Maaliif Rabbiin Qur'aana Keessatti Cubbuu Tokko Qofa Irratti Waraana Labsa?
Bismillah. Qur'aana guutuu keessatti, cubbuu Rabbiin cubbamaa sana akeekkachiisuu qofa utuu hin taane – isaan irratti waraana labsudha. Innis ajjeechaa, hanna, ykn shirkii miti. Inni ribaa (dhala/faayidaa) dha. Rabbiin ni jedha: "Yoo isin hin hojjenne, Rabbiifi Ergamaa Isaa irraa waraana beekaa" (Qur'aana 2:279). Kanaaf maaliif dhalli hamma akkasii wajjin ilaalama? Kun maallaqa caalaa gad fagoodha. Obboleessi ollaa isaa rakkina keessa jiru – hojii dhabe, kaffaltii yaalaa, daldala xinnoo jireenyaaf qabsooftu – liqeessisuun yaadi. Gargaaruu mannaa, inni dabalataan gaafata. "Xiqqoo dabalataa." Dabalataan sun ribaa dha. Hedduuf akka waan barameetti mul'ata, garuu Islaama keessatti, kun kaffaltii salphaa caalaa guddaadha. Ribaan rakkina irratti soorata. Yeroo baayyee eenyutu liqii barbaada? Obboleettiin abbaan manaa hojii dhabe, warri baasii yaalaa qabu, suuqii daldalaa jireenyaaf qabsooftu. Dhalli fedhii sana irratti maxxana. Inni isaan kaffaluu danda'uu danda'uu hin yaadu – isaan dirqisiisa. Meeshaa waraanaa, jeequmsa malee, suuta suuta waan xiqqoo qaban fudhata. Islaamni haqaafi balaa waliigaluu irratti dhaabata. Daldala halaalaa keessatti, gartuuleen lamaan balaa walqoodu: yoo dalagaan milkaa'e, lamaanuu ni argatu; yoo kufe, investooris kasaraa baata. Kun haqa. Dhala wajjin, liqeessituun balaa xiqqoo qofa baata – milkaa'us, kufes, liqeeffataan ammallee kaffaluu qaba. Gartuun tokko yeroo hundaa injifata, kan immoo ba'aa hunda baata. Madaallii dhabuun kun waan Islaamni itti falmu dha. Yoo hawaasni guutuun dhala irratti jiraate hoo? Kanaaf qabeenyi hin faca'u – walitti qabama. Maallaqni maatii rakkataa irraa gara jaarmiyaalee gurguddoo, kan barbaachisaa irraa gara sooressaatti yaa'a. Yeroon darbaa deemuun, walqixxummaa dhabuu gadi fageessa. Islaamni qabeenyi akka naanna'u, akka walitti hin qabamne barbaada. Kaffaltii dhokataan maallaqa qofa miti. Liqiin halkanii hirriba dhabuu, yaaddoo dhaabbataa, maatiilee caban, maatiilee marsaa jalaa ba'uu dadhaban fida. Miidhaan onneewwanii fi lubbuu tuqa, boorsaa qofa osoo hin taane. Gariin ni gaafatu: "Yoo dhalli bakka hundatti seeraan hayyamame, maaliif dhorkama?" Sababiin Islaamni haqaan murteessa, seera qofaatiin miti. Waliigalteen guutummaatti seera qabeessa ta'uu danda'a, garuu ammallee dadhabaa miidha. Qur'aanni sirni sun dhugaadhaan haqa ta'uu isaa ilaala. Faayidaan hoo? Islaamni daldala ribaa irraa adda baasa. Daldalaan meeshaa bita, deemsa godha, kuusa, kasaraa balaa qaba. Faayidaan hojii irraa, gatii dabaluu fi balaa walqooduu irraa dhufa. Dhalli maallaqa maallaqa hojii dhugaa malee akka horu godha. Kanaafi "Rabbiin daldala hayyamee, ribaa dhorke" (Qur'aana 2:275). Akeekkachiisni cimaan kun sababa dhalli jiraachuu isaa qofaatiif miti. Jireenyi isa irratti ijaaramuun sirna sooressi balaa malee sooressa ta'an, hiyyeeyyiinis gad fagoo dhaabbatu akka waan barameetti fudhatama. Islaama ilaalcha irraa, kun haqaa fi rahmata hawaasni irra dhaabbatu cabsa. Kanaaf gaaffiin dhugaa "Dhalli beekamaa dhaa?" ykn "Seeraan hayyamamaa?" miti – garuu: Wanti baay'ee beekamaa, hunda biratti fudhatamaa, ammallee haqa Rabbiin ajaju faallaa ta'uu danda'aa? Kun mormii Qur'aanni amantaa hunda dura kaa'u dha.