Yeroo Salaataaf Dhaabbattu, Kana Yaadadhu

Sajjada salaataa irratti dhaabbachaa, "Allahu Akbar" jechuudhaan yoo turte, "Allaahn eessa jira?" jettee yaaddee beektaa? Tarii yaadni kun sitti hin dhufne, ykn dhufe garuu gaafachuu hin dandeenye. Garuu yeroo durii, gurbaan tokko deebii argatee, akkas baay'ee dinqisiisaa waan ta'eef of wallaale. Mee waan ta'e sitti hima. Halkan qabbanaa'aa Madiinaa keessa, daandiiwwan ifa ji'aa lallaafaadhaan ifan. Masjiida Nabiin keessatti ibsaan ammallee calaqqisaa jira. Ergamaan Allaah (nagaan isa irra haa jiraatu) saahiboota isaa wajjiin taa'aa ture. Abu Dharr al-Ghifari (Allaahn isa irraa haa gammachiisu) dhufee bira taa'e. Gaaffiin tokko garaa isaa keessa yeroo dheeraa ulfaataa ture. Salphina irraa kan ka'e, yoomiyyuu hin gaafanne. Garuu guyyaa sana obsuu hin dandeenye. Sagalee laafaadhaan, "Yaa Ergamaa Allaah, yeroon salaatu, Allaahn eessa jira?" jedhee gaafate. Masjiida guutuun calle. Ergamaan (nagaan isa irra haa jiraatu) fuula laafaadhaan isa ilaale, eegasi sagalee laafaadhaan, "Gabrichi salaata keessa yeroo turu, fi yeroo hin garagalin, Allaahn Fuula Isaa gara isaatti deebisa" jedheen (Sunan an-Nasa'i, Hadiis 1195). Abu Dharr kana dhagahe. Yeroo muraasa booda. Ergas imimmaan ija isaa irraa gara gadi yaa'uu jalqabe. Milli isaa rom'uu jalqabe. Keessa isaatti wanti tokko cabuu fakkaate. Allaahn, wanta hundaa Gooftaa, "Ta'i" yoo jedhe ta'u, akka kootti nama gara deebifata? Garuu ani… salaata keessatti dhaabbadhee yaanni koo addunyaa gara kanaa naannaa'a? Daldala, maallaqa, cinqii guyyaa guyyaa? Ulfaatinni sun akka malee isa tuqee, dhaabbachuu hin dandeenye. Of wallaalera. Allaahn dhugumatti akkas dhihoo moo? Seenaa qofa moo? Akkas miti. Qur'aana keessatti, Allaahn: "Nuti hidda mormaa isaa irra isatti dhihoodha" (Suura Qaaf 50:16). Gabaasni biraan akkas jedha, "Gabrichi yeroo salaataaf dhaabbatu, Ani fuula isaa duraan jira..." (Musnad Ahmad keessatti wabii kennamee). Dhaabbi, xiinxali. Irra deebi'ii dubbisi. Allaahn salaata kee keessa jira. Inni si arga. Imimmaan yaa'uufi hidhiin socho'u akka ilaalu. Waan garaa kee keessa jirtu dhagaha. Yeroo salaatu eenyuu wajjiin argamu akka ta'e dhugumatti ni hubanna? Abu Hurairah (Allaahn isa irraa haa gammachiisu) akka himetti, Ergamaan (nagaan isa irra haa jiraatu) yeroo tokko, "Salaata keessatti gabrichi eenyuu wajjiin haasofti?" jedhee gaafate. Hunduu calle. Innis, "Gooftaa isaa wajjiin haasofti, kanaaf akkaataa dubbatu irratti of eeggatu" jedhe (Al-Mustadrak of Al-Hakim). Xiinxali. Namni murteessaa tokko wajjiin wal ga'u yoo jiraate, of qopheessita: uffata sirreessita, jechoota karoorfatta, xiyyeeffannaa guutuu kenna. Garuu Allaahn wajjiin, yaanni gara gabaa, hojii fi hojii manaatti faffaca'aa. Abu Dharr sodaan of wallaale miti. Qaanjiidha. Jireenya isaa guutuu salaatee ture, garuu tokko iyyuu salaata keessatti Allaahn fuula isaa akka isa deebisu xiinxalee hin beekne. Garaan isaa baachuu hin dandeenye. Nuti? Carraan kun guyyaa shan yeroo nutti dhufa. Yeroo shan, Allaahn fuula isaa dura akka dhaabbannu nuti affeera. Garuu bilbila gatnee, jarjaree, eega salaannee jireenya keessatti deebina-mataa keenya ammallee karoora fi lakkoofsaan guutame. Kanaaf amma eegalee, salaanni kee xiqqoo adda haa ta'u. Jalqabuu dura, xiqqoo turi. Allaahn akka si argu, akka jecha dubbattu hunda dhaga'u yaadadhu. Kana garaa kee keessa qabadhu. Tarii iji kee jiidha. Tarii akka Abu Dharr hin taane, garuu wanni tokko keessa kee socho'uu danda'a. Sun iimaana. Sun ruuha salaataa. Ergamaan (nagaan isa irra haa jiraatu): "Ihsaanin, Allaahn akka isa argituutti isa gabbaruu; yoo isa arguu baattes, Inni akka si argu beeki" jedhe (Sahih Muslim, Hadiis Jibril). Kana niitii, ijoollee, obboloota ykn michoota keetii wajjiin qoodi. Tarii guyyaa kanaa jalqabdee, salaanni kee dheeraa, sujuudiin kee gadi fagoo, kadhaanni kee amanamummaa qabaachuu danda'a. Allaahn akkaan beeka.