يۈرەك ئازابىنى يېنىكلىتىدىغان 15 چارە

ئەسسالامۇ ئەلەيكۇم. بۇنىڭدىن بۇرۇنمۇ شۇنىڭغا ئوخشاش بىر يازمىنى ئورتاقلاشقانتىم، نۇرغۇن كىشىلەر ئۇنىڭ ئۆزلىرىگە ياردىمى تەگكەنلىكىنى ئېيتتى. بۇ يازما سەل ئۇزۇنراق، ئەمما ئىنشائاللاھ، ئېغىر كۈنلەرنى باشتىن كەچۈرۈۋاتقانلارغا ياردەم بولۇشى ئۈچۈن دۇئا قىلىمەن. ھەر بىرىمىزنىڭ قايغۇلۇق ھېكايىسى بار. باي ياكى نامرات، ساغلام ياكى كۈرەش قىلىۋاتقان، يالغۇز ياكى توي قىلغان بولۇڭ، شۇنى بىلىڭكى، ھېچكىم قايغۇدىن خالى ئەمەس. ئەمما قايغۇغا سەل قارالسا ۋە بىر تەرەپ قىلىنمىسا، ئۇ چوڭىيىپ سىزنى بوغۇپ قويىدۇ، قەلبنى تولدۇرىدۇ، بەدەننى ئاجىزلاشتۇرىدۇ ۋە بىزنى تۈگىمەس ياش ۋە ئەندىشىگە قاپسىتىپ قويىدۇ. ئىمام ئىبنىل قەييىم بايقىغاندەك، قۇرئان قايغۇ ھەققىدە پەقەت ئۇنى چەكلەش ئۈچۈن سۆز قىلىدۇ، مەسىلەن "قايغۇرماڭلار" دېگەندەك، ياكى ئۇنى ئىنكار قىلىش ئۈچۈن، مەسىلەن "ئۇلارغا قورقۇنچ يوقتۇر" دېگەندەك. بۇنىڭ سىرى شۇكى، قايغۇ بىزنىڭ ئىلگىرىلىشىمىزنى توستىدۇ ۋە قەلبكە ھېچقانداق پايدا ئېلىپ كەلمەيدۇ. شەيتاننى مۆمىننى قايغۇلۇق قىلىشتىنمۇ بەكرەك خۇشال قىلىدىغان نەرسە يوق، چۈنكى شۇنىڭ بىلەن ئۇلار ئاللاھقا بولغان سەپىرىنى توختىتىپ، ياخشى ئەمەللەرنى قىلىشنى تاشلايدۇ. شۇڭا، بۇ يەردە 15 پارچە نەسىھەت بار. ئاللاھ ئۇلارنى قىيىنچىلىقتا قالغانلارغا تەسەللى، يۈرەكلىرى سۇنغانلارغا شىپا ۋە ھەممىمىز دۇچ كېلىۋاتقان ئىچكى كۈرەشلەرگە كۈچ قىلىپ بەرسۇن. **بىرىنچى:** ھەمىشە ئېسىڭىزدە بولسۇنكى، سىزنى سىناققا يول قويغان زات ئاللاھتۇر، ھەقىقىي بەندىلىك بولسا ئۇنىڭ سىز ئۈچۈن تاللىغىنىغا بويسۇنۇش، ئۇنى رازىلىق بىلەن قوبۇل قىلىشتۇر. ئاللاھ ئېيتىدۇ: "ئاللاھنىڭ ئىزنىسىز ھېچقانداق مۇسىبەت يۈز بەرمەيدۇ. كىمكى ئاللاھقا ئىمان ئېيتىدىكەن، ئاللاھ ئۇنىڭ قەلبىنى ھىدايەت قىلىدۇ." ئەلقامە بۇنىڭ مۇسىبەتكە ئۇچرىغان، ئەمما ئۇنىڭ ئاللاھتىن كەلگەنلىكىنى بىلىپ، ئۇنى قوبۇل قىلىپ رازى بولغان كىشىگە ئىشارەت ئىكەنلىكىنى چۈشەندۈرگەن. **ئىككىنچى:** ئېسىڭىزدە بولسۇنكى، سىز ئۈچۈن بۇ قىيىنچىلىقنى تاللىغان زات ئەڭ مېھرىبان بولۇپ، سىزگە ئۆز ئاناڭىزدىنمۇ بەكرەك كۆيۈنىدۇ. ئۇ ئەڭ ھېكمەت ئىگىسى بولۇپ، سىز چۈشىنەلمەيدىغان يوللار بىلەن سىزگە پايدا يەتكۈزۈشنى خالايدۇ. پەيغەمبەرلەر بۇنى چۈشەنگەن. ئەييۇب مۇنداق دەپ نىدا قىلدى: "ماڭا زىيان يەتتى، سەن بولساڭ مېھرىبانلارنىڭ ئەڭ مېھرىبانىسەن." يەئقۇب ئوغلىدىن ئايرىلغاندا: "ئاللاھ ئەڭ ياخشى قوغدىغۇچىدۇر، ۋە ئۇ مېھرىبانلىق قىلغۇچىلارنىڭ ئەڭ مېھرىبانىدۇر" دېدى. سىزنى كىمنىڭ سىناۋاتقانلىقىنى ئېسىڭىزدە تۇتۇڭ: ئۆزىڭىز ئۈچۈن ياخشىلىقنى ئۆزىڭىزدىنمۇ بەكرەك خالايدىغان مېھرىبان ۋە ھېكمەت ئىگىسى ياراتقۇچى. **ئۈچىنچى:** چۈشىنىڭكى، سىزنىڭ قىيىنچىلىقىڭىز ئەمەلىيەتتە ئاللاھنىڭ سىزگە مېھرىبانلىق بىلەن ئەۋەتكەن دورىسىدۇر. دورا تەبىئىي ھالدا ئاچچىق بولىدۇ-ئۇنى قوبۇل قىلىڭ، نارازىلىق ياكى سەۋرسىزلىك كۆرسىتىشتىن ساقلىنىڭ، بولمىسا شىپا ئىشلىمەيدۇ. ئىمام ئىبنىل قەييىم ئېيتتى: "ئاللاھ بىرەر كىشىگە ياخشىلىق ئىرادە قىلسا، ئۇنىڭغا سىناق ۋە بالالارنىڭ بىر قىسمىنى بېرىپ، زىيانلىق ئىچكى كېسەللىكلەرنى قۇستۇرىدۇ، ئۇ تاكى پاكلانغان ۋە بۇ دۇنيادىكى ئەڭ يۇقىرى دەرىجىلەرگە-ئاللاھقا ئىبادەت قىلىشقا-ۋە ئاخىرەتتىكى ئەڭ يۇقىرى مۇكاپاتلارغا-ئاللاھنى كۆرۈش ۋە ئۇنىڭغا يېقىنلىشىشقا-تەييار بولغانغا قەدەر." كۆپىنچە، تەكەببۇر گۇناھكارنى بىر مۇسىبەت توختىتىپ، ئۇنى تۆۋەنچىلىككە سالىدۇ. شۇنىڭ بىلەن ئۇ ناماز، قۇرئان، دۇئا ۋە ياخشىلىق ئىگىسىگە ئايلىنىدۇ. سىناقلارنىڭ دورىسى سىز كۆرەلمەيدىغان، ئەمما چىقىپ كېتىشى زۆرۈر بولغان كېسەللىكلەرنى چىقىرىپ تاشلايدىغانلىقىغا ئىشىنىڭ. **تۆتىنچى:** ئەڭ كۆپ ئازاب تارتقۇچىلار ئاللاھقا ئەڭ يېقىن بولغانلار. پەيغەمبەر ئەلەيھىسسالامدىن: "كىملەر ئەڭ كۆپ سىناققا دۇچ كېلىدۇ؟" دەپ سورالغاندا، ئۇ: "پەيغەمبەرلەر، ئاندىن ئۇلارغا ئەڭ ئوخشايدىغانلار، ئاندىن ئۇلاردىن كېيىن ئەڭ ئوخشايدىغانلار. كىشى ئىمانىغا قاراپ سىنىلىدۇ. ئىمانى كۈچلۈك بولسا، سىناق ئارتتىرىلىدۇ؛ ئەگەر ئاجىز بولسا، يېنىكلىتىلىدۇ. بەندە گۇناھسىز ھالدا يەر يۈزىدە مېڭىپ يۈرگەنگە قەدەر سىنىلىشقا داۋام قىلىدۇ" دېدى. شۇڭا بەزى ئىلگىرىكى ئالىملىرىمىز: "كىمكى بىر سىناققا ئۇچرىغان بولسا، پەيغەمبەرلەرنىڭ يولىغا قويۇلغان بولىدۇ" دېگەن. **بەشىنچى:** سىزنىڭ سىنىقىڭىز ئاللاھنىڭ سىزگە ياخشىلىق ئىرادە قىلغانلىقىنىڭ ئالامىتىدۇر. پەيغەمبەر ئەلەيھىسسالام ئېيتتى: "ئاللاھ بىرەر كىشىگە ياخشىلىق ئىرادە قىلسا، ئۇنىڭ قىيىنچىلىقىنى بۇ دۇنيادا تېزلىتىدۇ، ئەمما باشقىچە ئىرادە قىلغاندا، ئۇنىڭ ئازابىنى قىيامەت كۈنى تولۇق بېرىش ئۈچۈن كېچىكتۈرىدۇ." ئەلفۇدەيل ئىبنى ئىياد ئېيتتى: "ئاللاھ مۆمىن بەندىسىگە سىناقلار ئارقىلىق كۆيۈنىدۇ، خۇددى بىر كىشى ئائىلىسىگە مېھرىبانلىق بىلەن كۆيۈنگەندەك." يەنە ئېيتتى: "سىناقلارنى نېمەت، ئاسانلىقنى بالايىئاپەت دەپ كۆرمىگۈچە ھەقىقىي ئىماننى تېتىيالمايسىز." **ئالتىنچى:** ئاللاھنىڭ سىز ئۈچۈن جەننەتتە مەلۇم بىر دەرىجىنى ئىرادە قىلغانلىقىنى، ئەمما ئەمەللىرىڭىزنىڭ ئۇنىڭغا يېتەلمەيدىغانلىقىنى، شۇڭا ئۇنىڭ سىزنى سىناقلار ئارقىلىق قوللايدىغانلىقىنى چۈشىنىڭ. پەيغەمبەر ئەلەيھىسسالام ئېيتتى: "ئەگەر ئاللاھ بىر بەندە ئۈچۈن جەننەتتە ئۇنىڭ ئەمەللىرى قازىنالمايدىغان بىر دەرىجىنى بەلگىلىسە، ئۇنى ساغلاملىقى، بايلىقى ياكى بالىلىرىدا سىنايدۇ، ئاندىن سەۋرنى ئىلھاملاندۇرىدۇ، شۇنىڭ بىلەن ئۇ شۇ دەرىجىگە يېتىدۇ." سىزنىڭ ئەندىشە ۋە قىيىنچىلىقىڭىزنىڭ ئەمەلىيەتتە ئاخىرەتتىكى لىفتىڭىز ئىكەنلىكىنى چۈشەنگەندە، ئۇنى كۆتۈرۈش خېلى ئاسانلىشىدۇ. **يەتتىنچى:** ئېسىڭىزدە بولسۇنكى، بۇ دۇنيا ۋە ئاخىرەتتىكى ئەڭ ئېغىر يۈك گۇناھتۇر، سىزنىڭ ھازىرقى ئەھۋالىڭىز ئۇلارنى ئاكتىپ ھالدا ئۆچۈرىدۇ. پەيغەمبەر ئەلەيھىسسالام ئېيتتى: "مۆمىن بەندىگە يەتكەن ھېچقانداق ئازاب، كېسەللىك، ئەندىشە، قايغۇ، ھەتتا تىكەن كىرىشىمۇ بولسۇن، ئاللاھ ئۇنىڭ بەزى گۇناھلىرىنى ئۆچۈرمىسىمۇ قالمايدۇ." يەنە ئېيتتى: "كىشى كېسەل بولغاندا، ئاللاھ ئىككى پەرىشتە ئەۋەتىپ: ‹ئۇنىڭ زىيارەتچىلەرگە نېمە دېگەنلىكىنى ئاڭلاڭلار› دەيدۇ. ئەگەر ئۇ ئاللاھنى مەدھىيىلەپ ياخشى سۆز قىلسا، ئاللاھ: ‹مېنىڭ بەندەمگە ۋەدەم بار: ئەگەر ئۇنىڭ جېنىنى ئالسام، جەننەتكە ئېرىشىدۇ؛ ئەگەر ئۇنى ساقايتسام، ئۇنىڭ ئەت-تېرىسىنى تېخىمۇ ياخشىسى بىلەن ئالماشتۇرىمەن ۋە گۇناھلىرىنى ئۆچۈرىمەن› دەيدۇ." ئىلگىرىكى ئالىملىرىمىز ساقايغاندىن كېيىن بىر-بىرىنى: "پاكلانغانلىقىڭىز بىلەن تەبرىكلەيمەن" دەپ قارشى ئالاتتى. قىيىنچىلىقلار پەقەت گۇناھلارنى يېنىكلىتىپلا قالماي، بەلكى ياخشى ئەمەللەرنىمۇ قوشىدۇ. پەيغەمبەر ئەلەيھىسسالام ئېيتتى: "بۇ دۇنيادا ئاسانلىقتا ياشىغانلار قىيامەت كۈنى ئازاب چەككەنلەرنىڭ مۇكاپاتىنى كۆرگەندە، تېرىلىرىنىڭ قايچا بىلەن كېسىلگەن بولۇشىنى ئارزۇ قىلىدۇ." شۇڭا بەزى ئالىملار: "سىناقلارسىز، ئاللاھقا قۇرۇق قول بىلەن مۇلاقات بولاتتۇق" دېگەن. ئىمام ئىبنىل قەييىم بارمىقىدىن ئايرىلغان، ئەمما كۈلۈمسىرەپ تۇرغان بىر ئىخلاسمەن ئايال ھەققىدە ئېيتقان. سەۋەبى سورالغاندا، ئۇ: "مۇكاپاتنىڭ تاتلىقلىقى ئاغرىقنىڭ ئاچچىقلىقىنى ئۇنتۇلدۇردى" دېگەن. ئىمام ئىبنى قۇدامە ئېيتتى: "ئەگەر بىر پادىشاھ نامرات كىشىگە: ‹مەن سېنى بۇ كىچىك تاياق بىلەن ھەر قېتىم ئۇرغاندا، ساڭا 1000 دىنار بېرىمەن› دېسە، ئۇ كىشى كۆپ ئۇرۇلۇشنى خالايدۇ، ئاغرىق يوقلىقى ئۈچۈن ئەمەس، بەلكى ئۈمىد قىلغان نەتىجە ئۈچۈن." **سەككىزىنچى:** سىزگە يۈز بەرگەن نەرسىلەر ئۆز گۇناھلىرىڭىزنىڭ سەۋەبىدىندۇر. ئاللاھ ئېيتىدۇ: "سىزگە يەتكەن ھەر قانداق مۇسىبەت ئۆز قوللىرىڭىز قازانغان نەرسىلەر سەۋەبىدىندۇر." شۇڭا پەقەت قايغۇرۇپلا قالماي، تەۋبىگە قايتىڭ، چۈنكى بۇ سىناقلارنى دەپئى قىلىشنىڭ مۇھىم يولىدۇر. ئەلى (ئاللاھ ئۇنىڭدىن رازى بولسۇن) ئېيتتى: "ھەر بىر سىناق بىر گۇناھتىن كېلىدۇ ۋە پەقەت تەۋبە بىلەنلا كېتىدۇ." **توققۇزىنچى:** بىلىڭكى، سىزگە يۈز بەرگەن نەرسە چوقۇم يۈز بېرىشى كېرەك ئىدى ۋە ئۇنىڭدىن قېچىپ قۇتۇلغىلى بولمايتتى. ئۇ ئاسمان ۋە زېمىن يارىتىلىشتىن ھەزارلارچە يىل ئىلگىرى يېزىلغان. ئاللاھ ئېيتىدۇ: "يەر يۈزىدە ياكى ئۆزۈڭلاردا يۈز بەرگەن ھېچقانداق مۇسىبەت يوقكى، بىز ئۇنى كەلتۈرۈشتىن ئىلگىرى بىر كىتابتا بولمىسۇن-ھەقىقەتەن، بۇ ئاللاھ ئۈچۈن ئاساندۇر." ئاللاھ ياراتقان ئەڭ بىرىنچى نەرسە قەلەم بولدى، ۋە ئۇنىڭغا يېزىشنى بۇيرىدى. قەلەم نېمە يېزىشنى سورىغاندا، ئۇنىڭغا: "قىيامەت كۈنىگىچە بولىدىغان بارلىق نەرسىلەرنى ياز" دېيىلدى. شۇڭا بىز ۋاھىمە قىلساقمۇ ياكى تىنچ تۇرساقمۇ، شىكايەت قىلساقمۇ ياكى بويسۇنساقمۇ، ئاللاھنىڭ تەقدىرى چوقۇم يۈز بېرىشى كېرەك. سىنىقىڭىزغا قوشۇمچە بىر زىيان-سەۋرنىڭ مۇكاپاتىدىن مەھرۇم بولۇشنى قوشماڭ. ئەلى (ئاللاھ ئۇنىڭدىن رازى بولسۇن): "ئەگەر سەۋر قىلسىڭىز، ئاللاھنىڭ تەقدىرى يۈز بېرىدۇ ۋە سىز مۇكاپاتقا ئېرىشىسىز؛ ئەگەر سەۋرسىزلىك قىلسىڭىز، يەنىلا يۈز بېرىدۇ، ئەمما گۇناھكار بولىسىز" دېدى. **ئونىنچى:** ئەندىشىلىرىڭىزنى كىشىلەرگە قولىڭىزدىن كەلگەنچە ياردەم قىلىش ئارقىلىق ھەل قىلىڭ. ھايات ئېغىر ھېس قىلىنسا، موھتاج بىرەر كىشىنى تېپىپ، ئۇنى يېمەكلەندۈرۈڭ، پۇل قەرز بېرىڭ، قايغۇلۇق كىشىگە تەسەللى بېرىڭ. ھەتتا توپ-تولوپ بولغان بىر ئۆيدە بىر قېرىندىشىڭىزغا يېنىڭىزدىن ئورۇن بېرىش قاتارلىق كىچىككىنە بىر نەرسىمۇ قەلبىڭىزنى خۇشاللىققا ئاچىدۇ. ئاللاھ ئېيتىدۇ: "ئى ئىمان ئېيتقانلار! سىلەرگە مەجلىسلەردە ئورۇن بېرىڭلار دېيىلسە، ئورۇن بېرىڭلار؛ ئاللاھ سىلەرگە (رەھمىتىدە) ئورۇن بېرىدۇ." كىشىلەرنىڭ ھاياتىدا ئورۇن بېرىڭ، ئاللاھ قەلبىڭىزدە، بايلىقىڭىزدا، ساغلاملىقىڭىزدا ۋە قەبرىڭىزدە ئورۇن بېرىدۇ. **ئون بىرىنچى:** ئىلىم ۋە زىكىر مەجلىسلىرىدە بولۇشقا تىرىشىڭ. بىز ئۆزىمىزنى ناچار ھېس قىلغاندا، ياخشى كىشىلەر ۋە جايلاردىن ئۆزىمىزنى ئايرىۋېلىشقا مايىل بولىمىز، بۇ بولسا ئازابىمىزنى تېخىمۇ چوڭقۇرلاشتۇرىدۇ. سىز سېغىنغان تىنچلىق مەسجىدتە تېپىلىدۇ. پەيغەمبەر ئەلەيھىسسالام ئېيتتى: "كىشىلەر ئاللاھنىڭ ئۆيلىرىدىن بىرىدە جەم بولۇپ، قۇرئاننى تىلاۋەت قىلىپ ئۆگەنگەندە، ئۇلارغا تىنچلىق چۈشىدۇ، رەھمەت قاپلايدۇ، پەرىشتىلەر ئۇلارنى ئوراپ ئالىدۇ ۋە ئاللاھ ئۇلارنى تىلغا ئالىدۇ." ئەندىشە ئېغىر ھېس قىلىنغاندا، بىر دوستىڭىزغا تېلېفون قىلىپ، مەسجىدكە بىللە بېرىپ قۇرئان تىلاۋەت قىلىش ۋە تەفسىر ئوقۇشقا تەكلىپ قىلىڭ، قەلبىڭىزنىڭ قانداق ئۆزگىرىدىغانلىقىنى كۆرۈڭ. **ئون ئىككىنچى:** ئاللاھنىڭ زىكرىنى ئۆزىڭىزگە پاناھ قىلىۋېلىڭ. ھەر بىر مۆمىن بۇنىڭ ئەندىشىگە قارشى كۈرەشتە قانچىلىك مۇھىملىقىنى بىلىدۇ. ئاللاھ پەيغەمبىرىگە: "بىز قۇرئاننى ساڭا بۆلۈپ-بۆلۈپ نازىل قىلدۇق. شۇڭا رەببىڭنىڭ ھۆكمىگە سەۋر قىلغىن، گۇناھكار ياكى كاپىرلارغا ئىتائەت قىلمىغىن. ۋە ئەتىگەن-ئاخشام رەببىڭنىڭ نامىنى ياد ئەتكىن. ۋە ئۇنىڭغا سەجدە قىلغىن ۋە ئۇنى كېچىدە ئۇزۇن مەدھىيلىگىن" دېدى. ئىبنى تەيمىيە بۇ ئايەتلەر ھەققىدە: "ئاللاھ پەيغەمبىرىگە ئەتىگەن-ئاخشام ئۆزىنى زىكىر قىلىشنى بۇيرىدى، چۈنكى ئۇنى زىكىر قىلىش سەۋر قىلىشتا ئەڭ چوڭ ياردەمدۇر. ئۇنىڭغا يەنە كېچىسى ناماز ئوقۇشنى بۇيرىدى، چۈنكى كېچە نامىزى كۈندۈزلۈك ۋەزىپىلەرگە ياردەم بېرىدۇ ۋە كۈچ مەنبەسىدۇر" دېدى. مۇسا ۋە ئۇكىسىنىڭ پىرئەۋىن بىلەن يۈزلىشىش بۇيرۇلغاندا، پىرئەۋىن ئۆزىنى ئىلاھ دەپ دەۋا قىلغاندا، ئۇلار دۇچ كەلگەن ئەندىشە ھەققىدە ئويلاپ بېقىڭ. ئۇلارغا قانداق مۇئامىلە قىلىش بۇيرۇلدى؟ ئاللاھ ئېيتتى: "سەن ۋە ئۇكاڭ مېنىڭ مۆجىزىلىرىم بىلەن بېرىڭلار، مېنى زىكىر قىلىشتا بوشاشماڭلار." بۇ ئۇلارنىڭ ئەڭ يامان زالىمغا قارشى قورالى ئىدى. شەيخ ئەسسەئدى ئىزاھات بەردى: "ئاللاھنى زىكىر قىلىش ھەممە ئىشتا ياردەم بېرىدۇ، ئىشلارنى ئاسان ۋە يېنىك قىلىدۇ." **ئون ئۈچىنچى:** بەلكىم ئاللاھ سىزنى ئۆزىڭىزگە قاراپ كېلىۋاتقان تېخىمۇ يامان بىر نەرسىدىن ساقلاش ئۈچۈن سىنىغان بولۇشى مۇمكىن. نېمە پىلان قىلىنغانلىقىنى بىلەلمەيسىز. ئالىملار بىر پادىشاھ ۋە ئۇنىڭ سالىھ ۋەزىرى ھەققىدە ھېكايە ئېيتىدۇ. ھەر قېتىم قىيىنچىلىق كەلگەندە، ۋەزىر: "ئاللاھ پەقەت ئەڭ ياخشىنى تاللايدۇ" دەيتتى. بىر قېتىم، تاماق يەۋاتقاندا، پادىشاھ قولىنى قاتتىق كېسىۋالدى. ۋەزىر ئۇنىڭ سۆزىنى تەكرارلىدى. پادىشاھ ھاقارەتلەنگەندەك ھېس قىلىپ، ئۇنى قاماققا تاشلىدى-ئەمما ۋەزىر يەنىلا: "ئاللاھ پەقەت ئەڭ ياخشىنى تاللايدۇ" دېدى. كېيىنرەك، پادىشاھ يالغۇز ئوۋغا چىقتى. ئۇ بۇتقا چوقۇنغۇچىلارنىڭ زېمىنىغا ئادىشىپ كىرىپ، تۇتۇلۇپ قۇربانلىق قىلىنماقچى بولدى. ئۇلار ئۇنىڭ يارىلانغان قولىنى كۆرۈپ، ئۇنى يارامسىز دەپ قويۇپ بەردى. پادىشاھ قايتىپ كېلىپ، ئاللاھنىڭ پەقەت ئەڭ ياخشىنى تاللايدىغانلىقىنى چۈشەندى. ئۇ ۋەزىرنى ئازاد قىلىپ: "مەن ئۆز يارامدىكى ياخشىلىقنى كۆردۈم، ئەمما سېنى قاماققا تاشلىغاندا، قانداق ياخشىلىق بار ئىدى؟" دەپ سورىدى. ۋەزىر: "ئەگەر مەن سىز بىلەن ئوۋدا بولغان بولسام، مەن ئورنىڭىزدا قۇربانلىق قىلىنغان بولاتتىم" دەپ جاۋاب بەردى. ھەر بىر سىناقتا، شوئارىڭىز "ئاللاھ پەقەت ئەڭ ياخشىنى تاللايدۇ" بولسۇن. ئاللاھ ئېيتىدۇ: "بەلكىم سىز بىر نەرسىنى يامان كۆرەرسىز، ئەمما ئۇ سىز ئۈچۈن ياخشىدۇر؛ بەلكىم سىز بىر نەرسىنى ياخشى كۆرەرسىز، ئەمما ئۇ سىز ئۈچۈن ياماندۇر. ئاللاھ بىلىدۇ، سىز بولساڭىز بىلمەيسىز." **ئون تۆتىنچى:** مەسىلە پەقەت سىز چوڭ قىلغانچىلىك چوڭدۇر. ئەرەب ماقالىدا: "ئۇنى يېنىك قىل، ئۇ يېنىكلەيدۇ" دېيىلگەن، يەنى تاغنى چاشقان تۆپىسىچىلىك كىچىكلىتىڭ. مانا بۇنىڭ يوللىرى: a) تېخىمۇ يامان بولغان نەرسىلەر ھەققىدە ئويلاڭ. ئۇزۇن ۋاقىت قىيىنچىلىق چەككەن بىر ئايالدىن قانداق سەۋر قىلغانلىقى سورالغاندا، ئۇ: "بىر سىناققا دۇچ كەلگەندە، دوزاخنى ئەسلەيمەن، مەسىلىم كىچىكلىشىپ چىۋىندەك بولۇپ قالىدۇ" دېدى. b) ئاللاھقا ئۇنىڭدىنمۇ يامان بولمىغانلىقىغا شۈكۈر قىلىڭ. بىر كۆزىدىن ئايرىلدىڭىزمۇ؟ ئىككىسىدىن ئايرىلمىغانلىقىڭىزغا شۈكۈر قىلىڭ. بىلىكىڭىز سۇندىمۇ؟ ئۇمۇرتقاڭىز ئەمەسلىكىگە شۈكۈر قىلىڭ. ئىبادەتچى مۇھەممەد ئىبنى ۋاسىئنىڭ تېرىسىدە يارا بار ئىدى. بىر دوستى ۋەھىمىگە چۈشۈپ كەتتى، ئەمما ئۇ: "ئەلھەمدۇلىللاھ، بۇ تىلىمدا ياكى قاپىقىمدا ئەمەس!" دېدى. نامرات، ئەما، مېيىپ بىر كىشىنىڭ: "مېنى نۇرغۇن بەندىلەردىن ئارتۇق قىلغان ئاللاھقا ھەمدۇللار بولسۇن" دېگەنلىكى ئاڭلاندى. قانداق دەپ سورالغاندا، ئۇ: "ئۇ ماڭا ئۆزىنى زىكىر قىلىدىغان تىل، ھەمدە ئېيتىدىغان قەلب ۋە سىناقلارغا سەۋر قىلىدىغان بەدەن ئاتا قىلدى" دېدى. c) سىناق دىنىڭىزدا بولمىغانلىقىغا شۈكۈر قىلىڭ. ئۆمەر ئىبنىل خەتتاب ئېيتتى: "ھەر بىر سىناقتا، مەن تۆت نېمەتنى كۆرىمەن: ئۇ دىنىمدا ئەمەس، مەن ئۇنى قوبۇل قىلالايمەن، ئۇ تېخىمۇ يامان ئەمەس ۋە مەن مۇكاپاتقا ئۈمىد قىلىمەن." d) ئاللاھنىڭ سىزگە بولغان نېمەتلىرىنى ساناپ چىقىڭ. سانسىزلىغان نېمەتلەرگە قارىغۇ بولۇپ، پەقەت يوقاتقان بىر نەرسىمىزنىلا كۆرگىنىمىز قايغۇلۇق. ئۇرۋە بىن زۇبەيرنىڭ پۇتى كېسىلگەندە، بىر كىشى: "ئاللاھ سىزنىڭ كۆپ قىسمىڭىزنى-ئەقلىڭىزنى، تىلىڭىزنى، كۆزلىرىڭىزنى، قوللىرىڭىزنى ۋە بىر پۇتىڭىزنى ساقلاپ قالدى" دېدى. ئۇرۋە: "ھېچكىم ماڭا ئۇنىڭدىن ياخشىراق تەسەللى بەرمىدى" دەپ جاۋاب بەردى. بەزىلەر چەكلىك پۇللىرىدىن شىكايەت قىلىدۇ، ئەمما سوراپ بېقىڭ: "كۆرۈش قابىلىيىتىڭىزنى چوڭ بىر پۇلغا ساتامسىز؟" ياق. "ئاڭلاش قابىلىيىتىڭىزنىچۇ؟ نۇتۇق قابىلىيىتىڭىزنىچۇ؟ ئەقلىڭىزنىچۇ؟" ھەر قېتىم، ياق. شۇڭا ئەمەلىيەتتە، سىز مولتىمىليونېرسىز-قانداقمۇ شىكايەت قىلالايسىز؟ e) ئېسىڭىزدە بولسۇنكى، ياز بۇلۇتىدەك، ئۇ ئۆتۈپ كېتىدۇ. كېسەللىك ياكى زىيان بىلەن سىنالغانلار ھەققىدە ئويلاڭ. شۇ چاغدا، ئۇلار ھەرگىز ئەسلىگە كەلمەيدىغاندەك ھېس قىلغان، ئەمما ۋاقىت ئۆتتى، ئۇلار ساقايدى، يۈرەكنى ئېزىۋەتكەن نەرسىلەر يىراق بىر خاتىرىگە ئايلاندى. ھازىر ئەتراپىڭىزدا كۈلۈمسىرەپ تۇرغان ھەممە كىشى-ئۇلار بىر ۋاقىتلاردا يىغلىمىغانمىدى؟ ئۇلار يىغلىغان، ئەمما ۋاقىت ئىشلارنى ئۆزگەرتتى. شەيخ ئەلى ئەتتانتاۋىي ئېيتتى: "كېسەللىك، نامراتلىق، تۈرمە ياكى زۇلۇمدىن ئازاب چېكىۋاتقانلار-بىر كۈن كېلىدۇكى، بۇلار پەقەت بىر خاتىرە ۋە دوستلىرى بىلەن ئورتاقلىشىدىغان ھېكايە بولۇپ قالىدۇ."f) ئەتراپىڭىزغا قاراپ بېقىڭ. ھەممە ئادەمنىڭ قانداقتۇر بىر جەھەتتە قىينىلىۋاتقانلىقىنى تېزلا كۆرىسىز. **ئون بەشىنچى:** بۇ دۇنيانى ئۇ يارىتىلغان مەقسەتتىن باشقا نەرسە بولۇشىنى كۈتمەڭ. ئىمتىھانلار ناھايىتى ئاز ئاسان بولىدۇ - بۇ ھايات سىناقتىن باشقا نېمە؟ ئاز ئۇچرايدىغان ئاسان كۈنلەر ئىستىسنا. ئاللاھ ئېيتىدۇ: "بىز ئىنساننى ھەقىقەتەن مۇشەققەت ئىچىدە ياراتتۇق". ھامىلدارلىق، تۇغۇلۇش، تەربىيە، خىزمەت، نىكاھ، بالىلارنى چوڭ قىلىش، ساغلاملىق، قېرىلىق ۋە ئۆلۈمدىكى مۇشەققەتلەر. كىمكى تۇرمۇشنىڭ قىيىنچىلىقسىز بولۇشىنى كۈتىدىكەن، ئۆزىنىڭ يالغۇز ئازابلىنىۋاتقانلىقىنى ئويلايدىكەن ياكى ئەڭ كۆپ ئازابلىنىۋاتقانلىقىغا ئىشىنىدىكەن - خاتالاشقان بولىدۇ؛ بىز ھەممىمىز سىنالماقتىمىز. ئىبن ئۇيەينە ئېيتىپتۇ: "بۇ دۇنيا قايغۇدۇر، شۇڭا بىر ئاسان كۈن كەلگەندە، ئۇنى بىر ئارتۇقچىلىق دەپ بىلىڭ". ئەندەلۇسنىڭ بۈيۈك ھۆكۈمدارى ئابدۇرراھمان ئەن-ناسىر ئۆزىنىڭ ئاسان كۈنلىرىنى خاتىرىلەپتۇ. كۈرەش بىلەن تولغان 50 يىلدىن ئارتۇق ھۆكۈمرانلىقتىن كېيىن، ئۇ پەقەت 14 كۈننىلا شۇنداق دەپ تېپىپتۇ. شۇڭا بۇ دۇنيانى ۋاقىتلىق سىناق دەپ قوبۇل قىلىشقا ئۆزىڭىزنى تەربىيىلەڭ، ۋە ئىمام ئەھمەدگە بىرەيلەن "قاچان راھەتلىنىمىز؟" دەپ سورىغاندا بەرگەن جاۋابىنى ئەسلەڭ. ئۇ ئېيتىپتۇ: "جەننەتكە ئىلگىرى قويغان بىرىنچى قەدىمىڭىزدىن كېيىنلا". مەن ئاللاھتىن بۇ قەدەمنى بىزگە نېسىپ قىلىشىنى تىلەيمەن، لېكىن شۇنچىگىچە، تۇرمۇش نېمىگە قارشى كەلتۈرسە شۇنىڭغا تەييارلىق قىلىڭ. بۇ دۇنيا، ۋە بىز ھەممىمىز بىرلىكتە بۇ يەردىمىز. ئاللاھ بۇ 15 نۇقتىنى ئۇنىڭغا ۋە ئاخىرەتكە بولغان قىسقا سەپىرىمىزدە راھەت قىلسۇن. ھەقىقەتەن، ئاللاھنىڭ بىزنىڭ ئاجىز نەپسىمىزگە بولغان رەھمىتىدىن، ئۇ پۈتۈن خۇشاللىقنى ئۆزىدىن باشقا ھېچ نەرسىگە باغلىمىدى - جورىلارغا، خىزمەتلەرگە، بالىلارغا، بايلىققا، ساغلاملىققا ياكى باشقا ھېچ نەرسىگە. شۇ نەرسىلەر يوقالسا، ئۇلارنىڭ ئورنىنى تولۇقلىغىلى بولىدۇ. ئەمما ئاللاھ يوقالسا، ئۇنى نېمە تولۇقلىيالايدۇ؟ ھەقىقىي بەختسىزلىك شۇ نەرسىلەرنى يوقىتىش ئەمەس؛ ئەسلىدە تولۇقلىغىلى بولمايدىغان بىردىنبىرنى يوقىتىشتۇر. "كىمكى ياخشى ئىش قىلسا، ئەر ياكى ئايال، ئىمان ئېيتقان ھالدا - بىز ئۇلارغا چوقۇم بەختلىك تۇرمۇش بېرىمىز."