Maxaa I Tusay inaan Rumayn Islaamka Waa Run [Fikradaha Faahfaahsan]

Assalamu alaikum walaloow. Waxan rabaa inaan wadaago wax aad ula jirtay qalbigayga muddo-maxaan ugu caawiyey inaan rumaysto islaamka waa run. Tan ma ahan inaan kuu tilmaamo aayado, laakiin waxay ka badan tahay sidii aan uga fikiray howlaha la xiriira. Haddii qofku ku weydiiyo, “Sideed u ogaataa Axmed waa daacad?” ma oran kartid, “Maxaa yeelay Axmed ayuu leeyahay.” Ma shaqeyso, hase ahaatee? Sidaa awgeed waxaan bilaabay su’aal weyn: maxaa sabab u ah wax jira? Wax walba oo nagu dhow wuxuu u eg yahay mid la tiirsan, waad garanaysaa? Sida, wax walba wuu inuu jiraa macquul maaha. Adiga, aniga, dhulka-midkoodna waa inuu jiraa ma aha. Geedku wuxuu barta sababtoo ah qofku wuxuu beeray mirta, wuxuu helay biyo iyo qorrax, oo shuruudahaasi waa isugu yimaadeen. Laakiin mirtaasi waa inay jirto ma aha, qofkaasi waa inuu beerayo ma aha, shuruudahaasina ma ahan kuwo la hubo. Sidaa awgeed wax walba wuxuu u eg yahay mid uu wax kale ku tiirsan yahay. Taasi waa waxa aan ula jeedo “contingent”-waa ku tiirsan. Sidaas maxaa wax jira halkii waxba jirin? Waxaa jira dhowr qaab oo loo eegi karo. Ama wax walba waa ku tiirsan waxyaabo kale ilaa weligood, ama waxba sabab u ah ma jiro, ama dhamaadka khadka, waxaa jira wax aan waxba ku tiirsanayn. Ikintaas ayaa iga macneesan. Ka tasawiro qofku weydiiyo sababta Axmed u leeyahay $100. Waad ogaataa saaxiibkiisu ayaa u siiyey, kaasoo u helay qof kale, iyo sidaas oo kale, ilaa weligood. Qofna ma laha $100 uu isaga ku bilowday ugu horreyntii. Dhamaadkii, waxaad la yaaban doontaa halkee lacagtu ka timid asal ahaan. Fikrad isku mid ah: haddii wax walba uu wax kale ku tiirsan yahay, dib ugu laaban iyo dib ugu laaban ma sharxi waxba. Waxaad u baahan tahay wax aan la amaahin, wax lagama maarmaan ah. Sidaas awgeed, waxaan ku dhammaadno noolaha lagama maarmaan ah-wax uun waa, wax walbana uu ku tiirsan yahay. Weligay ma aanan u boodin “Ilaah,” waxaan uun leeyahay waxaa jiraa aasaas. Maya, “Yaa abuuray Ilaah?” ma keento dhibkaan, maxaa yeelay ma nihin oo dhan waa inay leeyihiin sabab, waxyaabaha tiirsan oo keliya ayaa leh. Noolaha lagama maarmaan ah ma sugayo sabab. Haddaba, noolahan lagama maarmaan ahaa sidee noqon lahaa? Ma noqon karo shay jidheed kale oo jirka ah, maxaa yeelay kuwaasi waa kuwo tiirsan. Ma ahan “berrinkii cad” ama cirifkaba-kuwaasi weli waxay u baahan yihiin sharaxaad. Waa inuu ka baxaa dhammaan kaas, aan ku xidhan qolka waxyaabaha jidheedka. Haddii uu keenay cirifkeena-markii uu samayn kari lahaa mid kale ama midna-taasi waxay tilmaamaysaa dooni iyo aqoon, aan ahayn khasab. Ma ahan “waan ku qabtay” oo dhan ka soo horjeeda diin la’aanta, laakiin wuxuu soo bandhigayaa su’aal qofkii dunida u fiirinayo waa inuu la dagaallamo: waa maxay sharaxaadka ugu dambeeya ee wax kasta? Haa, laakiin haddii aad aqbato taas, si toos ah uma ku siinayo Islaamka. Qof diin la’aantu wuxuu oran karaa, “Hagaag, awood sare ayaa bilaabay waxyaabaha oo dib ugu baxay.” Sidaas awgeed waxaan u jeesannaa waxyi. Haddii Abuurihaan noo sameeyay caqliga iyo dareenka maamulka, oo noo geliyay dunida ay muhiim tahay doorkeeda, fikradda hanuuninta ma ahan mid yaab leh. Haddaba, Abuurihaa run ahaantii ma la hadlay dadka? Halkan ayaa Nabiga Maxamed (nabiyow naxariis iyo salaamo ha korkiisa ahaatee) ka soo gala. Wuxuu dhaliyay sheegasho weyn: ma ahan oo kaliya nin xikmad leh ama gabyaa, laakiin waa rasuul ka yimid Abuurihii, Qur’aankuna waa fariintaas. Markaa waxaad eegataa ikhtiyaarrada: wuxuu been sheegay, wuxuu khalday, qof kale ayaa u soo gudbiyay fariinta, ama wuxuu run sheegay. Ma ahan eedayn haddii muslimiintu jeclaadaan-waa waxa ugu habboon markaad baaritaan sameysaa noloshiisa, fariintiisa, Qur’aanka, iyo wax kasta oo u dhow. Qaarkood waxay yiraahdaan wuxuu ka abuuray xoog ama lacag, laakiin taasi waa iska indhatiris taariikhda. Wuxuu bilaabay wacyi markii uu keenay cadaadis, aan ahayn raaxo. Asxaabtiisa waxaa dhaawacmay, waxaa loo soo jeediyay heshiisyo inuu joojiyo, wuxuuna sii waday wacyiga isku midkaas aan la jaan qaadin: u caabud Ilaah kaliya, ka tag sanamyada, toobad keen, dhowr caddaalad, bixi sadaqo, u diyaar garow nolasha dambe. Wuxuu ku qalqaliyay sumcadiisa oo dhan waxyigiisu run yahay. Markaa waxaa jira Qur’aanka nafeedu. Lama qorin sidii buug uu qoraal uga dhiganayay nolashiisa-si cad ayuu u kala saaraa isaga iyo waxyiga, xataa mararka qaarkood wuxuu saxaa. Haddii qof sidoo kale uu ku abuuri lahaa awood, maxaa loogu darayay qoraallo ka soo horjeeda? Tan ma ahan caddayn gooni ah, laakiin waa qayb ka mid ah sawirka. Waxyaabaha iga yaabay: Qur’aanku wuxuu u taagan yahay dadka inay soo saaraan suurad la mid ah (2:23). Ma ahan oo uu uun leeyahay “haye, tani waa macaan”-waa ku saabsan tayada adabiga ee gaarka ah ee Carabiga, taas oo aad run ahaantii ka xukumi karin turjumaadda. Waxay u eg tahay turjunta gabayga; waad luminaysaa habka, doorka erayga, iyo qoto dheer. Sheegashada Qur’aanka in aan la mid ahayn macnaha waa inaad eegato Carabiga dhabta ah si aad u tijaabiso, aan ahayn inaad iska saarid. Ilaalin waa qayb kale. Qur’aanku wuxuu leeyahay, “Dhab ahaan, Waxaan soo waxyoonay xusuusinta, oo dhab ahaan Waxaan ilaalin doonnaa” (15:9). Lama ilaalin qoraal qadiimi keliya oo la beddeli kari lahaa. Waa la gudbiyay silsilado nool: akhris, xifdis, barasho, iyo qoris. Haddii qof wixii kaas ka badalay nuskhad keliya, xusuusyada kunno badan oo dad ah iyo diiwaanno kale ayaa qoraalka runta ah ilaaliyay. Akhrisyo kala duwan si toos ah ma macna aha dhagar-cilmi-baadhiska Islaamku wuxuu leeyahay akhrisyada la aqbalay waxay u dhasheen Nabiga nafeediisa, aan ahayn wax la beddelay baadi dabadeed. Markaa waxyiga. Qur’aanku wuxuu saadaalinayay in roomiintu ay soo noqon doonaan guuldarada muddo gaar ah. Ma ahan mid aan cadayn sida “waxay noqon doonaan xoog maalin”-waa gaar ah koox iyo muddo, si aad ugu soo baarto taariikhda. Mar labaad, ma ahan caddayn gooni ah, laakiin wuxuu kordhiyaa culeyska markaad wax ku ururiso. Fikradda Ilaah ee Islaamku sidoo kale waa mid si fudud. Ilaah kaliya-Al-Ahad, Midka; As-Samad, mid isku filan oo dhan. Ma ahan saddex mid midkood, ma ahan ilaah-qof, ma ahan qof cuno ama ku tiirsan abuuridda. “Ma dhalin maana dhalan, mana laha mid la mid ah” (112:3-4). Taasi waa si fudud ugu habboonaa noolaha lagama maarmaan ahaa ee aan horay uga fekernay. Nabigu (nabiyow naxariis iyo salaamo ha korkiisa ahaatee) ma sheegin diin cusub; wuxuu yiri wuxuu soo celinayaa diinta Ibraahim, Muuse, Ciise, iyo nabiyadii oo dhan: u caabud Abuurihii kaliya. Ma aanan ku odhan qof inuu rumaysto maxaa yeelay anigu waxaan ku dareemayaa. Waxaan odhan lahaa eeg dacwada oo dhan. Weydii: Ma jiraa awood sare? Haddii ay sidaas tahay, miyay dhacayso waxyi? Markaa baari qofkii sheegay waxyiga iyo caddaymihii uu la keenay. Daraasado Nabiga Maxamed (nabiyow naxariis iyo salaamo ha korkiisa ahaatee) iyo Qur’aanka-baro Carabigiisa haddii aad kartid, ku dhex dhexaadi gudbintiisa, waxyigiisa, iyo waxa ay leeyihiin dhaleecayaasha. Ha u malayn aragtidaada bilowga ah inay dhexdhexaad ah tahay. Diin la’aanta, Masiixiyada, Islaamka, iyo kuwa kale dhammaantood waxay sheegayaan sheegasho. Su’aasha dhabta ah waa tan kee ka sii macneysaa jiritaanka, aqliga, maamulka, iyo caddaymaha taariikhiga ah ee ku xeeran Nabiga iyo Qur’aanka. Haddii aad run ahaantii raadinayso, akhri Qur’aanka qalbi furan. Arag waxa uu kuu leeyahay nafteeda. Dhamaadkii, Islaamku wuxuu noogu yeedhaa inaan uun u caabudno Allaah-Midka abuuray Nabiga Maxamed (nabiyow naxariis iyo salaamo ha korkiisa ahaatee). Waa fikradeyda oo keliya, Allaah nagu hanuuniyo. Wax badan oo ka mid ah waxani waxay ka soo qaadataan waxyaabo aan ku bartay Hay’adda Sapience Institute, sida hadallada Maxamed Xijaab iyo Xamza Tzortzis. Waxaan uun ku beddelay erayga oo ku isugu xidhay si ay ii qanciso.