Musulmon sifatida iymonda qiynalish – Boshqa dinlar ham biznikidek samimiylikka ega bo‘lganda

Assalomu alaykum, rostini aytganda, men hozir juda adashgan holatdaman. Men musulmonman va islomni chin yurakdan sevaman. Namozdagina o‘sha hisni, Allohga yaqinlikni, Unga tavakkal qilganda paydo bo‘ladigan xotirjamlik va osoyishtalikni yoqtiraman. Qur’on menga juda o‘zgacha tuyuladi – yagonadir, chuqur, kuchli. U mening qalbimga haqiqatan tegadi. Ammo mening qiynalishim aynan shu yerda boshlanadi. Yaqinda men boshqa e’tiqodlarga ega odamlar – nasroniylar, hinduylar, buddistlar – o‘z ibodatlarida aynan bir xil hislarni qanday tasvirlashini ko‘p o‘ylayapman. Bir xil qat’iylik hissi. Bir xil yaqinlik. Ularning muqaddas kitoblari ilohiy va mukammal degan bir xil kuchli e’tiqod. Bhagavad Gitani o‘qiyotgan kishi uni mukammal va muqaddas deb his qilishi mumkin. Nasroniy esa Injil bilan. Buddist o‘z ta’limotlari bilan. Va men o‘zimga so‘rayveraman: Agar bu hamma uchun bir xil darajada chin va rost tuyulsa… biz asl haqiqat qaysi ekanligini qanday bilamiz? Meni bezovta qiladigan yana bir narsa bor. Iymon tug‘ilgan joyingiz bilan bog‘liqdek tuyuladi. Agar men Hindistonning chekka qismidagi hindu oilasida tug‘ilgan bo‘lsam – bugun haqiqatan ham musulmon bo‘lar edimmi? Ehtimol yo‘q. Agar kishi Saudiya Arabiyasida tug‘ilsa, ko‘pchilik hollarda musulmon bo‘ladi. Hindistonda bo‘lsa, ehtimol hindu. Amerikada bo‘lsa, ehtimol nasroniy. Biz ko‘pincha: "Alloh har birini turli yo‘llar bilan sinaydi" yoki "Islom bilan hech qachon haqiqiy tanishmaganlar boshqacha hisob-kitob qilinadi" deymiz. Lekin rostini aytganda – agar kishi Islomni bilish uchun haqiqiy imkoniyatga ega bo‘lmagan bo‘lsa, bu qanday adolatli sinov bo‘ladi? Agar Alloh mutlaqo adolatli bo‘lsa, nega haqiqat dunyo bo‘ylab shunday notekis tarqalgan? Men yana qat’iy ishonishni juda xohlayman. O‘sha qat’iylikni qaytib olishni xohlayman. "Bu haqiqat. Men to‘g‘ri yo‘ldaman" degan hissini. Ammo keyin men boshqalarning butunlay boshqa dinlarda aynan bir xil qat’iylikni his qilayotganini ko‘raman. Albatta, men odamlar shunchaki "butlarga sig‘inadi" deb o‘ylamayman. Bu juda soddalashtirilgan fikr. Boshqa e’tiqodlarda ham faqat marosimlar emas, balki chuqur e’tiqodlar borligini tushunaman. Lekin men adashgan his qilaman. Agar hamma o‘zlarida haqiqat bor deb o‘ylasa – va bu hammasi uchun bir xil darajada chin tuyulsa – biz asl haqiqatni qanday bilamiz? Iymon oxir-oqibat faqat madaniyatmi? Tarbiyami? Psixologiyami? Yoki menga noaniq bo‘lgan biror obyektiv narsa bormi? Men isyonchi ruhda shubhalanmayapman. Men orzu qilib shubhalanayapman. Men ishonishni istayman. Qat’iylikni istayman. O‘sha ichki osoyishtalikni istayman. Lekin endi bu fikrlar bilan qanday kurashishni bilmayapman. Boshqa kimdir o‘xshash hisni sezganmi? Qanday qilib o‘z yo‘lingizni topdingiz?