Yeroo Dhundhumaa Kan Maatii keenyatti Fayyadamaan Nuufi Rabbiin Barruu Isaas Barreessan ﷺ: Waan Isaa Dhufeef Gaddaa

Yeroodhaan ifa dhufuu isaa kan xiqqaate turte, magaalaa Madeenaa dhaabbata gadi fagoo, ulfaataa keessa seentee jirti. Dhukkuba sun Nabiyyii ﷺ qabee of irraa hin dhiiseen. Dhiira nama ergaa isa hunda keenyaaf baadhatu, amma garuu mataa isaa ol kaasuu akka rakkattu argate. Maatii isaa irratti hirkachuun, miila isaa lafa isaa barakee irratti dhihoo hin dhiyaanne, gara kutaa bareedu haadha keenya Aayishaatti deemuun gidduu gale. Yeroon isaa dunyaa irratti akka xumuramu beekaa ture. Gidduu, gaddaan ulfaataa haala cimaa qabate. Intalli isaa jaalatamtu Faadhimaa, Rabbiin ishee irraa haa jaalate-kan ishee dafee gara isaatti fiigaa turte, Nabiyyiinis akka ishee eegu dhaabbataa turte-biroo isaa jidduu ashaakiltuu dhaabbatte. Ishee dhuftuu ga’ee wajjira ishee keessatti wal haasa’e. Ishee baay’ee booytee. Ergasii irra deebi’ee wal haasa’e, gaddaa hundaa keessattis, ija ishee keessa ifa qulqulluu mul’ate. Yeroon isaa kun akka xumuramu isheetti himuun, warri ishee maatii isaa irraa jalqaba isaanitti dhufuu akka argattu oduu bareedu ishee kenne. Yeroo hammaa irra deebi’an mu’uminootaa kan dhufe guyyaa muraasa booda salaata keessatti. Jaalallee isaa dhihoo Abu Bakr, Rabbiin isa irraa haa jaalate, salaata hin dursu, haguuggeen laafaan gurracha birootti. Nabiyyii ﷺ balbala irratti hirkachuun, hiriyoota isaa dhaabbannaa hirkattoota kan jidduu ta’an ibsaa ilaalee jiru. Ifa qulqulluu, laafaan ija isaa keessa gadda dhaabbatee jiru irratti mul’ate. Sahaaboonni gammachuun itti fufe of qabatamuu dhabuu itti fufe, barsiisaan isaanii akka fooyyeessaa jiru yaaduun. Garuu haguuggeen laafaan deebi’e. Fooyyeessuu miti-waan’a itti dhiyaate kanuma, haadha manaaf akka ilaalchisee, ijoollee isaa boodatti akka dhiise ilaalchisee. Ganama banuun, hafuu isaa gadi bu’ee. Mataa isaa Aayishaatti qaban, onnee isaa gadi dhaabbataa jira. Ilkaan isaa miswak (qorsaa adii) itti fayyadamuun, gabrummaa isaa Gooftaa isaatiif qulqulleesse. Ijji isaa ol ka’ee, ce’umsa dhoqqee caalaa fagaate ilaalcha cimeen ilaale. Sagaleen laafaan isaa irra dhiyaate, filate: “Yaa Rabbi, Hirkoo Ol’aanaa wajjin.” Harka isaa laafaan gadi dhaqqabe. Mallattoo nabiyyootaa du’e. Alaa, dukkana cimaa Madeenaa qabe. Dhiirotni yeroodhaan waraana falmataa turan lafa gadi kufan, akka ijoollee badeetti booyan. Umar, Rabbiin isa irraa haa jaalate, dhugoomsuu dhabuun jabeesse, itti fayyadamuun of lola hin dhaabne, dhugaa ta’uu dhabuun waan inni dhugoomsu hin dandeenye. Biilaal, mu’adhinii namoota hundaaf jaalatamaan, guyyaa muraasa booda adhaan dhufuuf dhaabbatu “Muhammadan ergamaa Rabbiiti... ani ragaa ba’a” jedhee, sagaleen isaa dhawaa’ee. Kufee, booyee, xumura hin dandeenye. Ifaan jireenyaa isaanii du’ee, gaddaan dhiigaa, dhumaa Madeenaa booda karaa ishee irratti kanuma gammachuun hin mul’anne.