Cadaawada Rooxiinya: Xusuusin Ummaha

As-Salaamu Alaaykum. Waxaan rabey inaan idin wadaago wax aan qalbigayga ku hayo, waayo waxaan dareemayaa in dad badani aysan wax ka ogayn ama waa inay illooween. Walaashayada iyo waalayashayada Rooxiinya waxay ka dhibaatoonayaan in yar daalan la yaab leh, waana inaan ka hadalno. Waxay ku nool yihiin gobolka Rakhine, ee Burma, waxayna sheegayaan in qoysaskoodu ku noolaayeen tan iyo qarnigii 8aad, markii ganacsatada Carbeed Muslimka ah yimaadeen oo deggen. Qaarkoodna waxay sheegayaan inay tahay shaqaalaha Bengali ah ee waqtigii gumaysigii Ingiriiska. Laakiin dhab ahaan, waxay halkaas ku noolaa qarniyo badan, oo dhisaya nolol iyo bulsho Rakhine, iyadoo hadal kasta laga yiraahdo. Hase ahaatee, wax si xun ayey u noqdeen bilowgii qarnigii 19aad. Dowladda Burma waxay bilowday inay ku faafiso fikradan in Rooxiinyuhu tahay kuwo aan sharci aheyn oo ka yimid Bangladesh, si loo kiciyo nacayb Islaamiyeed ee kooxaha ugu dabaqan ee Boqortooyada Buudhistka. Taas ayaa ka dhigay inay jirin dalka aysan ka dhalin. Sanadkii 2016, ciidanku wuxuu galay tuulada Rooxiinya oo wuxuu qaatay wax kasta oo af daran – qalabka jikada, aaladaha beeraha – si ayan u diyaarin qalab. Waxay jebiyeen darbiyada si habeenkii ay ugu dhufteen guryaha. Waxay siiyeen hub iyo tababar kooxaha ugu horkaca ah si ay Rooxiinyuhu u weeraraan. Waxay ka xannibey in gargaarka ay gaarto. Waxay u diraan ku dhowaad 11,000 askari, 27 gaar-gaar, oo ku wareegsan gobollada. Kadib Ogosto 2017, dagaalyahanno qaar oo Rooxiinya ah ayaa weeraray xarumo boolis iyo xarunta ciidanka. Jawaabtu waxay ahayd degdeg oo aan naxariis lahayn – muddo bir ah, 355 tuulooyin ayaa gubtay. 30 maalmood gudihood, ku dhowaad 6,700 oo Rooxiinya ayaa lagu dilay. Haween badan iyo gabdho, walaalahayaga Haweenka ahaa, ayaa ciidanku wada dhintey. Dadku waxay ordeen kaymaha si ay u gaaraan Bangladesh. Ciidanku wuxuu isticmaalay helikobbter si uu u toogo; waxayna dhigaan qorshooyin dhulka magaalada xeebta si ay u dhaawacaan markay cararayaan. In ka badan 700,000 oo qaxooti ayaa ku dhamaaday Bangladesh usbuucyo gudihood, aad u badan xerada Cox’s Bazar. Laakiin maaha kan dhammaadka. Xerada kuwaasi, waxaa jira dhibaato badan oo ah. Meth iyo daroogo kale ayaa ku kala faafsan, waana halis weyn. Laga soo bilaabo 2017, waxaa sanadkiiba lagu dilaa ku dhowaad 35 qof oo xerada ku nool, mararka qaarkiiba ilaa 57, gaar ahaan kuwa daroogada iyo colaadaha. Maaha kaliyan Burma. Qaar Rooxiinya ah waxay u qaxeen Malaysia, iyagoo rajeynaya inay helaan nabad, laakiin cunsuriyada halkaasi waa mid aad u xun. Waxa aan ka soo arkey, waa wax aan la mid ahayn. Dadku waxay ahaayeen kuwo aad u dagaal badan, Rooxiinyihii kirayaasha ah waxaa laga eryey, waxayna ku seexdeen waddooyinka. Kadibna booliska Malaysia waxay bilowdeen inay xidhaan qaxootiga iyo kuwa dalaba celinta – In ka badan 22,000 qof ayaa muddo sanadaha ah ku jira xarunyo xidhidh, oo aysan caawimaad sharci ah la helin. Xitaa kuwa warqadaha leh, waxay ku nool yihiin meelaha ay kala go'een. Waxaa i qalbi jabshey, maxaa yeelay labadaba Malaysia iyo Rooxiinya waa Muslimiin. Markii hore, reer Malaysia waxay taageereen, laakiin kadib fikradaha ugu dabaqan ayaa faafay waxayna bilowdeen inay qaadaan amniga iyo dhaqaalaha ka hor islaamiga walaanimo. Waxay sheegayaan in Rooxiinyuhu diintoodu si khaldan ugu adeegsadaan iyo inayna ku habboonayn. Waxaan ka arkey muqaalo caruur Rooxiinya ah oo si fudud u socda dugsiga, iyagoo la eryey oo lagu canaaneeyay intuu u jiro. Kan ayaa ah sababta Nebigeenna jecleh, Nebi Maxamed SCW, uga digay qabiilka. Waa wax aad u xanuun badan – nolol dhan oo dhibaato ah oo kaliya sabab ah inta aad ku dhalatay. Alle ha ka ilaaliyo oo quluubteenna ha ka jilicsiiyo. Wa Alaaykum As-Salaam.