15 Dawo oo La Qaboojiyo Murugada Qalbigu Qabo

As-Salaamu Alaikum. Waxaan horey u soo wadaagay qoraal la mid ah, dad badanna waxay igu yiraahdeen wuu kaalmeeyay. Kan waa mid xoogaa ka dheer, laakiin inshaAllah, waxaan ducaysanayaa inuu taageero kuwa waqtiyo adag ku jira. Mid kasta oo inaga mid ah wuxuu leeyahay sheeko murugo leh. Qofku hadduu taajir yahay ama faqiir, caafimaad qabo ama dhibaataysan, xaas leeyahay ama keligiis, ogow inaan cidna ka xorayn murugo. Laakiin murugada, haddii la dhaafo oo aan laga shaqaysan, way kori kartaa oo dabooshay, ay buuxiso qalbiga, daciifiso jidhka, oo na dabin ku rido ilmo iyo walwal aan dhammaan. Imam Ibn al-Qayyim wuxuu xusay in Qur’aanku uu ka hadlo murugada kaliya si uu u mamnuuco, sida “Ha murugoon,” ama si uu u diido, sida “cabsi kuma dhici doono.” Sirtu waxay tahay in murugadu na horjoogsato oo aanay qalbiga wax khayr ah keenin. Shaydaanka waxba kama farxisiso sida inuu mu’minka murugaysiiyo, si ay u joojiyaan safarka Ilaahay oo ay uga joogsadaan samaynta wanaagga. Haddaba, waa kuwan 15 talo. Allaha ha uga dhigo raaxada kuwa dhibaataysan, bogsiinta qalbiyada jabay, iyo xoogga halganka gudaha ah ee kulligeen la kulanno. **Marka hore:** Mar walba xusuusnow in Kan ogolaaday tijaabadaada uu yahay Alle, addoonnimada dhabtuna ay tahay inaad raalli ka noqoto wuxuu kuu doortay oo aad aqbasho qalbi ku qanacsan. Allaah wuxuu leeyahay, "Musiibo kuma dhicin idanka Alle mooyee. Oo qofkii Alle rumaysta, Wuxuu hagayaa qalbigiisa." ‘Alqama wuxuu sharaxay in tani loola jeedo qofku waxaa ku dhaca dhibaato laakiin wuxuu og yahay inay xagga Alle tahay, markaasuu aqbalo oo uu ka raalli noqdo. **Marka labaad:** Xusuusnow, Kan kuu doortay dhibaatadan waa Kan ugu Naxariista badan, ee kaaga warwarsan hooyadaa in ka badan. Waa Kan ugu Xakiimsan, oo doonaya inuu kuu wanaajiyo si aanad garan karin. Anbiyadu way fahmeen arrintan. Ayyub wuxuu ku dhawaaqday, "Dhib baa i taabatay, Adigana waxaad tahay Kan ugu naxariista badan raxmada." Yacquub, markuu waayay wiilkiisii, wuxuu yiri, "Allaha u wanaagsan ilaaliyayaal, oo Isaga ugu naxariista badan kuwa naxariista leh." Xusuusnow cidda ku tijaabinaysa: Abuur Naxariis iyo Xakiim leh oo doonaya khayrkaaga adiga oo ka badan sidaad khayrka u doonaysid. **Marka saddexaad:** Garo in dhibaatadaadu dhab ahaan tahay daawo uu Allaah si naxariis leh kuugu soo diray. Daawadu waa qaraar dabicad ahaan-ku dhaqaqo oo iska ilaali inaad muujiso karahiyo ama samirla’aan, haddii kale bogsiintu ma shaqaynayso. Imam Ibn al-Qayyim wuxuu yiri, "Marka Alle qof khayr la doono, wuxuu siiyaa qiyaas tijaabooyin iyo imtixaan ah, oo ka keenaya inay soo daadiyaan cudurrada gudaha ee waxyeellada leh, ilaa ay ka nadiif noqdaan oo u diyaar noqdaan heerarka ugu sarreeya noloshan-cibaadada Ilaahay-iyo abaalka ugu sarreeya Aakhirada-arkidda Ilaahay oo u dhawaanashadiisa." Badanaa, dembiile isla weyn waxaa joojiya musiibo hoos u ridda. Kadib wuxuu noqdaa qof salaadda, Qur’aanka, ducada, iyo wanaagga leh. Ku kalsoonow in daawada tijaabooyinka ay meesha ka saarto cudurro aadan arki karin, laakiin loo baahan yahay inay baxaan. **Marka afraad:** Kuwa ugu dhibaatada badan waa kuwa Alle ugu dhow. Nebiga (NNKH) ayaa la weydiiyay, "Kee ugu imtixaannada badan?" Wuxuu yiri, "Anbiyada, ka dibna kuwa ugu shabbaha badan, ka dibna kuwa ugu xiga. Qofka waxaa lagu tijaabiyaa sida ay iimaankiisu u kala daran yahay. Haddii iimaankoodu xooggan yahay, tijaabada way korodhaa; haddii uu daciif yahay, waa la fududeeyaa. Addoonku wuxuu sii wadaa in la tijaabiyo ilaa uu dhulka ku socdo isagoo aan dambi lahayn." Taasi waa sababta qaar ka mid ah culimadeenna hore ay u yiraahdeen: "Qofkii ay dhibaato ku dhacdo waxaa la dhigay jidka anbiyada." **Marka shanaad:** Tijaabadaadu waa calaamad muujinaysa in Alle khayr kuu doonayo. Nebiga (NNKH) wuxuu yiri, "Marka Alle qof khayr la doono, wuxuu u soo dedejiyaa dhibaatadiisa adduunkan, laakiin marka uu doono wax ka duwan, wuxuu dib u dhigaa silicooda si uu u bixiyo si buuxda Maalinta Qiyaamaha." Al-Fudail Ibn ‘Iyad wuxuu yiri, "Allaah wuxuu uu addoonkiisa mu’minka ah u xannaaneeyaa tijaabooyin, sida qofku uu ugu xannaaneeyo qoyskiisa naxariis." Sidoo kale wuxuu yiri, "Ma dhadhamayn doontid iimaanka dhabta ah ilaa aad u aragto tijaabooyinka sida nimco iyo fudaydka sida masiibo." **Marka lixaad:** Fahan in Allaah laga yaabo inuu doonayo heer gaar ah oo Janno ah adiga, laakiin camalkaagu ma gaaro, markaasuu kuugu caawiyaa tijaabooyin. Nebiga (NNKH) wuxuu yiri, "Haddii Allaah uu u qoro addoon heer Janno ah oo aanay camalkiisu gaarin, Wuxuu ku tijaabiyaa caafimaad, hanti, ama carruur, ka dibna wuxuu uu ku shubaa samir, sidaasna ayuu ku gaaro heerkaas." Markaad garato in welwelkaaga iyo dhibaatadaadu ay dhab ahaan yihiin wiishkaaga Aakhirada, way fududaataa in loo dulqaato. **Marka toddobaad:** Xusuusnow, culayska ugu culus nolosha iyo Aakhirada waa dembiga, xaaladdaada haddana waxay si firfircoon u tirtiraysaa. Nebiga (NNKH) wuxuu yiri, "Ma jiro dhibaato, jirro, walwal, murugo, ama xitaa qodax muday mu’minka taas oo Alle uusan ku tirtirayo qaar ka mid ah dembiyadiisa." Sidoo kale wuxuu yiri, "Marka qofku jirro ku dhacdo, Allaah wuxuu soo diraa laba malag oo wuxuu leeyahay, ‘Dhegaysta waxa ay ku lahaanayaan booqdayaasha.’ Haddii ay ammaanaan Alle oo ay si wanaagsan u hadlaan, Allaah wuxuu leeyahay, ‘Addoonkaygu wuxuu leeyahay ballan: haddaan naftiisa qaado, wuxuu helayaa Janno; haddaan daweeyo, waxaan ugu beddelayaa hilibkiisa iyo dhiigiisa mid ka wanaagsan, oo aan dembiyadiisa tirtirayaa.’" Dadkeennii hore way isku hambalyin jireen markay ka soo kabtaan, iyagoo leh, "Hambalyo ku socoto daahirinta." Dhibaatooyinku kaliya ma fududeeyaan dembiyada, laakiin waxay u dheeraadaan camalka wanaagsan. Nebiga (NNKH) wuxuu yiri, "Marka kuwa ku noolaa fudaydka ay arkaan abaalka kuwa ku dhibaatooday adduunkan, waxay jeclaan lahaayeen in maqaarkooda lagu goosto maqas." Taasi waa sababta qaar ka mid ah culimada ay u yiraahdeen, "Haddaanay tijaabooyin jirin, waxaan Ilaahay kula kulmi lahayn gacmo maran." Imam Ibn al-Qayyim wuxuu sheegay haweeney caabidad ah oo farteed ka go'day, wayna dhoola caddaynaysay. Markii la weydiiyay sababta, waxay tiri, "Macaanka abaalka ayaa iga ilowsiiyay qadhaadhka xanuunka." Imam Ibn Qudamah wuxuu yiri, "Haddii boqor uu nin faqiir ah ku yiraahdo, ‘Markasta oo kugu dhufto ushan yar, waxaan ku siin doonaa 1000 diinaar,’ ninkaasi wuxuu jeclaan lahaa in marar badan lagu dhufto, ma aha sababta oo ah inaysan xanuunsanayn, laakiin wuxuu ku rajo leeyahay natiijada uu rajaynayo." **Marka siddeedaad:** Waxa kugu dhaca wuxuu ku dhacaa dembigaaga dartiis. Allaah wuxuu leeyahay, "Wixii masiibo ah ee kugu dhaca waxay ku dhacdaa waxay gacmahaagu kasbadeen." Marka halkii aad kaliya u murugoon lahayd, u leexo toobad, maxaa yeelay taasi waa hab muhiim ah oo lagu celiyo tijaabooyinka. ‘Ali (Allaa ha ka raalli noqdee) wuxuu yiri, "Tijaabo kasta waxay ka timaaddaa dembi, waxayna ku baxdaa toobad." **Marka sagaalaad:** Ogow in waxa kugu dhacay ay qasab ahayd inay dhacdo oo aan laga fursan karin. Waxaa la qoray kumanaan sano ka hor intaan samada iyo dhulka la abuurin. Allaah wuxuu leeyahay, "Ma jiro masiibo ku dhacda dhulka ama nafahiinna oo aan ku qornayn Kitaab ka hor intaanan keenin-hubaal, Allaah way u fudud tahay taasi." Waxa ugu horreeyay ee Alle abuuraa wuxuu ahaa qalinka, wuuna amray inuu wax qoro. Markuu weydiiyay waxa uu qoro, waxaa loo sheegay: "Qor wax kasta oo dhici doona ilaa Maalinta Qiyaamaha." Marka haddaanu argagaxno ama degganaanno, cabanno ama raalli noqonno, amarka Alle waa inuu dhacaa. Ha ugu darin tijaabadaada khasaare kale-khasaaraha abaalka samirka. ‘Ali (Allaa ha ka raalli noqdee) wuxuu yiri: "Haddii aad samir yeelato, amarka Alle wuu dhici doonaa waana lagu abaalmariyaa; haddii aad samirla’aan tahow, wali wuu dhacayaa laakiin waad dembaabaysaa." **Marka tobnaad:** Wax ka qabo walwalkaaga adoo u gargaaraya dadka sidaad kartid walba. Haddii noloshu cusleeyso, hel qof baahan oo quudi, lacag amaah, u qalbi qaboo kuwa murugaysan. Xitaa wax yar sida inaad meel u gasho walaal si uu kula fadhiyo qol buuxa ayaa furi kara qalbigaaga farxad. Allaah wuxuu leeyahay, "Kuwa rumeeyow! Marka la idinku yiraahdo meel u baneeya kulamada, meel u baneeya; Alle baa meel idiin banayn." Meel u banee nolosha dadka, Alle wuxuu kuu banayn doonaa qalbiga, hantida, caafimaadka, iyo qabrigaaga. **Marka kow iyo tobnaad:** Ku dadaal inaad joogto kullamada cilmiga iyo xuska Alle. Markaan dareemsanno hoos, waxaan u janjeernaa inaan ka fogaanno dadka iyo goobaha wanaagsan, taas oo sii kordhisa dhaawaceena. Deganaanta aad u xiistay waxaa laga helaa masaajidka. Nebiga (NNKH) wuxuu yiri, "Markasta oo ay dadka isugu yimaadaan mid ka mid ah guryaha Alle, iyagoo akhrisanaya Qur’aanka oo si wadajir ah u baranaya, xasilooni baa ka soo degtaa, naxariis baa dabooshaa, malaa’ig baa hareer gashaa, Alle baa xusa." Marka walwalku cusleeyso, wac saaxiib oo ugu yeer masaajid si aad u akhrisaan Qur’aan oo aad u akhrisaan tafsiir, oo fiiri qalbigaagu sida uu isu beddelayo. **Marka laba iyo tobnaad:** Ka dhig xuska Allaah magangalkaaga. Mu’min kasta wuu garanayaa sida ay tan muhiim ugu tahay la dagaalanka walwalka. Allaah wuxuu u sheegay Rasuulkiisa, "Hubaal, Waxaan kuugu soo dejinay Qur’aanka heerar. Ee u samir amarka Rabbigaa, oo ha adeecin dembiile ama gaal. Oo xus magaca Rabbigaa subax iyo galab. Oo u sujuud Isaga oo ku ammaan habeenka dheer." Ibn Taymiyyah ayaa ku saabsan aayadahan yiri: "Allaah wuxuu ku amray Nebigiisa inuu xuso subax iyo galab, maxaa yeelay xuskiisa ayaa ah gargaarka ugu weyn xambaarka samirka. Sidoo kale waxaa loo sheegay inuu tukado habeenkii, maxaa yeelay salaadda habeenku waxay caawisaa howlaha maalinta waana isha xoogga." Ka fikir walwalka Muuse iyo walaalkiis la kulmeen markii loo sheegay inay wajahaan Fircoon, oo asagu sheegtay inuu ilaah yahay. Sidee baa loo sheegay inay wax ka qabtaan? Allaah wuxuu yiri, "Taga, adiga iyo walaalkaaba, Aayadahayga, oo ha ku daalin xuskayga." Tani waxay ahayd hubkooda si ay uga hortagaan qofka ugu macangagga daran. Shaykh As-Sa’di ayaa faaloonay: "Xuska Allaah wuxuu caawiyaa arrin walba, wuuna fududeeyaa oo khafifiyaa." **Marka saddex iyo tobnaad:** Malaha Allaah wuxuu ku tijaabiyay si uu kaa celiyo wax aad uga xun oo halkaaga ku soo socday. Ma garan kartid waxa la qorsheynayay. Culimadu waxay ka sheekeeyaan sheeko ku saabsan boqor iyo wasiirkiisa wanaagsan. Markasta oo dhibaato timaado, wasiirku wuxuu oran jiray, "Allaah wuxuu doortaa waxa ugu wanaagsan oo kaliya." Mar, intuu cunto cunayay, boqorku gacantiisa aad buu u gooyay. Wasiirku wuxuu ku celceliyay ereygiisii. Boqorka, isagoo dulleysan, ayaa xabsiga dhigay-haddana wasiirku wali wuxuu lahaa, "Allaah wuxuu doortaa waxa ugu wanaagsan oo kaliya." Goor dambe, boqorku keligiis buu ugaadh u baxay. Wuxuu ku dhex jiray dhul ay leeyihiin sanamyada caabuda, waana la qabtay si loo sadqeeyo. Waxay ogaadeen gacantiisa dhaawacan wayna sii daayeen, iyagoo u arkay mid aan u qalmayn. Boqorkii wuu soo noqday, isagoo garanaya in Allaah doorto waxa ugu wanaagsan oo kaliya. Wuxuu sii daayay wasiirkiisii oo weydiiyay, "Waxaan arkaa wanaagga dhaawacayga, laakiin markaan ku xabsiiyay, maxaa wanaagsanaa halkaas?" Wasiirku wuxuu ugu jawaabay, "Haddii aan kula socday adiga ugaadhsiga, aniga ayaa la sadqeyn lahaa halkaagii." Tijaabo kasta ha ku dhex yeelo weedhaada "Allaah wuxuu doortaa waxa ugu wanaagsan oo kaliya." Allaah wuxuu leeyahay, "Malaha waad neceb tihiin wax oo khayr idiin ah; malahana wax baad jecel tihiin oo shar idiin ah. Allaah baa og, idinkuna ma ogidin." **Marka afar iyo tobnaad:** Dhibaatadu waxay u weyn tahay intaad ka dhigatid. Maahmaah Carabi ayaa leh, "Fududee, way fududaanaysaa," macnaheedu yahay buurta ka dhig taallo yar. Sidatan bay tahay: a) Ka fikir waxa ka sii xun. Haweeney soo martay dhibaatooyin dhaadheer ayaa la weydiiyay siday samirka ugu yeelatay. Waxay tiri, "Markaan la kulmo tijaabo, waxaan xusuustaa Naarta, markaasay dhibatadaydu yaraataa ilaa ay u ekaato sidii duqsi oo kale." b) U mahadceli Alle inaysan ka sii darraysan. Il kaa tagtay? U mahadceli inaysan labaduba ka tagin. Gacan ka jabtay? U mahadceli inaanay laf dhabarta ahayn. Caabidka Muxamad Ibn Wasi’ wuxuu lahaa boog maqaarka ah. Saaxiib baa ka naxay, laakiin wuxuu yiri, "Alxamdulilaah kuma aha carrabkayga ama daboolka ishayda!" Nin faqiir, indho la’, oo naafo ah ayaa la maqlay isagoo leh, "Ammaan Alle ku leh oo iga fadliyay addoomo badan." Markii la weydiiyay sida, wuxuu yiri, "Wuxuu i siiyay carrab xusa, qalbi ammaana, iyo jidh dulqaadanaya tijaabooyinka." c) U mahadceli Alle in tijaabadu aanay diintaada ku iman. ‘Umar Ibn Al-Khattab wuxuu yiri, "Tijaabo kasta, waxaan ku arkaa afar nimco: kuma aha diintayda, waan awoodaa inaan aqbalo, ma sii darraysa, waxaanna rajo ka qabaa abaalgud." d) Tiri nicmooyinka Alle ku siiyay. Waa murugo markaan indho la’nahay nimcooyin aan la tirin karin oo aan aragno kaliya kii na waayay. Markii ‘Urwa b. Zubair cagtiisa laga gooyay, qof baa yiri, "Allaah wuxuu kuu daayay intaada ugu badan-maskaxdaada, carrabkaaga, indhahaaga, gacmahaaga, iyo hal cag." ‘Urwa ayaa ku jawaabay, "Cidina igama raaxo sheegsan." Qaarkood waxay ka cabanayaan lacag xaddidan, laakiin weydii: "Ma iibin lahayd aragtidaada lacag aad u badan?" Maya. "Maqalkaaga? Hadalkaaga? Maskaxdaada?" Mar walba, maya. Marka dhab ahaan, waxaad tahay milyaneer badan-sidee baad u caban kartaa? e) Xusuusnow, sida daruur xagaaga, way dhaafi doontaa. Ka fikir kuwa lagu tijaabiyay jirro ama khasaaro. Waqtigaas, waxay moodeen inayan waligood ka soo kaban doonin, laakiin waqtigu wuu dhaafay, way bogsadeen, wixii qalbi jabayna waxay noqdeen xusuus fog. Dhammaan kuwa hareerahaaga hadda dhoola cadeynaya-miyaanay mar ooyin? Way ooyeen, laakiin waqtigu wax buu beddelay. Shaykh ‘Ali al-Tantawi wuxuu yiri, "Kuwa la ildaran jirrada, faqriga, xabsiga, ama dulmiga-maalin baa imaan doonta marka tani ay noqon doonto kaliya xusuus iyo sheeko lala wadaago asxaabta."f) Bal iska fiiri agagaarka. Si dhakhsa ah ayaad arki doontaa in qof walba uu si uun u dhibtoonayo. **Shan iyo tobnaad:** Ha ka filan adduunyadan inuu ahaado wax aan loo samayn. Imtixaanadu naadir ma fududa - oo waa maxay noloshani haddii aanay ahayn imtixaan? Maalmaha fudud ee naadirka ahi waa ka reeban yihiin. Allaah wuxuu leeyahay, "Oo dhabtii Waxaan abuurnay aadmiga isagoo ku jira dhib." Dhib xilliga uurka, dhalashada, waxbarashada, shaqada, guurka, korinta carruurta, caafimaadka, da'da, iyo dhimashada. Qofkii filaya nolol dhib la'aan ah, u malaynaya inuu yahay kan kaliya oo dhibtoonaya, ama rumaysan inuu isagu ugu dhibta badan yahay waa gef; dhammaanteen waa la imtixaamayaa. Ibn 'Uyayna wuxuu yidhi, "Adduunyadani waa murug, markaa haddii aad la kulanto maalin fudud, u qaado deeq dheeri ah." 'AbdurRahman An-Naasir, taliye weyn oo Andalus ah, ayaa xusuus-qor ku haystay maalmihii fududeyd. In ka badan 50 sano oo xukun ah oo halgan ka buuxo kadib, wuxuu helay kaliya 14 maalmood oo noocaa ah. Marka naftaada tababar si aad u aqbasho dunidan imtixaan ku meel gaar ah, oo xusuusnow jawaabtii Imam Ahmad markii la weyddiiyey, "Goorma ayaanu nasan doonnaa?" Wuxuu yidhi, "Isla marka tallaabadaada koowaad Jannada gudaheeda aad qaaddo." Waxaan Ilaahay weyddiisanayaa inuu naga yeelo inaan qaadno tallaabadaas, laakiin ilaa iyo markaas, isku diyaari wax kasta oo noloshu keenayso. Tani waa dunya, oo dhammaanteen waynu wada joognaa. Ilaahay ha ka dhigo qodobadan 15-ka ah raaxo inta lagu jiro safarkayaga gaaban ee xaggiisa iyo Aakhirada. Dhabtii, waxaa ka mid ah naxariista Ilaahay ee naftayada daciifka ah, inuusan ku xidhin farxadda buuxda waxba Isaga mooyee-ma xaasaska, shaqooyinka, carruurta, maalka, caafimaadka, ama wax kale. Waxyaalahaas, hadday lumaan, waa la beddeli karaa. Laakiin haddii Ilaah luma, maxaa magdhow u noqon kara taasi? Murugada dhabta ahi maaha luminista waxyaalahaas; waa luminista Kii lama beddelan. "Qofkii sama fala, lab ama dheddig, isagoo rumaysan-Waxaan hubaal siin doonnaa nolol farxad leh."