Ma aasaasaha dariiqada Qaadiriyuhu wuxuu ahaa Kurd mise Faaris?
Assalaamu calaykum, walaalayaal iyo walaalooyin qaaliga ah. Qaar ka mid ah qoraaga iyo baarayaasha diiradda saaraya asalka Kurdish-ga ah ee Sheekh Cabdulqaadir al-Geelaani ayaa tilmaamaya dhowr tilmaameed oo taariikhi ah. Mid ka mid ah tilmaamayaasha muhiimka ah waa magaca aabbihii ama awoowgii, kaas oo ku yimid sida 'Jangi Dost' ama 'Gyani Dost' abtirsiintiisa – waxay yiraahdaan magacani wuxuu leeyahay dareen cad oo Kurdish ama Faaris hore ah oo aan caan ku ahayn Carabta wakhtigaa. Sidoo kale, ilaha qaar waxay sheegaan in sheekhu ku dhashay tuulo ama deegaan la yiraahdo 'Jil' ama 'Gaylan' oo u dhow Mahabad ee Bariga Kurdistan, ma aha Gaylan-ka ku dhow Badda Caspian. Marka loo eego baaritaannada taariikheed qaarkood, qoyskiisu waxay ku noolaayeen hoos-tagga Emirayada Kurdish-ga ah ee Hasanwayhid ka hor inta uusan dhalan, kadibna way guureen. Intaas waxaa sii dheer, qoraallo badan oo hore oo Baqdaad laga qoray, waxaa loogu yeeri jiray 'al-Jili al-Ajami,' taas oo muujinaysa inuusan Carab ahayn oo uu ka yimid dhulal aan Carab ahayn. Daleel kale oo ay adeegsadaan baarayaasha Kurdish-ga ah sida Dr. Mustafa Jawad, Sheekh Muxamed Khal, iyo Dr. Jamal Nabaz waxaa ka mid ah eegista Carabigiisa. Markii sheekhu tagay Baqdaad isagoo siddeed iyo toban jir ah, si habsami leh uguma hadlin Carabiga oo wuxuu lahaa lahjad, taas oo soo jeedinaysa in afkiisa hooyo aanu Carabi ahayn. Waxay sidoo kale soo jeediyaan in magaca 'Jil' ama 'Gil' laga yaabo inuu ka yimid erayga 'Kil' ama uu xiriiro la leeyahay qabiilooyinka Kurdish-ga ah ee Pushtko iyo Luristan, iyadoo 'K' ama 'G' mar dambe ay noqotay 'J' Carabiga dhexdiisa. Tababarkiisa suufiyiinta, Sheekh Cabdulqaadir wuxuu hanuun ruuxi ah ka helay Sheekh Abu Saciid al-Makhzumi ama Xammadi al-Dabbas, waddadiisana waxaa qaabeeyay caadada ruuxiga ah ee buuraha Kurdish-ga iyo Zagros, halkaas oo badi suufiyadii waqtigaa ay ahaayeen Kurdi. Markii dariiqadiisu ugu horaysay ku baahday, soo dhaweynta ugu weyn waxay ka timid qabiilooyinka iyo culimada joogta deegaanada Kurdish-ga sida Badinan, Hakari, iyo Sharaazur, kuwaas oo taariikhyahanadu u arkaan calaamad muujinaysa xiriir qowmiyadeed iyo mid af. Fikradda asalka Kurdish-ga ah ee Sheekh Cabdulqaadir al-Geelaani waxaa lagu qaybshay qoraallo badan oo ay sameeyeen taariikhyahano iyo mufakiriin Kurdish ah oo caan ah. Kuwa ugu caansan waxaa ka mid ah Sheekh Muxamed Khal, oo ah caalim Kurdish weyn oo bartay suufiyiinta oo tilmaamay asalka Kurdish-ga ah ee sheekha iyo magacyada aan Carabiga ahayn ee awowayaashiis; Dr. Jamal Nabaz, oo baaritaannadiisa ku saabsan aqoonsiga Kurdish-ga ku sheegay in laqabaadka sida 'Jil' iyo 'al-Geelaani' ay si dhab ah u xiriiraan 'Gaylan ee Krmashan' ama dhismayaashii hore ee Zagros; Baba Mardukh Ruhani, oo buugiisa caanka ah ee 'Taariikhda Magac-yada Kurdish-ga' u arka Sheekh Cabdulqaadir inuu yahay shakhsi weyn oo suufiyiinta Kurdish-ga ka mid ah; iyo Sheekh Muxamed Mardukh Kurdistani, oo buugaagtiisa ku saabsan qabiilooyinka Kurdish-ga xoogga saarayo asalka sheekha iyo sida dariiqadiisu ugu faaftay Kurdiyaasha dhexdooda. Dr. Mustafa Jawad, oo ah taariikhyahan caan ah oo Ciraaqi ah oo asal ahaan Kurdish ah, wuxuu sameeyay baaritaan qotodheer oo ku saabsan taariikhda Baqdaad oo wuxuu inta badan xusay in Sheekh Cabdulqaadir uu ka yimid gobolka 'Jil' ee Ciraaq, oo ah deegaan Kurdish ah oo u dhow Mada'in ama Kut, ma aha Gaylan ee Iiraan. Inkastoo inta badan taariikhyahanada Kurdish-ga ay arrintan kaga hadleen buugaag guud oo ku saabsan suufiyiinta iyo dhaqanka Kurdish-ga, shaqooyin yar ayaa ah ilo muhiim ah. Kuwaas waxaa ka mid ah 'Taariikhda Magac-yada Kurdish-ga' oo uu qoray Baba Mardukh Ruhani, kaas oo si faahfaahsan uga hadlaya noloshii sheekha iyo abtirsiintiisa; shaqo uu qoray Mullaa Tahir Baharkayi oo ku saabsan noloshii sheekha iyo saamayntiisa Kurdistan; iyo baaritaanno sida 'Al-Qawl al-Talif fi Nasab al-Sheekh Abd al-Qadir' iyo cilmi-baaris la mid ah oo uu sameeyay Dr. Mustafa Jawad, kuwaas oo inkastoo Carabi ku qoran, haddana saldhig u ah caddaynta in sheekhu uu ka yimid Gaylan ee Ciraaq, oo ah deegaan Kurdish ah.