Yaadannoo Waamicha Jihaadda 1914 Irratti

Assalamu alaikum, obboleeyyan koo fi obboleettan koo jaalalaa. Har'a yaada tokkoo dhiyeessuu barbaada waa'ee dhaloota kanatti marii dhiyeessu irraa kan hafe-waamicha Jihaadda kan Empayeri Otomaanii 1914. Guraandhala 11, 1914 (yookiin 29 Teşrin-i Evvel 1330 kalendarrii Rumi), Sultan Mehmet V, waliin Fetva Emini, lola qulqulluu gareewwan Entente biratti dhaamsa geesse. Akkaatti muslimoota hunda biyyoota Empayeri Otomaanii fi Gareewwan Giddu-galeessaa waliin dhaabbachuuf gargaarsa ta’e, akka jihaadda diina hunda Otomaanii biratti, haala hundinuu hiriyaa isaanii malee, dhiyeessuun. Dhaamsichi shan fatwaa kan Sheikh-ul-Islam Ürgüplü Hayri Efendi irraa kan argame fi qorannoon amantii 29’n deeggarame ture. Takvim-i Vekayi keessatti maxxanfame fi Guraandhala 14, masjida Fatih biratti dhihoo, ummata baay’ee dhufuu argate. Yeroo baay’ee muslimoota tokko tokko lola keessatti hirmaachisuu dandeesse yoo ta’u, bu’aa guutuun xiqqaadha ture. Waraanni Otomaanii WWI keessatti rakkifate-eega ji’a ganna 1914, yeroo Ismail Enver Pasha waraana 100,000 ol kaasee baha Rooshia biratti qajeelche ilaali. Qabeenyiin isaanii xiqqaadha turefi uffata gannaa hin qabanne, baay’een yeroo ulfaata sana keessatti du’an. Empayeri Jarmanii jihaadda fagaachuuf yaali, “Nachrichtenstelle für den Orient” 1914 keessatti ijaaruu haala gorsa amantii Islaamaa facaasuu. Waggaa 1915, bu’aa sagantaa mana barumsaa mana dhaabbata girmaan Jarmani Embasi Istanbula keessatti, mana “News Rooms” 50 hanga biyya Otomaanii hunda keessatti facaasuun poster, leaflet, fi suuraa baasu. Garuu Jarmanooti dogoggora guddaa hojjatan: Sultan Mehmet V akka hoggana muslimoota hundaatti ilaalu. Dhugaa keessatti, akka Khaliifaa Sumiinaati, Shi’aati miti, fi aangoon isaa Komitii Walitti Dhufiinsaa fi Fooyya’insaa (Committee of Union and Progress) ni daangeffama ture, akka hoggana dhaaba siyaasaa, miti akka mootii daangaa malee ta’e. Deeggarsa Jarmanii kun jihaadda lama akka ta’u godhe. Kan isaanii kaayyoon waraana Entente gara Kaaba-Bahaatti dhiisuu by bittaa uummata kaasuu, garuu hin milkoofne-namoonni mootummaa Fireenshi yookiin Ingilizii kan Jarmanii biratti jijjiiru hin barbaadan. Jihaadda Otomaanii, immoo, akkaataa muslimoota Otomaanii Entente biratti waliin dhaabbachuuf fi dhiibbaa tokko tokko diina keessatti kaasu irratti xiyyeeffate. Hata’u Mootummaa Arabaa Guraandhala 1916 keessatti, baay’een Arabaan amanuu yookiin hiriyaa ta’uu Otomaanii biratti-bittichi bu’aa garmalee guddaa kan Empayeri Ingilizii biratti xumurame. Kaayyoon fi bu’aan wal fagaatuu ta’uu danda’u yaadachiisa. Rabbiin yaada dhaloota irraa barachuuf nu qajeelchaa haa taasifu. Qorannoo irraa argadheen tokko gaazexaa Jihaadda Otomaanii irratti xiqqaatee fi fakkeenya Wikipedia irraa argate. JazakAllah khair dubbifachuuf.