Nagaa Dhugaa Qabachuu
Mormii hin qabu, beeka. Wanti dhugumaan lubbuu tasgabbeessu, calleessi fidu, fi onnee dhiphina hir'isu ibaadata qofadha. Karaalee biroo ittiin of tasgabbeessinu? Yeroo dheeraaf hin deeman. Garuu sheyxaanni hasaasuu itti fufa, dunyaa kana hordofuu akka barbaadnuuf nu kakaasa, wantoota gonkumaa duwwaa sana hin guutne keessatti jaalala argachuuf-hojii, gammachuu, michoota, bineeldoota, maatii, wantoota kana fakkaatan. Hundinuu dogoggorra, wantoota yeroof ta'an keessatti kaayyoo barbaadda. كَلَّا بَلۡ تُحِبُّونَ ٱلۡعَاجِلَةَ – akkasii miti, nuti addunyaa daftee darbitu kana jaallanna (Al-Qiyamah 20). Waan Allah malee jaallachuun hundinuu onnee gaddatti geessa, sababiin isaas waan hin turre qabachuun yeroo hundaa kasaaraadhaan xumurama-kasaaraa fuula Allah onnee kee keessatti argachuu, kasaaraa waan jaallattu sana, yookiin kasaaraa ofii fi kaayyoo dhugaa jireenya keetii, innis Isa qofa gabbaruuf jiraachuu dha. Yeroo baayyee “jaalalli addunyaa” wantoota haraam ta'an yookiin wantoota irraa eeggamne, akka sassataa, boonaa, muuziiqaa, fi wantoota beekkamoo kana fakkaatan qofa ilaalla. Garuu dhugumatti, wanti jireenya kana keessatti hundinuu walitti hidhoo ibaadaa Allah waliin hin qabne, yoo waan tokko hojjette ykn hin hojjettillee. Nabiyyiin (nagaan isa irra haa jiraatu) akkana jedhe: “Addunyaan kuni abaaramaa dha, wanti isa keessa jirus abaaramaa dha, zikrii Allaah fi wanti isa gargaaru malee, ykn nama beekumsa qabu ykn beekumsa barbaadu” (Sunan Ibn Majah 4112). Kanaafuu Allaah sodaadhaa, waan haqi isaa irratti qabdu-ibbaadata Isaatiif waan dirqama ta'e raawwachuu-irra hin darbinaa. Isa yaadannoo, gaggaarii ajajuufi hamtuu dhorkuu, Sunnaa hordofuu, fi namoota biroo kana akka raawwatan gargaaruudhaan gabbaruu. Ibaadanni hojiifi hojii dhiisuudhaan-yeroo isaaf jecha waan tokko hin hojjetne, sunis ibaadata. Wanti hundinuu Isaaf jecha, mindaa barbaaduudhaan, jaalala ykn soda isaatiin hojjetamu, ibaadata. Hojii xixinnaa hunda keessatti: nyaata nyaachuu, dhugaatii dhuguu, aaruu, gadda, gammachuu keessatti yaada kee qajeelchi. Yeroo duwwaa ykn balaa irra hamaa keessattillee Isa yaadadhu. Yeroon dhumuu isaa dura dhimma kee Allaah wajjiin sirreessi. Abdullah bin Umar gabaasee Nabiyyiin (nagaan isa irra haa jiraatu) gateettii isaa qabee akkana jedhe: “Addunyaa kana keessa akka keessummaa ykn imalaa ta'ii jiraadhu.” Ibn Umaris ni jedha ture: “Yoo galgala ga'inaan, ganama hin eeginaa; yoo ganama ga'inaan, galgala hin eeginaa. Fayyaa kee irraa dhukkuba keetiif, jireenya kee irraa du'a keetiif fudhadhu” (Sahih al-Bukhari 6416). Amma fuula Allaah dura dhaabbannee murtii argachaa jirra. Maleykonni dalagaa keenya barreessa jiru, kitaabonnis guutamaa jiru. Guyyaan Qiyaamaa yeroo fuulatti dhiyaannu qofa miti-innis yeroo haguuggiin irraa kaafamu, herrega keenya arguuf, deebitee duubatti deebi'uun, ibaadaa dabalataa, ykn sadaqaa kennuun hin jirretti. كُلُّ نَفْسٍۢ ذَآئِقَةُ ٱلْمَوْتِ – lubbuun hundinuu du'a dhamdamti. Nuti gaariidhaafie hamtuudhaan mokkoruudhaaf qorumsa isiniif goona; gara Keenyattis ni deebitu (Al-Anbiya 35). Nuti kan Allaah, gara Isaattis ni deebina. Obboleessi keenya Edward du'e, namni Muslima isaa eegu tokko qofa kan isaaf kadhatu. Allaah jedhamee, maaloo du'aa godhaa: Allaah isaaf araarama haa godhu, Aakhiraa keessatti sadarkaa isaa ol haa fuudhu, azaaba qabrii irraa isaa haa eegu, ibidda jahanam irraa haa baraaru, fi Jannatul Firdewsaa wajjiin ergamaa (nagaanii fi eebbi isa irra haa jiraatu) haa isiniif kennu.