جیویں جیویں میں وڈا ہوندا جاواں، ایہہ حدیث مینوں ہور ڈرا دیندی اے...

بسم اللہ... نبی ﷺ نے فرمایا: "تسیں ضرور اپنے توں پہلے لوکاں دے طریقیاں دی پیروی کرو گے، بالکل اُنہاں وانگوں، حتیٰ کہ جے اوہ کسے کرلے دے بل وچ وی گئے تے تسیں وی اوہناں دے پچھے چلے جاوو گے۔" صحابہ نے پچھیا، "یہود تے نصاریٰ؟" آپ نے فرمایا، "ہور کون؟" (بخاری تے مسلم) جدوں وی میں ایس حدیث نال بیہناں، ایہہ مینوں ہور ہلا دیندی اے۔ ایہہ نبی ﷺ دی سب توں طاقتور تے ڈراؤنی پیشین گوئیاں وچوں اک اے۔ لوک اکثر ایس حدیث دی گل کپڑیاں، ویلاں، زبان، کھان پین، تفریح یا رجحاناں دے حوالے نال کردے نیں۔ ہو سکدا اے، ایہہ وی اوہدا حصہ ہووے، پر مینوں لگدا اے کہ ایہدی تنبیہ ہور وی ڈونگھی اے۔ جہیڑی چیز مینوں سچ مچ متاثر کردی اے، اوہ اے جو ساڈے توں پہلیاں مذہبی برادریاں نال ہویا۔ اوہناں اک دم اپنا ایمان نئیں چھڈیا۔ نئیں، ہولی ہولی، اوہناں نے اپنی مرضی تے پورا اترن لئی دین نوں مروڑنا شروع کر دتا۔ مشکل تعلیمات نوں پاسے کر دتا گیا۔ اُوکھے قوانین دی تاویل کر کے اوہناں نوں گھٹا دتا گیا۔ صاف صاف "نا" بے انت بحثاں دا شکار ہو گئے۔ دینی سچ نوں سماجی طور تے منی جان والی گل نال جانچیا جان لگا، بجائے ایس دے کہ وحی الٰہی نے کیہہ دسیا۔ تے ایہدے دوالے ویکھدے ہوئے، کدے کدے میں سوچدا آں کہ کیہہ اسی مسلماناں نال وی ایہو کجھ ہوندیاں ویکھ رہے آں۔ جدوں کوئی حکم ساڈی پسند دے مطابق ہووے، تے اسیں جلدی نال قرآن تے حدیث دا حوالہ دے دیندے آں۔ پر جدوں کوئی حکم ساڈیاں خواہشاں دے خلاف ہووے، تے فیر اچانک سانوں سنن نوں ملدا اے، "اسلام نوں بدلنا چاہیدا اے،" "ایہہ تے صرف اوس ویلے لئی سی،" "سانوں جدید بننا پووے گا،" "ایہہ ہن لاگو نئیں ہوندا،" "سماج اگے ودھ گیا اے۔" ہاں، علما ہمیشہ بوہت سارے معاملیاں وچ اختلاف کردے رہے نیں، تے سمجھن دی مخلصانہ کوشش (اجتہاد) اک حقیقت اے۔ میرا مطلب ایہہ نئیں اے۔ مینوں جہیڑی چیز فکر اندی اے، اوہ ایہہ اے کہ جدوں لوک اپنی مرضی دے جواب نال شروع کردے نیں تے فیر اسلام نوں اوہدے تے پورا اتارن دے راہ لیندے نیں۔ نبی ﷺ نے ایہہ نئیں فرمایا کہ اسیں یہودی یا عیسائی بن جاواں گے۔ آپ نے فرمایا کہ اسیں اوہناں دے طریقیاں دی اینی قریب توں پیروی کراں گے کہ جے اوہ کسے کرلے دے بل وچ گئے، تے اسیں وی اوہناں دے پچھے جاواں گے۔ ایس ویلے، اسیں اکثر اوہناں ای مشہور لوکاں، اوہناں ای خیالات، اوہناں ای سیاسی کہانیاں، اوہناں ای اخلاقی معیاراں، تے کدے کدے ایمان بارے وی اوہو جیہا رویہ اپناؤن لگ پئے آں۔ اینوں لگدا اے کہ بوہت سارے مسلمان ہن ایہہ نئیں پچھدے: "اللہ کیہہ فرماؤندا اے؟ نبی ﷺ نے کیہہ سکھایا؟" ایہدی بجائے سوال بن جاندا اے: "اج دی دنیا وچ کیہہ ٹھیک اے؟" سوچ دا ایہہ بدلاؤ ای وجہ اے کہ ایہہ حدیث مینوں اینا ڈرا دیندی اے۔ شاید ایس پیشین گوئی دا سب توں ڈونگھا مطلب صرف کپڑے، زبان، یا رہتل تک محدود نئیں-بھاویں ایہہ سب وی ہو رہیا اے۔ شاید ایہہ اپنی خواہشاں دے دوالے دین نوں ڈھالنا سکھن دے کھچّ بارے اے، بجائے ایس دے کہ اسیں وحی الٰہی دے مطابق اپنے آپ نوں ڈھالیئے۔ اللہ سانوں سب نوں ہدایت دیوے تے سیدھے رستے تے قائم رکھے۔ آمین۔