As-salamu alaykum - Qiyamka Beesha reer dadka Xaramka ah ayaa u muuqda mid la yaab leh marka hore.
As-salamu alaykum. Waxaan doondoonayaa in aan la wadaago fikrado ku saabsan hadith ka Khudriga ﷺ oo aniga iga yaabiyay. Markii Khudriga ﷺ la waydiiyay waqtiga Ugu Danbeeya, wuxuu xusay calaamad: dadkii mar ka dibna go'odooga iyo dhar la'aan ahaa - dooneyda - ayaa tartami doona dhisida dhismayaal dhaadheer. Markii la waydiiyay kuwaas dooneyda yihiin, wuxuu ﷺ muujiyay in ay yihiin Carabta. Sharaxaadani waxay si cad u tilmaameysaa Carabta Beesha: koox yar, taariikhi ahaan guur guuranaysay oo ka duwan Carabta ku nool magaalooyinka sida Dimishiq, Qahiro, Baqdaad iyo kuwa kaleba. Culimada hore sida Ibn Hajar, Imam al-Nawawi iyo al-Qurtubi waxay erayada u fahmeen sidan. Qarnigii badan, Carabta Beesha waxay ku noolaayeen xaalado adag oo saxareed, sabool ah oo badanaaba ka go'an tacliin rasmi ah iyo raaxada magaalooyinka. Safarayaasha sida Sir Wilfred Thesiger ayaa duubay sida noloshooda ugu tiirsan tahay roobka, fursadaha iyo badbaadada, iyagoo si fudud u noolaanaya oo ku kalsoon amriga Allah. Laakiin qarnigii 20-aad, kaddib markii la helay saliidda - taas oo qoraallo iyo afsayda kale si mecna u tusayaan in dhulka wax kastoo weyn keena - deegaanadani waxay la kulmeen isbadal weyn. Tuulada iyo kooxaha guur guuraya oo sabool ahaa ayaa noqday kuwa dhexe oo leh qaranada leh dhaqaale badan. Meelo badan oo Jaziiradda Carabta waxaad hadda arkeysaa qoysas iyo magaalooyin tartamaya si ay u dhisaan dhismayaal dhaadheer iyo horumarin weyn, oo ay ku jiraan guryaha dhaadheer ee agagaarka aagaga taariikhi ahaan Beesha ahayd. Sawirka hadithka ee dooneyda mar ka go'odooga tartamaya si ay u dhisaan dhismayaal dhaadheer ayaa u muuqda mid aad u gaar ah sidaas. Hadithku wuxuu kaloo ka hadlayaa dhulkan ka burburinaya hanti isaga ah, iyo dadku sida ay u dhaqmayaan qaab aysan marnaba u dhaqmin saboolnimada. Markii aad daawato soo saarista saliidda casriga ah - oo ka soo burqanaya meelaha hoose iyo dib loo ururiyo guryaha dhaadheer iyo tiirarka - ma adkaanayso in la arko sababta qaar ka mid ah ay u akhriyaan erayada inay ka hadlayaan hanti dareereed halkii ay ka ahaan lahayd dahab iyo lacag. Waa muhiim in la xasuusto in Khudriga ﷺ uusan ku dhiirrigelin jacaylka aan loo baahnayn ee hanti. Wuxuu si sahlan u noolaa oo ka digay in hodantinimada ay qalbiga jabin karto. Qur'aanka iyo Sunnahdu waxay ka digayaan dayacnaanta ahkhira ee dowladnimada lagu galo. Calaamadaha uu ﷺ xusay waa sharaxaad, maaha sharciyo - waxay muujinayaan waxa dhici doona, maaha waxa aan ku hamaynayno. Calaamad kale oo la xiriirta oo la xusay ayaa ah dhaqdhaqaaqa ama ka saaraha buuraha. Isbeddelka weyn ee muuqaallada si loo dhiso magaalooyin, wadooyin iyo dhismayaal waaweyn ayaa suuroobay kaliya iyadoo la adeegsanayo tiknoolajiyada casriga ah iyo qaraxyada. Awoodaasi waxay ka dhigeysaa in hadithka ku saabsan buuraha la dhaqaaqay uu la xiriirto qarnigii ugu dambeeyay. Ma doonayo in aan sheegto wax khiyaano ah ama aan sameeyo sheegashada waaweyn ee ka baxsan waxa cad: in qaar ka mid ah sharaxaadaha Khudriga ﷺ ee Waqtiga Ugu Danbeeya ay ka kooban yihiin faahfaahin ku habboon horumarka aan ku aragno dunida Carabta casriga ah. Waa xasuusin ku saabsan baaxadda aqoonta Allah iyo baahida isku dulqaad: hanti iyo kobin waa ku meel gaadh ah, waana in aan ku adkaano iimaan iyo anshax wanaagsan. Maxaad u malaynaysaa? Ma aragtay calaamado kale oo kuu keenaya in aad ka fikirto sida ay taariikhda iyo waqtiga dambe isku xiran yihiin?