Miidhaa Rohingya: Yaadannoo Ummataaf
As-Salamu Alaikum. Waan gadi lamaan koo jiru qooduu barbaada, sababiin isaa namooti baay'een isa hin beekan yookiin irraanfatan jettan sodaadha. Obboleeyyii fi obboleettawwan Rohingya miidhaa xiqqaa addunyaa irraa jiran, waan isaa haa jennu. Magaalaa Rakhine, Burma keessatti jiraatu, maatii isaanii kutaa 8ffaa, yeroo daldaltoota Arabaa Muslimaa dhufanii iddoo qubatanirraa ture jettan jedhu. Namni biraa ammoo hojjettoota Banglaadeshii yeroo koloneeffataa Ingilizii qofa ta'uu isaanii jedhu. Dhugumatti, haata'u malee, waggaa dheeraaf Rakhine keessatti jiraachuun biyya isaanii ijaaruun jiraatu. Hanga 19ffaa keessa ture, waliigalaan gadi aanaa ture. Mootummaan Burmaa Rohingyaan Banglaadesh irraa dhufanii mana hin qabne akka ta'aniif jecha, gareewwan nafxanyaa Budaa keessatti diinummaa Muslimaa kaasuun jira. Kun isaan biyya isaanii hintaaneef. Bara 2016, waraanni gara gandaalee Rohingyaatti seenee wantoota cilee-meeshaalee mana, meeshaalee qonnaa-qabachuun isaan of eeguun dadhabsiise. Goraalee caccabsuun mana irratti dhukaasuuf carraa argatan. Gareewwan dirree miidhaa irratti Rohingya waraanaafi barsiisaa kennan. Gargaarsi isaaniitti hin ga'u taasisan. Saa'aa 11,000 firoota waraanaa, bal'ina 27, naannoo maraan ergan. Egaa Guraandhala 2017, firoota waraanaa Rohingya polisii fi qeeqa waraanaa dhaaman. Deebiin isaa ariifadhaan cimaa ture-ji'a xiqqoof, ganda 354 gubatame. Guyyaa 30 keessatti, Rohingya 6,700 ta'an du'an. Dubartootaafi durbaa baay'ee, obboleettawwan keenya, waraanonni harka waliin manaa isaanii. Namoonni bosona keessa seenee Banglaadesh geessuuf oofan. Waraanonni helikoptootaan isaan irratti qo'achuun fi daangaa irra miina lafa irraanfachuun isaan miidhan. Haala kanaan, sookiyyii 700,000 ol Banglaadesh ji'a xiqqoof, baay'een mana hidhaa Cox’s Bazar keessatti fudhataman. Garuu sun dhuma hin taane. Mana hidhaa kana keessatti, miidhaan baay'ee jira. Mett fi dhirgoonni biroo hundumaa jiru, baala guddaa ta'uu isaanii. Lakkofsa 2017 irraa kaasee, mana hidhaa kana keessatti du'aa 35 hanga 57 sadarkaan bara hundaatti, walitti dhufeenya dhirgoo fi lolan irraa argama. Kuni Burmaa qofa miti. Rohingyaan tokko tokko Maleeshiyaatti, tasgabbii argachuuf, deeman, garuu diinummaan asii baay'ee hammeessa. Waan ani argeef, waan biroo hin fakkaanne. Namoonni baay'een hammeessa ta'uun, Rohingyaan mana bilisaa baatanii daandii irra rafan. Egaa polisiin Maleeshiyaa sookiyyii fi namoota tasgabbii barbaadan harkisuun jalqabe-namoota 22,000 ol mana hidhaa keessatti waggaa dheeraaf mana murtii hin qabanitti dhiisan. Namoota warqee qabaniis gidduu naannoo adda baafaman keessatti jiraatu. Lubbuu koo gubu, sababiin isaa Maleeshiyaanfi Rohingyan Muslimoota ta'uuf. Jalqaba irratti, Maleeshiyaan gargaarsa godhan, garuu yaadonni nafxanyaa babal'achuun tasgabbii fi dhaabbataa guddaa olaanaa waadaa obboleessa Muslimaa ta'uu dhiisan. Rohingyaan Muslimummaa isaanii dogoggorsiif jecha, haala isaanii waliin hin ta'anii jedhan. Faayilaa ijoollee Rohingya mana barumsaa deemuun, isaan hordofuunfi abaarsuun arge. Kunuma sababiin Nabiyyii keenya jaalallee Muhammad SAW gareewwan sanyii jalaa nu yaadachiiseen. Gaddaa guddaa-jireenya guutummaa kana miidhaa irraa waan dhalatanif qofa. Rabbiin isaan eeguu, onnee keenya mararfachiisu haa ta'u. Wa Alaikum As-Salam.