Akkam Akka Karaa Islaamaa Argadhe

Assalamu alaikum! Islaamaa kanan argadhe karaa koo akkamitti akka ta'e qoodachuu barbaade, akka namni kaan itti fayyadamu yaada. Jalqabatti yoo ta'e kun yaada dheeraa iddoo kan biraatti barreessee ture, garuu baay'ee bal'ate, kanaaf guutummaa isaa as qoodadha. Wanti gaariin isa irraa dhufu yoo ta'e, kan Rabbii qofaaf haa ta'u, nafsii koo isa irraa homaa hin argatin! Ameen, fi bismillah. Umurii koo 19tti Islaamaa fudhadhe. Guddifannaa koo keessatti mana Kiristaanaa keessatti guddifadhe-Protestant, style Evangelical-garuu gonkumaa naaf hin taane. Garii isaa warri koo akkamitti akka cimsanii itti cimsanii turaniin, garuu dhugaadhaan, wanti kun hundi akka kijibaa tokkoo natti dhaga'ame. Namni hundi akka naan jedhe, kadhannaa "Yesus gara onnee kee akka dhufu" jedhu nan kadhate, utuu waan tokko eeggadhaa... garuu homaa hin taane. Kanaafuu, "hin taane" jedhee dhiise. Sana booda, walitti dhufeenyi koo Kiristaanummaa waliin laafaa fi matayyaa koo qofa ture, garuu Yesus irratti waan adda ta'e jiraachuu isaa amma iyyuu natti dhaga'ame, yoo isa hubadhuu baadhes. 'Barbaadaa' ta'e, yeroo gadheessa ta'e, ijoollummaa guyyaa guyyaa hojjechaa ture-badiisaa fi kanneen fakkaatan keessa seenaa ture. Amma umurii koo 44tti, kanaaf yeroo sanitti interneetii gonkumaa hin jirtu, barbaannaan koo kitaabota dhugaa dubbisuu ture, ni beekta, wantoota waraqaa moofaa sana. Kitaabota jalqabaa ani dubbise keessaa tokko "Seenaa Kiristaanummaa" kan Owen Chadwick ti, kunis Kiristaanummaan ammayyaa akka kijibaa ta'e caalaatti na amansiise. Sana booda, "Amantii Adda Addummaa" kan Huston Smith fudhadhe, kutaan Islaamaa irratti barreeffame baay'ee na hawwate-boodarra akkan caalaatti baradhu na godhe. Wanti biraas dubbise, fakkeenyaaf, Kitaaba Qulqulluu guutummaa isaa dubbisee bira darba, garuu kitaabonni lamaan kun karaa koo qajeelchan. Yeroo sana, qajeelfamaaf ciminaan kadhachuu jalqabe. Kadhannaa salphaa hin turre; bo'ichaa fi gadi of deebisuudhaan, Uumaa-eennu yookiin maal ta'e iyyuu-dhugaa natti argisiisuuf kadhachaa ture. Yesusiif illee hin kadhachaa ture; Isa waan hunda uumetti nan iyyadha. Yoo Kiristaanummaa irraa citees, humna ol'aanaa tokko irratti amantaa ture, kanaaf kadhannaan waan uumamaa natti dhaga'ame. Yaadni "waan guddaa" jedhu kichuu koo keessa yeroo hunda ture. Kitaabota keessa qorachuu itti fufee, dhugaa dhuma irratti walitti qabama jechoota fi seenaa waa'ee Nabiyyi Muhammad (nagaan isa irratti haa jiraatu) argadhe. Afaan Arabaatiin, hadiisa jedhamu, jechuunis duudhaa jechuu qofa. Kitaabni kun kan walitti qabamee, akka Kitaabota Qulqulluu xixinnoo Faarfannaa fi jechoota Yesus diimaa qofa qabanii ti. Ta'us, dubbisaan gubbaa seenaan garii akkuma dubbiseetti na dhiphise. Inni seenaa gaddisiisaa dha: mucaan Nabiyyi Muhammad xinnoo Ibrahim (afaan English tiin Abraham) umurii waggaa lamaa ta'uutti yeroo du'u, guyyaa sana addeessaa fi aduu ummataaf ni dukkane. Namoonni isaa kun mallattoo jetanii yaddan-akka aduu fi samiin gadda Nabiyyichaatiif itti gaddan. Garuu Nabiyyiin kana dhaga'ee, walitti dhufeenyi isaa akka hin jirre gane. "Aduu fi addeessi mallattoo mallattoolee Rabbi irraa ti. Isaan du'a ykn jireenya namni tokko irraa hin dukkaneefaman. Kanaafuu yeroo dukkaneefama argitan, hanga inni deemutti kadhachaa fi kadhaa." Ani baay'ee ajaa'ibsiifame. Maaliif "raajiiwwan" ifa ta'e tokko ganama? Yeroo sana, namni hundi dhimmoota samii fi dhimmoota namaa walitti qabata jedhee amane. Osoo inni waan kana fayyadamee dubbiisa jabaachuuf, ni hubatama ture-akka ani Kiristaanummaa keessatti waa'ee urjii dhaloota Yesus ykn dukkaneefama isa irratti fannifame baranii. Garuu kun, inni guutummaatti qabatamaan waan ofii isaa ibse, fi superstitution ganamee. Qabatamaan waa'ee raajjii koo moofaa shakkisuu jalqabe. Seenaan kun dhugaa ta'uu isaa ilaalee baradhe, akkamitti akka Muslimoonni madda isaanii suuraan mirkaneessan-caalaatti kan ani Kiristaanummaa keessatti arge caalaa. Dhugaan, yeroo sanatti (632 CE) Arabian keessatti aduukkaneefama (solar eclipse) argamee jira, isaa fi seenaan kun seenaa duubaa fi silsilaa adda addaa keessatti argama, kanaafuu akka dhugaatti jabaata. Ta'us, ani "Namni kun anuu Raajji akka ta'e akka amanuuf barbaadaa? Kun carraa dhabamaa ture!" jedhee yaade. Garuu ana gahuu dide. Boodarra, obboleeyyan Iraan lama, tokko amantaa isaa eegaa, tokko immoo akka hin eegalle nann kune. Galgala tokko, inni amantaa isaa eegu caalaa mashiniidhaan didiirfame (ee, ani moofadha!) kan "Canadian mathematician" tokko waa'ee Kiristaanummaa caalaa Islaamni qabatamaa akka ta'e fudhate irratti nann taphachiise. Guyyaa muraasa boodde, ani isa dhaga'e, fi subhanAllah, inni dubbataan seenaa dukkaneefama ani wal'aansoo taasifadhe sana kaa'uu jalqabe! Qabatamaan hiike: yoo Muhammad kijibaa ta'e, maaliif aduukkaneefama hin fayyadamne? Yoo inni "dhugaa kan hin beekne" ta'e, maaliif ofii isaa itti hin amanne? Garuu deebiin isaa akka inni tokkoo iyyuu hin taane argisiise-sirnaan, dhugaadhaan, fi superstitution mormuudhaan. Kun ciminaan na tuqe. Waggoota dura kadhannaa Yesus "onnee koo keessa akka dhufu" kadhatee boodde akkam akkan hin arganne yaadadhu? Egaa, halkan sana, yeroo hayyuun sun waan ani yaade ibsu dhaga'u, waan dhugaa jalqabaaf natti dhaga'ame. Waan bal'aa fi bashannansiisaa hin turre; callisee kadhate, akka meeshaa "tuning fork" tokko dhumarra "pitch" isaa argatee. Sirriitti wal-faana. Yeroo gabaabaa boodde, gara masgiidaa deemuu jalqabe. Islaamni dhugaan ana qabate-inni hafuura dhaabbataa qaba. Kurnaffaa waggaa keessa, amantiin koo jabeesse qofa, yoo yeroo hunda salphaa hin turrees. Gubbaa fi gadii, qorumsa, fi dadhabbii yeroo tokko tokko jira. Garuu ani "conversion" akka qaanqoo yeroo tokkotti boba'u hin taane baradhe; inni jalqabbii imala dheeraa fi qulqulleffamaa ti. Qaanqoon sun halkan sana dhufe, wanti asii boodde hojjetame hunda barachuu, gudifachuu, fi yeroo tokko tokko dhukkubbii garuu yeroo hunda qabeenya barumsa leenjii. InshaAllah, seenaan koo namni kaan akka itti fayyadamu qajeelfama ta'uu danda'a. Bismillah!