Saddexda Tiir ee Caqiidadeena
Assalamu alaikum, walaalo iyo walaashihii qaaliga ah. Waxaan ka fikirayay xadiis qurux badan oo uu Nebigu ﷺ ina baray udub dhexaadka diinteena. Maalin maalmaha ka mid ah, nin qariib ah oo leh dhar cad oo saafi ah iyo timo madow oo qoto dheer ayaa Nebiga ﷺ u yimid, cidnana ma aqoonin. Wuu u fadhiistay si dhow, jilbihiisa ayaa taabtay jilbaha Nebiga, wuxuuna weydiiyay, “Muuxammadow, ii sheeg wax ku saabsan Islaamka.” Nebiga ﷺ ayaa yiri: Waa inaad qirayso inayan ilaah jirin oo aanay ahayn Allaah, iyo inuu Muxammada ﷺ yahay Rasuulkiisa, inaad salaadda dhigto, zakada bixiso, soonowdo bisha Ramadaan, oo aad Xajka gudato haddii aad awoodid. Ninkii wuxuu yiri, “Runtaad sheegtay.” Markaasuu ka weydiiyay iimaanka, Nebiga ﷺna wuxuu yiri: Waa inaad rumaysan tahay Allaah, malaa’igtiisa, kutubkiisa, rasuulladiisa, Maalinta Qiyaamaha, iyo qadriga-sida wanaag iyo sharaba leeyahay. Mar labaad ayuu ninkii xaqiijiyay. Kadibna wuxuu ka weydiiyay Ixsaan, Nebiga ﷺna wuxuu yiri: Waa inaad Allaah u caabuddaa sidii aad isagoo aragto adiga oo kale, haddii aadan arkinna, isagu wuu ku arkaa. Ninkii wuxuu markaas weydiiyay Saacadda, Nebiga ﷺna wuxuu yiri ma uusan ka ogeyn wax ka badan waxa uu su'aasha weydiiyuhu ogyahay. Wuu ka warsaday calaamadaha, Nebiga ﷺna wuxuu sheegay: addoon dumar ah oo oo dhasha sayidkeeda, iyo inaad arki doontaan adhijirro cagla’aan ah oo caydh ka joomay oo ku tartamaya inay dhistaan dhismayaal dhaadheer. Markaasay ninkii qariibka ahaa baxay. Nebiga ﷺ ayaa markii dambe u sheegay Cumar inuu ahaa Jibriil, oo u yimid inuu ina baro diinteena. (Riyaad as-Salixiin 60) Xadiiskani si qoto dheer ayuu u taabtaa, yaa ikhwaan. Wuxuu muujinayaa in diinteenu ka kooban tahay saddex qaybood oo muhiim ah: Islaam (arkanrada shanta ah), Iimaan (lixda ruknood), iyo Ixsaan. Ixsaanku waa kan ugu adag-wuxuu ku saabsan yahay xaaladda qalbiga. Waad samayn kartaa dhammaan falalka dibadda ah oo aad rumaysan kartaa, laakiin Ixsaan la'aan, waxbaa ka maqan. Waa inaad ku noolaato ogaanshaha in Allaah had iyo jeer daawanayo, oo aad u caabuddo jacayl iyo cabsi. Allaah ha naga yeelo kuwa kusii fadliga leh Ixsaanka, hanagu siiyo guul noloshan iyo tan kaleba.