Kulipa Sala Zilizokosekana: Yanayosema Madhehebu Nne

Bismillah Ar-Rahman Ar-Raheem. Shukrani zote ni za Mwenyezi Mungu, Mola wa walimwengu wote, na rehema na amani ziwe juu ya Mtume wetu mpendwa, familia yake, masahaba zake, na wote wanaofuata ukweli. Chapisho hili linaelezea hukumu za kulipa sala zilizokosekana (qadha) kulingana na madhehebu ya Hanafi, Maliki, Shafi'i, na Hanbali. Linashiriki dalili wanazotegemea. # Qadha ni nini? Qadha inamaanisha kufanya ibada baada ya muda wake uliowekwa kupita. Imam as-Subki, mwanachuoni wa Kishafi'i, aliielezea kama kutekeleza kitendo chote au sehemu yake nje ya wakati wake unaofaa. # Yanayosema Madhehebu Nne - **Hanafi:** Imam Badruddin al-'Ayni alisema kwamba ikiwa mtu aliacha sala kwa sababu ya dhambi au uzembe, ni lazima ailipie kwa makubaliano ya wanachuoni. - **Maliki:** Imam al-Maazari alisema kwamba msimamo unaojulikana miongoni mwa wanafiqh ni kwamba yeyote anayeacha sala kwa makusudi hadi muda wake uishe lazima ailipie. - **Shafi'i:** Imam an-Nawawi alitaja makubaliano ya pamoja ya wanachuoni wanaotambulika kwamba anayeruka sala kimakusudi lazima ailipie. - **Hanbali:** Imam Ibn Qudama alisema Waislamu hawana ubishi kwamba mtu anayekosa sala lazima ailipie. Imam Ibn Nasr al-Marwazi pia alibainisha kuwa hakuna tofauti ya maoni inayojulikana isipokuwa simulizi moja kutoka kwa Hasan al-Basri. # Dalili # 1. Aya ya Quran Mwenyezi Mungu anasema: "Simamisha sala" (Quran 20:14). Imam al-Qurtubi alieleza kwamba amri hii ni ya jumla na haitofautishi kati ya kusali kwa wakati au baada yake, hivyo inamanisha ni wajibu. (Kumbuka: hii hairuhusu kuchelewesha sala kwa makusudi-inamaanisha kuwa wajibu unabaki hata kama mtu anatenda dhambi kwa kukosa wakati.) Hafiz Ibn Hajar alilinganisha na deni: wajibu unabaki hadi utakapotimiza, kama vile mtu anayevunja saumu ya Ramadhani lazima ailipie ingawa anabeba dhambi. # 2. Hadith Kuhusu Kusahau Mtume (amani iwe juu yake) alisema: "Yeyote anayesahau sala basi aiswali anapokumbuka, kwani Mwenyezi Mungu anasema: '...na usimamishe sala kwa ajili ya kumbukumbu langu'" (Sahih Muslim). Wanachuoni walisema ikiwa kulipa kunatakiwa kwa mtu aliyesahau (na amepewa udhuru), basi yule aliyekosa kwa makusudi anastahili zaidi kulipa. Mtume mwenyewe alilipa sala baada ya Vita vya Handaki alipocheleweshwa, si kwa kusahaulika au usingizi, bali kwa kuwa na shughuli. Hii inaonyesha qadha ni lazima. # 3. Deni kwa Mwenyezi Mungu Mtume (amani iwe juu yake) alisema: "Deni linalodaiwa na Mwenyezi Mungu lina haki zaidi kulipwa" (Sahih al-Bukhari). Imam as-Subki alitumia hii kama dalili kwamba qadha ni wajibu, kwani sala zilizokosekana ni deni. # 4. Kulinganisha na Saumu Imam an-Nawawi alitaja hadith ambapo Mtume aliamrisha mtu aliyevunja saumu yake kwa makusudi wakati wa Ramadhani ailipie, pamoja na kafara. Imam al-Qurtubi aliongeza kwamba wanachuoni wanakubaliana kuwa saumu iliyoachwa kimakusudi lazima ilipwe, na sala ina hukumu sawa. # 5. Amri ya Awali Imam Ibn al-Mulaqin alieleza kwamba wajibu wa kusali unatokana na amri ya kwanza, na kupita kwa wakati hakuondoi-unabaki kama deni hadi utakapofanyika. Kulipa kwa Mtume sala ya Alasiri baada ya jua kutua wakati wa vita kunadhihirisha hili. # Dokezo Muhimu Kulipa sala hakuondoi dhambi ya kuzikosa kwa makusudi. Hafiz az-Zahabi alisema wengi wanashikilia kuwa qadha inatakikana lakini dhambi inabaki. Imam al-Baghawi alionya kwamba mtu anayeacha sala kimakusudi hatoi kuwa kafiri isipokuwa akikanusha kuwa ni wajibu, lakini lazima afanye haraka kuilipa. Kwa kifupi, madhehebu yote manne yanakubaliana: kulipa sala zilizokosekana ni wajibu. Dalili ziko wazi. Qadha ni deni tunalopaswa kulipa kabla ya Siku ya Hukumu. Mwenyezi Mungu aikubali juhudi za wote walioshiriki elimu hii na awarehemu wao na Waislamu wote. Mtume wa Mwenyezi Mungu (amani iwe juu yake) alisema: "Sala tano ambazo Mwenyezi Mungu amezifaradhisha. Ikiwa mtu atakamilisha udhu wake, anaziswali kwa wakati, anakamilisha rukuu na unyenyekevu, Mwenyezi Mungu anaahidi msamaha. Asiyefanya hivyo, hakuna ahadi-kama Atataka, Atamsamehe, na kama Atataka, Atamwadhibu" (Abu Dawud).