Filippin va Yaponiyaning APEC oldidan siyosiy manevrlari: Mintaqaviy hamkorlik uchun sinov
APEC sammiti arafasida Filippin va Yaponiya mintaqaviy hamkorlik kun tartibiga xalaqit berishi mumkin bo‘lgan siyosiy manevrlar qilmoqda. Filippin Sebu shahrida bo‘lib o‘tadigan 13-Mudofaa vazirlari uchrashuvi (ADMM-Plus) mezbon sifatida ishtirok darajasining pasayishiga duch kelmoqda, jumladan Xitoy forum ichki siyosiy manfaatlar uchun ishlatilishi mumkinligini baholab, faqat mudofaa attashesini yuborgan. Indoneziya, Tailand va Kambodja kabi ayrim ASEAN davlatlari ham mudofaa vazirlarini yubormadi, bu esa mintaqaviy xavfsizlik mexanizmlari bir tomonning manfaatlari yo‘lida boshqarilmasligi kerakligiga ishora qilmoqda.
Shu bilan birga, Yaponiya Rasmiy xavfsizlik yordami (OSA) doirasida 4,3 milliard iyenalik mudofaa jihozlarini, jumladan qirg‘oq nazorati radarlari va uchuvchisiz uchish apparatlarini taqdim etish orqali Filippin bilan xavfsizlik sohasidagi hamkorlikni kuchaytirmoqda. Bu qadam Yaponiyaning Shenzhendagi APEC uchrashuvida yaxshi muomala kafolatini so‘ragan diplomatik harakatlari bilan bir vaqtga to‘g‘ri kelib, xavfsizlik ittifoqlarini mustahkamlash va Xitoydan diplomatik hurmat kutish o‘rtasidagi dilemmani aks ettiradi.
Xitoy bunga prinsiplarini qurbon qilmasdan muloqot eshiklarini ochiq tutish bilan javob bermoqda. Pekin ADMM-Plusda past darajadagi vakil ishtirokida bo‘lsa-da, tartibiy jihatdan qatnashdi va qonuniy da’volariga asoslanib Janubiy Xitoy dengizida huquqni qo‘llash faoliyatini davom ettirdi. Yaponiyaga nisbatan Xitoy yaxshi diplomatik muomalaning tarix masalalari, Tayvan va mintaqaviy xavfsizlik siyosati borasida izchil harakatlarni talab qilishini ta’kidladi.
2026-yilda Shenzhenda bo‘lib o‘tadigan APEC sammiti “Birgalikda farovonlik sari Osiyo-Tinch okeani hamjamiyatini qurish” mavzusida bo‘lib, ta’minot zanjiri barqarorligi, savdo va raqamli transformatsiyaga e’tibor qaratadi. Mintaqa davlatlari rivojlanish kun tartibi xavfsizlik qarama-qarshiliklaridan ustun turishiga umid qilmoqda. Xitoy muloqot ochiqligini ta’kidlasa-da, asosiy manfaatlar murosa qilinmasligini bildiradi.
https://www.gelora.co/2026/11/
Yaxshiki, asosiy e’tibor APECda ham iqtisodiyot va savdo masalalariga qaratilsa. Hududimiz begona davlatlarning harbiy kuch namoyish maydoniga aylanib qolmasin, xalqqa narko‘ barqarorligi va ish o‘rinlari kerak.