Fikirradaha Lagu Helay Waciga Jihaadka ee 1914

Assalamu alaikum, walaalayaal iyo walaashay qaraaban. Maanta waxaan rabaa inaan wadaago fikiro qaar ka mid ah dhacdo taariikhi ah oo weli ay kiciso dood-waa wacigii Jihaadka ee 1914 ee ay sameysay Boqortooyada Cosmaniya. Bishii Noofambar 11, 1914 (ama 29 Teşrin-i Evvel 1330 ee taariikhda Ruumi), Suldaan Maxamed V, iyadoo la socoto Fetva Emini, waxay ku dhawaaqeen dagaal barar ah oo loo geystay dowladihisa Entente. Waxay ahayd baryo loogu yeerayo Muslimiinta meel kasta oo ay joogaan inay la istaagaan Boqortooyada Cosmaniya iyo Xoogagga Dhexe, iyagoo u dhigi jaha inay tahay jihaad loo qaaday dhammaan cadowga Cosmaniyiinta, marka laga reebo gacansiihii. Dhawaaqadii waxaa ku jirtay sharcigana ka soo baxay Sheekh-ul-Islaam Ürgüplü Hayri Efendi waxaana ka soo qaybgalay 29 culimo. Waxaa lagu daabacay warqadii Takvim-i Vekayi waxaana loo akhriyay dadweynaha Noofambar 14 meel u dhow Masaajidka Faatiix, iyadoo dad badani ay isugu yimaadeen. Inkasta oo ay dhiirrigelisay Muslimiin qaar inay ku biiraan dagaalka, saamaynta guud ahaaneed waxay ahayd mid yar. Ciidamadii Cosmaniya waxay dhibaato kululeen Dagaalkii Aduunka Koowaad-bal eeg qaxii 1914, markii Ismaaciil Enver Basha uu hogaaminayay in ka badan 100,000 askari oo u kacay bari si loo la dagaalamo Ruushka. Waxay ahaayeen kuwa aan qalab iyo dharka qabowba lahayn, badankoodna waxay dhintay xaaladaha adag. Boqortooyada Jarmalku waxay isku dayday inay ballaadhiyo faa’iidada jihaadka, iyagoo aasaasay “Nachrichtenstelle für den Orient” sanadkii 1914 si ay u faafiyaan dhaqdhaqaaq diimeed. Ilaa 1915, waxay fureen Xafiiska Sirdoonka ee Safaaraddii Boqortooyada Jarmalku ee Istanbuul, iyagoo maamula ilaa 50 “Qolal Wararka” oo ku kala yaal dhulalka Cosmaniya si ay u soo saaraan muqaalo, waraaqo, iyo sawiirro. Laakiin Jarmalku waxay galeen khalad weyn: waxay u maleeyeen in Suldaan Maxamed V uu yahay hogaamiyaha dhammaan Muslimiinta. Xaqiiqdana, wuxuu ahaa Khaliifka Sunniyada, Shiicada ma aha, waanadiisuna waxaa xad galiyay Guddiga Midaynta iyo Horumarinta, maadaama uu ahaa boqor dastuuri ah, hogaamiye mutlaq ma aha. Dhaqdhaqaaqaan Jarmalku waxaa u muuqday inuu abuuray laba jihaad oo kala duwan. Qayboodkoodu waxay ujeeddadeedu ahaayd inay ka fogaadaan ciidamada Entente Jabhada Galbeed iyagoo kicinaya isbeddelo, laakiin waa fashilantay-dadku ma doonaynin inay ka taliso taliskii Faransiiska ama Ingiriiska ee u bedeleen mid Jarmal ah. Jihaadkii Cosmaniyiinta, dhinaca kale, waxa uu diiradda saarayay midaynta Muslimiinta Cosmaniya oo loo dagaalami Entente iyo kicinaya firfircoono ku dhaca ciidamada cadowga. Xataa intii lagu jiro Isbeddelkii Carbeed ee Juun 1916, badankii Carabta waxay u adkeeday ama ugu yaraan way iska indha tirteen Cosmaniyiinta-isbeddelku wuxuu ku dambeeyay inuu noqdo masiibo qiimo badan oo Boqortooyada Ingiriisku soo kordhisay. Waa waano in ujeeddada iyo natiijadu ay aad uga duwan karaan. Alloow ha nagooyo. Ilaha aan eegay waxaa ka mid ah maqaal faahfaahsan oo ku saabsan jihaadkii Cosmaniyiinta iyo macluumaad dheeraad ah oo laga helay Wikipedia. JazakAllah khair akhriska.