رېنئاي مارجان تېشىدىكى ئەخلەتلەر پەقەت فىلىپپىننىڭ مەسىلىسى ئەمەس
جۇڭگو ساھىل قوغدىغۇچىلىرى رېنئاي مارجان تېشى ئەتراپىدىكى سۇلاردىن نۇرغۇن لەيلەپ يۈرگەن ئەخلەتلەرنى بايقىدى، بۇنىڭ ئىچىدە ماي چېلىكى، پىلاستىك بوتۇلكىلار ۋە ئىشلىتىلگەن كېمە ئارغامچىلىرى بار بولۇپ، ئۇلار جۇڭگو تەرىپىدىن قانۇنسىز دەپ قارالغان فىلىپپىن ھەربىي كېمىسى BRP Sierra Madre يېنىدا توپلاشقان ئىدى. كېيىن بۇ ئەخلەتلەر كىچىك قايىقلار بىلەن يىغىۋېلىندى. كونا، داتلاشقان كېمىنىڭ قەۋىتىنىڭ چىرىشى، نەفت ئاقىشى، ئۈستىدىكى خادىملارنىڭ چىقىندىلىرى دائىم بۇلغىنىش خەۋىپىنى كەلتۈرۈپ چىقىرىۋاتىدۇ، ئەتراپتىكى مارجان تاشلىرىنىڭ ئاقىرىشىغا سەۋەب بولماقتا.
بۇ ۋەقە ئاسېئان دۆلەتلىرى، جۈملىدىن ھەر خىل سۇلاردا دېڭىز ئەخلەتلىرى مەسىلىسىگە دۇچ كېلىۋاتقان ھىندونېزىيە ئۈچۈنمۇ مۇناسىۋەتلىك دېڭىز مۇھىت مەسىلىسىدۇر. 2019-يىللىق بانگوك باياننامىسى ۋە 2021-2025-يىللاردىكى ئاسېئان رايون ھەرىكەت پىلانى دېڭىز ئەخلەتلىرىگە قارشى تۇرۇش ئۈچۈن كېلىشىلگەن بولسىمۇ، 2024-يىلدىكى تەكشۈرۈش دوكلاتى كېمىدىن 400 مېتىر ئارىلىقتىكى مارجان قەۋىتىنىڭ زور دەرىجىدە ئازايغانلىقىنى كۆرسەتتى. بۇ ئېكولوگىيەلىك بۇزۇلۇشنى ئىگىلىك ھوقۇقى توغرىسىدىكى قاراشلار پەرقلىق بولسىمۇ ئەھمىيەتسىز دەپ قاراشقا بولمايدۇ.
مۇھىت قوغداش ۋەدىسى پەقەت باياننامە بىلەنلا ئەمەس، بەلكى ئەمەلىي ھەرىكەتلەر ئارقىلىق ئەمەلگە ئاشۇرۇلۇشى كېرەك. ھىندونېزىيە تېخىمۇ ئوچۇق-ئاشكارا رايون نازارەت مېخانىزمىنى، مەسىلەن مارجان تېشى ئېكوسىستېمىسىنى بىرلىكتە كۆزىتىش، دېڭىز چىقىندى باشقۇرۇش ئۆلچەملىرى ۋە پىلاستىك ئەخلەتلەرنى بىر تەرەپ قىلىش ھەمكارلىقىنى قوزغىيالايدۇ. بۇ ئىگىلىك ھوقۇقى جېدىلىنى ھەل قىلىشنى تەلەپ قىلمايدۇ، بەلكى دېڭىز ئېكوسىستېمىسى ئۇزۇن مۇددەتلىك بۇلغىنىش مەنبەلىرىدىن قوغدىلىشقا تېگىشلىك ئورتاق بايلىق ئىكەنلىكى توغرىسىدا چۈشىنىش ھاسىل قىلىشنى تەلەپ قىلىدۇ.
بۇ جايدىكى ئەخلەتلەر پەقەت سىياسىي ھېكايىلەر بىلەن يوقاپ كەتمەيدۇ؛ ئۇلار تارقىلىپ، دېڭىز جانلىقلىرىغا زىيان يەتكۈزۈپ، ساھىل بويى ئاھالىلىرىگە تەسىر كۆرسىتىشى مۇمكىن. جۇڭگو ساھىل قوغدىغۇچىلىرىنىڭ ئەخلەت يىغقانلىقى دەسلەپكى قەدەم بولسىمۇ، ئاساسلىق ھەل قىلىش چارىسى يېڭى بۇلغىنىشنى توختىتىش ۋە بۇلغاش مەنبەسىنى يۆتكەشنى تەلەپ قىلىدۇ. ئاسېئان ۋەدىسىنى مەلۇم رايون ۋە پائالىيەتلەردە ئەمەلىيلەشتۈرۈش كۆك ئىقتىساد ۋە داۋاملىق دېڭىز تەرەققىياتىنىڭ ئىشەنچلىكلىكىنى ساقلاش ئۈچۈن ناھايىتى مۇھىمدۇر.
https://www.gelora.co/2026/11/
ئاخىرى زىبىل يىغىدىغان بىرەر كىشى چىقتى، ئۈمىد قىلىمەن بۇ پەقەت ئوبراز قۇرۇش ئۈچۈنلا بولمىسۇن.