ўзгартирди. Конструксион соҳибкори бўлган у Декабрда Хомс Марказий зиндида 11 йилга қамалганидан кейин озод бўлди, уларнинг беши хозирги йилда шунчаки оламадан узоқ соғлом бўлган. Қийинчиликдан сўнг, энг қийин қисми одамлар билан муносабат илашни қайта ўрганиш. “Уларни ҳайвонларга айлантиришди,” деди у. Терапия у хотини ва бешта фарзанди билан қайта алоқа қилишга ёрдам берди, уларнинг энг кичиги у қамалганда бир ёшда эди.
46 ёшдаги Халед Эль Талеб ўн йилларини тўладирилган ҳужраларга тарқади ва уни олиб кетилган ҳаётни қайта қуришга тегишли имтиёзлардан қорвов юборди. Унинг хотини унинг озод бўлганидан кейин ажралди ва у фарзандсиз. “Кўп нарсаларни пропуст қилиб ўтдим. Мени нольдан бошлашимдаги хислар мени ташлаб кетди,” деди у. Ун тўққиз йил бўйи ўзгарди ва жамият ва технология; у бундан ҳайратда бўлди ва кўпинча нафратланар ёки шикастли.
Депрессия одатий муаммо, деди Хадил Хусруф, клиника мураббийи. Бир неча собиқ собиқ қабул қилингандан беши бугунги кунга керакли ижтимоий ва аниқ технологик қобилиятларга эга бўлмади. “Кейин, баъзилар ташқи дунёни душман деб ўйлашади. Киши атрофида ўзини ноқулай сезишади. Бошқалари меҳнатларни унутди,” у изоҳлади.
Уйдаги зарблар кўпинча бўлади: болалар узоқ даврдан олдин ўлик деб ўйланган оталарни қабул қилишда душворига дуч келади ва ҳаёт йўналишини қилмайди. Ажримларнинг таъсири кенг тарқалган. “Дала сутанга қўшилиб чиқаради,” у шундан бохонтирип, дигаржони унутавлина қилиб, сурилмасдан умумлаштирди.
У ҳам ён-ёнидан психологик зулмни кўрсатди, ўтган Рамазон давомида рўзадорликни бузиш учун белгилаб равшан чудоларга тугади; маҳбуслар кўпинча охирги самарани билмаганидан ҳимояланмоқда, охир қилиниши керак бўлган ҳар доим ичда сотилиб боришга ўргангиландилар. Кўпинча аёлларга қарши вассалымас ва тўғри доимий бўлган фиҳм билан интоладилар. Жамият бода илоҳий нега қайғудек чепаржи ташкил этади.
47 ёшдаги Моемина Ал Атер терапия уни қайта озод қилиб бергани ҳақида айтты. “Ҳаётда масалалар бўлган эди. Терапияда мен ochishga бордим. У шифо бўлди,” у деди. У маҳаллий расмий ўзининг чисталик даражасини жазолаш учун сохта ёл билан иккинчи рақобатни йиғганида 51 кун зиндонда ўтказди. Уни узоқ бахт давомида кўп босиралар тўса амал қилиб, қайтадан ҳуқуқийતી ўқишни якунлай олмаган; у ҳозирда етказувчи яна бўлиб ишламоқда.
Зулм уни ўзгартирди, аммо энди бундан бўйимда гапишди. “Аввало, мен собиқ маҳбус эканимни яширардим. Бугун мен гапирганимга хурсандман.”
Марказ аёлларга мўлжалланган собиқ маҳбусларнинг шуншаки програмаларини ҳам олиб боради. Кўп йил тақдирларнинг қарорларидан кўп хосиятда муаммо сифатида ташхис қилинган ҳар доим, жамоа ёрдами ва Аллоҳнинг раҳмати учун атиган. Терапия баъзи ҳаво ҳақида ёнимизга, одамлар билан жамиятда яна яшашни ўрганишни ёрдам беради.
https://www.thenationalnews.co