Umurii Koo Guddachaa Dhaqneen Hadiisii Kun Na Sodaachisaa Jira...
Bismillah... Nabi ﷺ ni jedhe: "Dhugumatti, karaa warra isin duraa, tokkoo fi tokkoon, dhiyeenyaan hordofuuf jirtu; hanga isaan holqa qeerransa keessa seenanillee, isinis isaan duukaa seentu." Sahiiboonni, "Yihudootaa fi Kiristaanotaa?" jedhanii gaafatan. Inni, "Eenyu malee?" jedhee deebise. (Bukhaarii & Muslim) Yeroo kana hadiisii kana wajjiin taa'u hundaa, inni caalaatti na raaseera. Kun raajiiwwan Nabi ﷺ irraa kanneen humna qabeessa fi sodaachisaa ta'an keessaa isa tokkodha. Namoonni yeroo hedduu hadiisii kana uffannaa, faayaa rifeensaa, haasaa, nyaata, gammachuu ykn amala faashinii waliin walqabatanii dubbatu. Eeyyee, kun qoodni isaa ta'uu mala, garuu akeekkachiisni kun caalaatti gad fageessu natti dhagahama. Wanti na rukutu inni guddaa, waan kutaalee amantaa isa duraa irratti raawwatameedha. Isaan amantii isaanii halkan tokkotti hin dhiisne. Lakki, suuta, fedhii ofii isaaniif akka mijatuuf amanticha micciiruu jalqaban. Dureewwan ulfaatoo ta'an irraa fagaatan. Seeronni mijataa hin taane haalaan ibsamanii dhiifaman. "Lakki" ifa ta'an marii dhuma hin qabne keessa gale. Dhugaan amantii, waan burqaan mul'ate irratti utuu hin taane, waan hawaasa biratti fudhatama qabuun madaalamaa jalqabe. Yaa amma naannoo ilaaluun, yeroo tokko mormota Muslimaa biratti waanumauma akka raawwatamuuf jedhu maal akka ta'e yaada. Murtiin tokko waan nu jaallanne wajjiin walsime yeroon, Qur'aana fi Hadiisii dhaquuf ariifanna. Garuu murtichi fedhii keenya faallessu yeroon, akkuma tasaa "Islaamni jijjiiramuu qaba," "Sun yeroo sanif qofa ture," "Ammaa ofiin keenya wajjiin deemuu qabna," "Kun yeroo ammaa hojii irra hin oolu," "Hawaansi fuula dura deemeera" jechuu dhageena. Eeyyee, hayyoonni wantoota baay'ee irratti yoomiyyuu adda adda ofii qabu, fi dhugaa hubachuuf tattaaffii amanamaa (ijtihaad) jiraachuun dhugaadha. Sun fakkii koo miti. Wanti na yaaddessu, namoonni deebii isaan barbaadan irraa ka'anii Islaamni akka itti mijaatuuf karaa barbaaduu isaaniiti. Nabi ﷺ akka Yihudootaa ykn Kiristaanotaa nu jijjiiramna hin jenne. Karaa isaanii akka hordofnu malee hanga holqa qeerransa keessa seenanillee itti hordofna jedhe. Yeroo ammaa kana, yeroo baayyee namoota beekamoo wal fakkaatan, yaadawwan wal fakkaatan, mammaaksa siyaasaa wal fakkaatan, dambii safuu wal fakkaatan, fi yeroo tokko tokko amantichaaf qabanillee hordofna. Muslimonni yeroo ammaa, "Allaahn maal jedha? Nabi ﷺ maal barsiise?" jedhanii gaafachuu dhiisanii fakkaata. Kanaa mannaa, gaafiin, "Addunyaa ammaa keessatti maaltu fudhatama qaba?" jedhutti jijjiirama. Jijjiiramni yaadaa kun, sababa hadiisii kun akkan sodaachiseef. Tarii hidda raajii kanaa keessaa wanti gad fagoo ta'e uffanna, haasaa ykn aadaa qofa utuu hin taane-ta'us kan raawwatamaa jiru-fedhii ofii keenya irratti amantaa fooyyessuuf hawwii irratti utuu hin taane, waan burqaan mul'ate irratti of fooyyessuu ilaalchisee ta'uu danda'a. Allaahn hunda keenya qajeelchee karaa sirrii irratti nu cimsu. Ameen.