Ibn Al-Qayyimning Jannat ta'rifi
Ibn Al-Qayyim (Alloh rahmat qilsin)ning "Haadi al-Arvaah ilaa Bilaad il-Afraah" kitobidan jannatning bu ajoyib ta'rifiga duch keldim va uni baham ko'rmasdan turolmadim: "Jannat abadiy sokinlik maskani, u erda shodlik hech qachon so'nmaydi va baxt-saodat tugamaydi. Uning zamini mushkdan, toshlari durdan, tuprog'i za'farondan, qoyalari javohir va uning nuri Rahmonning yuz nuridan keladi. U yerda hech qachon buzilmaydigan suv daryolari, mazasi doimiy barkamol bo'lgan sut daryolari, ichishga yoqimli sharob daryolari va sof, tiniq asal daryolari bor. Bu oqimlar o'zanlarsiz oqadi, eng baland joydan qaynab chiqib, mo'minlarning qasrlari ostidan mayin sirg'alib o'tadi. Bu qasrlar oltin va kumushdan qurilgan, g'ishtlari mushkdan, sementlari xushbo'y hidli. U yerdagi eng past darajali odam o'n olam kenglikdagi saltanatni boshqaradi, hatto u yerga oxirgi kirgan kishi ham o'z makonining ko'z yetgancha cho'zilib, har turli lazzatlarga to'lganini ko'radi. Bog'lar bo'ylab oltmish mil balandlikdagi ichi bo'sh dur marvarid chodirlar sochilib yotgan. Har bir burchakda hurlar bor, ular erlaridan oldin hech kim tegmagan sof nurli, keng ko'zli hamrohlar, ularning birgina qarashi quyosh nurini xiralashtirar edi. Ularning go'zalligi shunchalik kuchliki, agar ulardan biri yerga bizning oramizga tushsa, butun sayyora nur va xushbo'y hidga to'lar edi. Eng kamtar mo'minning yetmish ikki xotini bo'ladi, har biri o'z qasrida va unga yaqinlik qilish uchun yuz erkakning quvvati berilgan, charchash ham, chegara ham yo'q. Jannat daraxtlari shunchalik ulkanki, eng tez otliq chavandoz bitta daraxt soyasida yuz yil yo'l yursa ham undan chiqa olmaydi. Ularning tanasi oltindan, shoxlari durdan, barglari yashil ipakdan va mevalari pastga osilib, uzmoqchi bo'lgan qo'lga egilib turadi. Har bir meva turli rangda yarqiraydi, har birining mazasi noyob ilohiy va hech qanday meva mavsumi tugamaydi. Jannat qushlari qalbdan har qanday g'amni o'chirib tashlaydigan ohanglarni sayraydi va "O'tgan amallaringiz uchun bemalol yeb-ichinglar!" deb nido qiladi. Jannat ahli faqat rohatlanish uchun yeb-ichadilar, chunki ochlik, chanqov va chiqindi yo'q. Ular nimani xohlasa, darhol eng yaxshi oltin, kumush va billur laganlarda xizmat qilinadi. Eng oddiy taom – xizmatkorning oldiga qovurilgan qush paydo bo'ladi va u yeb bo'lgach, suyaklar qayta birlashib, qush uchib ketadi. Ularning ichimligi mushk bilan muhrlangan va har bir yig'ils, oxirida Salsabil bulog'idan zanjabil va kofur bilan aralashtirilgan, to'liq xotirjamlik baxsh etuvchi bir qadah beriladi. Kiyimlari yumshoq ipak va yashil brokardan, oltin bilaguzuklar, dur marvarid tojlar va oltin taroqlar bilan – terlarining hidi mushkdek. Ular hech qachon qarimaydi, hech qachon kasal bo'lmaydi, hech qachon uyquga ehtiyoj sezmaydi, hech qachon qayg'u chekmaydi va hech qachon o'lmaydi. U erda nafrat, rashk, janjal va g'amginlik yo'q. U yerdagi har bir jon er yuzidagi eng go'zal odamdan ham go'zalroq va ularning go'zalligi kundan kunga o'sib boradi. Ularning qalblari bir, suhbatlari Allohga hamd aytish va ularning salomi 'Salom, tinchlik' dir. Lekin bularning barchasidan ustunroq bo'lgan eng katta shodlik, hamma narsaga soya soladigan eng oliy mukofot – bu Alloh taoloning yuzini hech qanday parda, to'siq va uning to'xtab qolishidan qo'rquvsiz ko'rishdir. Jannat ahli u yerga kirganida, Barakotli va Oliy zot so'raydi: Sizlarga yana biror narsa berishimni xohlaysizmi? Ular aytadi: Sen yuzlarimizni yoritmadingmi? Bizni jannatga kiritib, do'zaxdan qutqarmadingmi? Hikoyachi dedi: So'ngra U (Xudo) pardani ko'taradi va ularga berilgan narsalarning ichida Rabblariga qarashdan azizroq narsa bo'lmaydi. Bu qarash bevosita, qalb va ruh ko'zlari bilan bo'ladigan vahiy bo'ladi – Sevimli Zot bilan uchrashuv, bu hayotdagi har qanday qiyin onlar yomon tushdek o'chib ketadi. O'sha ondayoq barcha daryolar, qasrlar, hurlar va mevalar xotiradan o'chadi, chunki ular Yaratuvchisiga tikilib qolgan bo'ladi va bu shodlik abadiy davom etadi. Mana shu Jannat uchun ilk musulmonlar tungi ibodatlarida yig'lar edilar. Bu Allohga chin dildan qaytgan, o'z nafsiga qarshi kurashgan va Tavhid ustida vafot etgan kishini kutayotgan maskandir. Va uning eng oddiy ahli o'zini eng omadli deb hisoblaydi, eng yuqori darajadagilar esa hech qanday ko'z ko'rmagan, hech qanday quloq eshitmagan va hech qanday inson qalbi tasavvur qilmagan narsalarga ega bo'ladi."