Maatii koo yoo summii fi jireenya koo gadhee taasisan irraa fagaachuu nan danda'aa moo sun cubbuu guddaa ta'a?
As-salaamu alaykum, namni hundinuu. Waa'ee haala maatii koo kan baay'ee na mudateef gorsa onnee irraa madde tokko barbaada. Walumaagalatti: Maatiin koo ijoollummaa koo keessa baay'ee summii, dagatamuu fi miidhaa geessisaa turan. Amma erga guddatee booda, dhugumaan jijjiiraman jedheen yaade, garuu taateewwan dhihoo ta'an akka ammallee yaada hamaa qabatu agarsiise-waa'ee koo sobanii jireenya koo hamma danda'ame gadhee taasisuu yaalan. Yoo guutummaatti wal-irraa citee addaan ba'e, sun haraamaa? Seenaa koo xiqqoo ibsuuf, maatii amantii irratti filannoodhaan hojjetu tokko irraa dhufe. Guddachaa turetti, obboleessi koo angafa qaamaan na miidhaa ture, maatiin koo yeroo hunda hima malee sirriitti adabuu mannaa 'dubbachuu' qofa akka isa godhan jedhanii dhifama godhu turan. Miidhaan sun booda dhaabate, inni dhifama na hin gaafanne ta'ullee ani isaaf dhifama godhe. Haati koo hamma of-eeggannoo ofii koo barachuu qabuutti na dagatte-nyaata sirrii, uffata jijjiirrachuu, ilkaan dhiqachuu, fi dhiqannaa malee turuun ishee hin qabu. Obboleettiin koo angafa foolii fi qulqullina dhabuu kootti na qoosaa turte, yeroo baay'ee fuula koo duratti obboleewwan koo buddeena wajjin waa'ee koo hasaasaa turte. Ammas, isaan dhifama na hin gaafanne ta'ullee, Muslima gaarii ta'uu fi hariiroo maatii eeguuf jecha ishee fi haadha kootiif dhifama godhe. Yeroo deemaa turretti, obboleewwan koo fi warri koo wajjin wal dhiyeenye, garuu obboleessi koo yeroo fuudhetti wanti hundi cabee jira. Niitiin isaa na hin jaallannee waa'ee koo soba uumtee, maatii hunda natti qabsiifte. Obboleessi koo ishee deggaree, walitti ta'anii ani mana abbaa koo wajjin akka jiraadhu (sababiin isaas obboleewwan koo achitti jiraachaa 'na eeguu' danda'u) fi wantoota ani hin hojjenneef qaamaan akka adabamu namni hundi amanu taasifame. Yeroo ofirraa ittisuuf yaaletti, obboleessi koo ofiisaa na tumuu dhaate. Haati koo akka na amante qajeelchitee natti himte, garuu seerota obboleewwan koo kaayyatan irratti deemtee, akkasumas abbaa koo mana ishee akka dhufu fi humnaan mana isaatti na geessu qopheessite. Erga achitti galee booda, maatii guutuuf nyaata bilcheessuu natti dirqame, isaan ammoo waa'ee koo sobuu fi dugda koo duubatti na hamachuu itti fufan. Yoo isaaniif hin tajaajille ykn nyaataaf hin waamne, abbaan koo 'dogoggora' irratti maatiin wal jibbuu hin qaban jedhee iyyee waa'ee koo hojii 'badaa' ta'uu dubbata. Abbaan koo aadaa baay'ee cimaa qaba, yeroo baay'ees barsiisota Islaamaa akka isa tolanitti maree, akkuma Islaamni dubartoonni dhiirotaaf nyaata bilcheessuu fi qulqulleessuu akka qaban jedhu. Amma hojii qabuu fi qarshii olkaa'uu danda'uun, garaagara ba'ee maatii koo wajjin hariiroo guutummaatti muruu yaadee jira. Karoora koo waa'ee homaa hin beekan, gonkumaas naa hin hayyaman-ta'us ani ga'eessummaa qabu fi qarshii ofii kootiin of danda'u, dubartiin kophaa jiraachuun haraama akka ta'e falmii dhiheessuu malu. Haadha koo wajjin hariiroo xiqqoo eeguun malu, sababiin isaas yoo hayyama isaanii maleen deemee, obboleewwan koo fi abbaan koo ishee haala hin dandeenyeen itti gaafatamti jireenya ishee gadhee taasifatu. Haati koo guutummaatti hamtuu natti hin hojjetu, garuu obboleewwan koo caalaa ifatti natti hammaata, ta'us ani ijoollee ishee keessaa isa ishee gargaaru, nyaata isheef bilcheessu fi yeroo barbaachisetti mana qulqulleessu qofa. Yeroo obboleewwan koo 'adabbii' isaan kaa'an hordofuu dhiiftee ishee ifatan, hundumti dhiphina ishee sababa kooti natti jetti. Kanaaf gaaffiin koo guddaan: Waan ani ibse hunda irratti hundaa'udhaan, hariiroo maatii koo guutummaatti muruun haraama ta'aa? Dhugumatti Rabbiin, rahmata isaa dhaabamaa ta'een, namoota akkasitti baay'ee na miidhan wajjin wal qabachuun hammam ulfaataa akka ta'e fi akka nageenya koo irratti dhiibbaa geessisu ni hubata. Kana gochuudhaan of eeguu kootiin cubbuu irraa fagaachuu danda'aa? Gorsi ykn yaadni kamiyyuu baay'ee na gargaara-akkana dubbisuuf jazakumullaahu khayran.