۱۵ علاج برای کاهش غم دل
وعلیکم السلام. یه تکۀ مشابه رو قبلاً شریک کرده بودم و خیلیها گفتن که بهشون کمک کرده. این یکی یه کم طولانیتره، اما انشاءالله دعا میکنم که برای کسایی که روزگار سختی رو میگذرونن، مفید باشه. هر یکی از ما یه قصۀ غم داریم. فرق نمیکنه که شخص پولدار باشه یا فقیر، سالم باشه یا در تقلا، مجرد باشه یا متأهل؛ بدونین که هیچکس از غصه خالی نیست. اما غمگینی، اگه نادیده گرفته بشه و باهاش برخورد نشه، میتونه بزرگ بشه و آدم رو غرق کنه، دل رو پُر کنه، بدن رو ضعیف کنه و ما رو تو اشک و نگرانی بیپایان گیر بندازه. امام ابن قیم گفته که قرآن فقط وقتی از غمگینی حرف میزنه که یا ازش نهی کنه، مثل "غمگین مباش"، یا انکارش کنه، مثل "هیچ ترسی بر آنها نیست". رازش اینه که غمگینی ما رو از پیش رفتن باز میداره و هیچ خیری به دل نمیرسونه. برای شیطان هیچی خوشایندتر از این نیست که یه مؤمن رو غمگین کنه، تا سفرشون به سوی الله متوقف بشه و از کارای خوب دست بکشن. با این حساب، اینجا ۱۵ تا نصیحت داریم. الله کنه که اینا برای پریشانها یه آرامش باشن، برای دلشکستهها یه درمان، و برای جنگای درونی که همه باهاش روبهرو میشیم، یه قوت. **اول:** همیشه یادت باشه که اون کسی که این امتحان رو بهت داده، الله هست و بندگی واقعی اینه که تسلیم چیزی بشی که اون برات انتخاب میکنه و با دل راضی قبولش کنی. الله میگه: "هیچ مصیبتی نمیرسه مگه به اجازۀ الله. و هرکی به الله ایمان بیاره، الله دلش رو هدایت میکنه." علقمه توضیح داده که این آیه در مورد کسی هست که سختی میبینه اما میدونه که از طرف الله هست، پس قبول میکنه و راضی میشه. **دوم:** یادت باشه، اونی که این سختی رو برات انتخاب کرده، مهربانترین هست، بیشتر از مادر خودت به فکرت هست. اون حکیمترین هست، میخواد به روشی بهت سود برسونه که تو نمیتونی درکش کنی. پیامبرا اینو میفهمیدن. ایوب صدا زد: "سختی به من رسیده و تو مهربانترینِ مهربانایی." یعقوب، وقتی پسرش رو از دست داد، گفت: "الله بهترین نگهبان هست و اون مهربانترینِ کسایی هست که مهربونی میکنن." تو ذهنت نگه دار کی امتحانت میکنه: یه خالق مهربان و حکیم که بیشتر از خودت به فکر خیر تو هست. **سوم:** بفهم که سختیات در واقع یه داروییه که الله با مهربونی برات میفرسته. دارو ذاتاً تلخه – بغلش کن و از نشون دادن ناراحتی یا بیصبری خودداری کن، وگرنه درمان جواب نمیده. امام ابن قیم گفت: "وقتی الله برای کسی خیر بخواد، یه دوز از امتحانا و سختیها بهش میده، تا مریضیهای درونی مضر رو بالا بیاره، تا اینکه پاک بشه و برای بالاترین سطحای این زندگی – عبادت الله – و بالاترین ثوابای آخرت – دیدن الله و نزدیک شدن بهش – آماده بشه." خیلی وقتا، یه گناهکار متکبر با یه فاجعه متوقف میشه که فروتنش میکنه. بعدش میشه یه اهل نماز، قرآن، دعا و درستکاری. باور کن که داروی امتحانا مریضیهایی رو از بین میبره که شاید تو نبینی، اما باید برن. **چهارم:** کسایی که بیشترین رنج رو میکشن، نزدیکترینا به الله هستن. از پیامبر (صلی الله علیه وسلم) پرسیدن: "کی بیشترین امتحانا رو میبینه؟" گفت: "پیامبران، بعد کسایی که بیشتر شبیهشونن، بعد کسایی که بعدش شبیهشونن. شخص مطابق ایمانش امتحان میشه. اگه ایمانش قوی باشه، امتحان زیاد میشه؛ اگه ضعیف باشه، سبک میشه. یه بنده مدام امتحان میشه تا اینکه روی زمین بدون گناه راه بره." برای همینه که بعضی از علمای قدیم ما گفتن: "هرکی به سختی دچار شده، تو مسیر پیامبرا قرار گرفته." **پنجم:** امتحانت یه نشونۀ اینه که الله برات خیر میخواد. پیامبر (صلی الله علیه وسلم) گفت: "وقتی الله برای کسی خیر بخواد، سختیش رو تو این دنیا زود میرسونه، اما وقتی غیر از این بخواد، رنجش رو عقب میندازه تا تو روز قیامت کامل بده." فضیل ابن عیاض گفت: "الله از طریق امتحانا به بندۀ مؤمنش رسیدگی میکنه، همون طور که یه شخص با مهربونی به خانوادش رسیدگی میکنه." همچنین گفت: "تا وقتی امتحانا رو به چشم نعمت و راحتی رو به چشم مصیبت نبینی، مزه ایمان واقعی رو نمیچشی." **ششم:** بفهم که ممکنه الله یه مقام خاص تو بهشت برات بخواد، اما اعمالت بهش نمیرسه، پس از طریق امتحانا کمکت میکنه. پیامبر (صلی الله علیه وسلم) گفت: "اگه الله یه درجهای تو جنت برای بندهای مقدر کنه که اعمالش بهش نرسه، تو سلامتی، مال یا بچهها امتحانش میکنه، بعد صبر بهش الهام میکنه، تا به اون درجه برسه." وقتی بفهمی که اضطراب و سختیات در واقع آسانسور تو آخرته، تحملش خیلی آسونتر میشه. **هفتم:** یادت باشه، سنگینترین بار تو زندگی و آخرت گناه هست، و وضعیت فعلیات فعالانه اونا رو از بین میبره. پیامبر (صلی الله علیه وسلم) گفت: "هیچ رنجی، مریضی، نگرانی، غمی، یا حتی یه خار که به مؤمن میرسه نیست، مگه اینکه الله بعضی از گناهاش رو پاک میکنه." همچنین گفت: "وقتی شخصی مریض میشه، الله دو فرشته میفرسته و میگه: گوش کنین به چیزی که به ملاقاتکنندهها میگن. اگه الله رو ستایش کنن و خوب حرف بزنن، الله میگه: بندم یه وعده داره: اگه جونش رو بگیرم، بهشت براشه؛ اگه شفاش بدم، گوشت و خونش رو با بهتر عوض میکنم و گناهاش رو پاک میکنم." پیشینیان ما بعد از بهبودی به هم تبریک میگفتن: "تبریک به خاطر پاکشدن." سختیها نه تنها گناهان رو سبک میکنن، بلکه به اعمال خوب اضافه میکنن. پیامبر (صلی الله علیه وسلم) گفت: "وقتی کسایی که تو راحتی زندگی کردن، ثواب کسایی رو ببینن که تو این دنیا رنج کشیدن، آرزو میکنن که کاش پوستشون با قیچی بریده شده بود." برای همینه که بعضی از علما گفتن: "بدون امتحانا، ما الله رو دستخالی ملاقات میکردیم." امام ابن قیم از یه زن عابد یاد کرد که یه انگشت رو از دست داد اما لبخند زد. پرسیدن چرا، گفت: "شیرینی ثواب باعث شد تلخی درد رو فراموش کنم." امام ابن قدامه گفت: "اگه یه پادشاه به یه فقیر بگه: هر بار که با این چوب کوچک بهت بزنم، ۱۰۰۰ دینار بهت میدم، اون مرد میخواد که زیاد بزنه، نه به خاطر اینکه درد نداره، بلکه به خاطر نتیجهای که بهش امید داره." **هشتم:** چیزی که بهت میرسه، به خاطر گناهان خودت هست. الله میگه: "هر مصیبتی که به شما میرسه، به خاطر چیزیه که دستهاتون کسب کرده." پس به جای فقط غصه خوردن، به توبه رو بیار، چون این یه راه کلیدی برای دفع امتحانات هست. علی (رضی الله عنه) گفت: "هر امتحانی از یه گناه میاد و فقط با توبه میره." **نهم:** بدون که چیزی که بهت رسیده، حتمی بود و نمیشد ازش اجتناب کرد. این هزاران سال قبل از اینکه آسمونا و زمین خلق بشن، نوشته شده بود. الله میگه: "هیچ مصیبتی تو زمین یا تو خودتون نمیرسه مگه اینکه تو یه کتاب قبل از اینکه بیاریمش هست – واقعاً که برای الله آسونه." اولین چیزی که الله خلق کرد قلم بود، و دستور داد بنویسه. وقتی پرسید چی بنویسه، بهش گفته شد: "هر چیزی که تا روز قیامت اتفاق میافته رو بنویس." پس چه وحشت کنیم چه آروم بمونیم، شکایت کنیم یا تسلیم بشیم، حکم الله باید اتفاق بیفته. به امتحانت یه خسارت دیگه اضافه نکن – خسارت از دست دادن ثواب صبر. علی (رضی الله عنه) گفت: "اگه صبر کنی، حکم الله اتفاق میافته و ثواب میبری؛ اگه بیصبری کنی، باز هم اتفاق میافته اما گناه میکنی." **دهم:** با نگرانیهات با کمک به مردم به هر شکلی که میتونی برخورد کن. اگه زندگی سنگین حس میشه، یه نیازمند پیدا کن و بهش غذا بده، قرض بده، به غمگینا دلداری بده. حتی یه کار کوچیک مثل باز کردن جا برای یه برادر تا کنارت تو یه اتاق شلوغ بشینه، میتونه دلت رو به شادی باز کنه. الله میگه: "ای کسایی که ایمان آوردین! وقتی بهتون گفته میشه تو مجالس جا باز کنین، جا باز کنین؛ الله براتون جا باز میکنه." تو زندگی مردم جا باز کن، الله تو دل، مال، سلامتی و قبرت برات جا باز میکنه. **یازدهم:** سعی کن تو مجالس علم و ذکر باشی. وقتی احساس ناراحتی میکنیم، معمولاً از آدمای خوب و جاهای خوب کناره میگیریم، که فقط درد ما رو عمیقتر میکنه. آرامشی که گم کردی، تو مسجد پیدا میشه. پیامبر (صلی الله علیه وسلم) گفت: "هر وقت مردم تو یه خونه از خونههای الله جمع بشن، قرآن رو تلاوت کنن و با هم مطالعه کنن، آرامش نازل میشه، رحمت اونا رو میپوشونه، فرشتهها دورشون میگیرن و الله ازشون یاد میکنه." وقتی اضطراب سنگین میشه، یه دوست رو صدا کن و دعوتش کن به مسجد تا قرآن تلاوت کنین و تفسیر رو با هم بخونین، و ببین دلت چطور عوض میشه. **دوازدهم:** ذکر الله رو پناهگاهت کن. هر مؤمنی میدونه که این چقدر برای مبارزه با اضطراب حیاتی هست. الله به پیامبرش گفت: "همانا که ما قرآن رو به تدریج بر تو نازل کردیم. پس برای حکم پروردگارت صبر کن و از هیچ گناهکار یا کافری اطاعت مکن. و پروردگارت رو صبح و عصر یاد کن. و بهش سجده کن و شب طولانی ستایشش کن." ابن تیمیه در مورد این آیات گفت: "الله به پیامبرش دستور داد که صبح و عصر ذکرش رو بگه، چون ذکر اون بزرگترین کمک برای تحمل صبر هست. همچنین بهش گفته شد شب نماز بخونه، چون نماز شب برای کارای روز کمک میکنه و منبع قوته." به نگرانی موسی و برادرش فکر کن وقتی بهشون گفته شد با فرعون که ادعای خدایی میکرد، روبهرو بشن. چطور بهشون گفته شد که کنار بیان؟ الله گفت: "برین، تو و برادرت، با نشانههای من، و تو ذکر من سستی نکنین." این سلاحشون در مقابل بدترین ظالم بود. شیخ عبدالرحمن سعدی تفسیر کرد: "ذکر الله تو هر کاری کمک میکنه، چیزا رو آسون و سبک میکنه." **سیزدهم:** شاید الله امتحانت کرد تا چیز بدتری که به سمتت میومد رو دفع کنه. نمیتونی بدونی چی برنامهریزی شده بود. علما یه قصه از یه پادشاه و وزیر درستکارش تعریف میکنن. هر وقت مشکلی پیش میومد، وزیر میگفت: "الله فقط بهترین رو انتخاب میکنه." یه بار، وقتی غذا میخوردن، پادشاه دستش رو بد برید. وزیر حرفش رو تکرار کرد. پادشاه، ناراحت، زندانیش کرد – اما وزیر بازم گفت: "الله فقط بهترین رو انتخاب میکنه." بعداً، پادشاه تنها به شکار رفت. گم شد تو سرزمین بتپرستا و برای قربانی دستگیر شد. اونا دست زخمیش رو دیدن و آزادش کردن، چون مناسب ندونستن. پادشاه برگشت و فهمید الله فقط بهترین رو انتخاب میکنه. وزیر رو آزاد کرد و پرسید: "خوبی زخمم رو میبینم، اما وقتی زندانیت کردم، چه خوبی داشت؟" وزیر جواب داد: "اگه با تو شکار بودم، به جات قربانی میشدم." تو هر امتحانی، بذار شعارت این باشه: "الله فقط بهترین رو انتخاب میکنه." الله میگه: "شاید چیزی رو دشمن بدارین و براتون خوب باشه؛ شاید چیزی رو دوست داشته باشین و براتون بد باشه. الله میدونه و شما نمیدونین." **چهاردهم:** مشکل فقط به اندازهاست که خودت بزرگش میکنی. یه ضربالمثل عربی میگه: "آسونش کن، آسون میشه"، یعنی کوه رو به یه تل مورچه تبدیل کن. اینجوری: الف) به بدترش فکر کن. از زنی که سختی طولانی کشیده بود پرسیدن چطور صبر کرد. گفت: "وقتی با امتحانی روبهرو میشم، آتش جهنم رو یاد میکنم، و مشکلم کوچک میشه تا جایی که به اندازه یه مگس میشه." ب) الله رو شکر که بدتر نبود. یه چشم رو از دست دادی؟ شکر کن هر دو رو از دست ندادی. بازو شکسته؟ شکر کن ستون فقراتت نیست. عابد محمد ابن واسع زخم پوستی داشت. یه دوست وحشت کرد، اما اون گفت: "الحمدلله که روی زبون یا پلکم نبود!" یه مرد فقیر، کور، معلول شنیده شد که میگفت: "ستایش الله که من رو بر بسیاری از بندهها برتری داد." پرسیدن چطور، گفت: "به من زبونی داد که ذکرش رو میگه، دلی که ستایش میکنه، و بدنی که با امتحانا صبور هست." ج) الله رو شکر که امتحان تو دینت نبود. عمر ابن خطاب گفت: "تو هر امتحانی، من چهار نعمت میبینم: تو دینم نیست، میتونم قبولش کنم، بدتر نیست، و به ثواب امید دارم." د) نعمتهای الله رو بر خودت بشمار. ناراحتکنندست که نسبت به نعمتهای بیشمار کور باشیم و فقط اون یکی رو که از دست دادیم ببینیم. وقتی پای عروه بن زبیر قطع شد، یکی گفت: "الله بیشتر تو رو نگه داشته – عقلت، زبونت، چشمات، دستات و یه پات." عروه جواب داد: "هیچکس بهتر از این دلداریم نداده." بعضی از پول محدود شکایت میکنن، اما بپرس: "بیناییت رو در ازای یه مبلغ بزرگ میفروشی؟" نه. "شنواییت؟ صحبت کردن؟ عقل؟" هر بار، نه. پس واقعاً، تو یه میلیونر هستی – چطور میتونی شکایت کنی؟ ه) یادت باشه، مثل یه ابر تابستونی، میگذره. فکر کن به کسایی که با مریضی یا از دست دادن امتحان شدن. اون موقع، فکر میکردن هیچوقت خوب نمیشن، اما زمان گذشت، شفا پیدا کردن و چیزی که دلشکستهکننده بود، یه خاطرۀ دور شد. همه اونایی که الان اطرافت لبخند میزنن – مگه یه جایی گریه نکردن؟ کردن، اما زمان چیزا رو عوض کرد. شیخ علی طنطاوی گفت: "کسایی که از مریضی، فقر، زندان یا ظلم رنج میبرن – یه روزی میاد که اینا فقط یه خاطره و قصهست که با دوستا شریک میشه."و) فقط دور و برت رو نگاه کن. زود میبینی که همه یه جورایی درگیرن و سختی میکشن. **پانزدهم:** هیچوقت از این دنیا انتظار چیزی رو نداشته باش که براش ساخته نشده. امتحانها به ندرت آسونن – و این زندگی چیزی جز یه امتحانه؟ روزای آسونی که پیش میاد، استثنان. الله میگه: "ما قطعاً انسان رو در سختی آفریدیم." سختی توی بارداری، تولد، درس خوندن، کار، ازدواج، بزرگ کردن بچهها، سلامتی، پیری و مرگ. هرکی که انتظار یه زندگی بیمشکل رو داره، یا فکر میکنه فقط اون داره عذاب میکشه، یا باور داره که از همه بیشتر رنج میبره، اشتباه میکنه؛ همهی ما داریم امتحان پس میدیم. ابن عُیینه گفت: "این دنیا غمه، پس هر وقت یه روز آسون گیرت اومد، بدون که یه جایزهست." عبدالرحمن الناصر، یکی از فرمانروایان بزرگ اندلس، روزای راحتیش رو یادداشت کرد. بعد از بیش از ۵۰ سال حکومت پر از جدال، فقط ۱۴ روز اینجوری پیدا کرد. پس خودت رو عادت بده که این دنیا رو به عنوان یه امتحان موقت قبول کنی، و یادت باشه جواب امام احمد وقتی پرسیدن: "کی راحت میشیم؟" گفت: "درست بعد از اولین قدمت توی بهشت." من از الله میخوام که بذاره اون قدم رو برداریم، اما تا اون موقع، واسه هر چی زندگی پیش میاره آماده باش. این دنیاست، و همهمون توش با همیم. الله کنه این ۱۵ نکته مرحمی بشه تو این سفر کوتاهمون به سمتش و آخرت. راستش، از رحمت الله به خود ضعیفمونه که خوشبختی کامل رو به هیچی جز خودش گره نزد – نه به همسر، نه به کار، نه به بچهها، نه به ثروت، نه به سلامتی، نه به هیچ چیز دیگه. اون چیزا رو اگه از دست بدی، میشه جاشون رو پر کرد. ولی اگه الله رو از دست بدی، چی میتونه جبرانش کنه؟ بدبختی واقعی از دست دادن اون چیزا نیست؛ از دست دادن اون یهدونهی بیجایگزینه. "هرکس کار شایسته انجام بده، چه مرد چه زن، در حالی که ایمان داشته باشه – ما قطعاً بهشون زندگی شادی میبخشیم."