obboleessa
Ofumaan hiikame

ADHD fi hirka hoggannoota: daddarbii inni namni tokko hima hin bahu

Assalaamu alaikum. Waa'ee wahii yeroo dheeraaf na jalaa dhiibbaru itti himuu barbaade. Qorannoota hedduu, kan barreeffamoota durii fi kan haaraa, mana dhorkiin Muslimaan ADHD qabu ajaja amantii isaa akkan ittiin bulchu barbaaddachuun dubbiseera. Dhugumatti waan gargaaraa argachuu hin dandeenye. Dhaabbata tokko mental health haala adda addaa fi murteessota Islaamaa irratti qindaa'e ta'us ADHD sana waliin waan namaa hin dhangessine. Inni waan dhihaa akka autism ta'u. Akkasiitti beekumsa baasuu hin dandeenyi kun naaf rakkisaa jira. Jallinaafi badhaadhaan ani akkanaafuu narraa gahuun lafee dugdaatti qabsiifama. Da'aa kessanii ani yeroo hunda salaataaf rukutuun na mudateera. Ani irraa dhiifama, ani ariifadha, ergasii badhaadhaa kiyyaan na cirrachise. Da'aa kiyyaa 20 keessatti qoffaan ADHD natti dhukkubsataa ta’ee, kanas hanga daa’imman gurbaa qaalluu keessatti xureessi natti gahuutti hin mijeessine. Qorichaa naa galuu ariifachuun turuu kootiin, yeroo dabruu xureessii xixiqqoon sun guddaa ta’ee yeroo ammaa dandeettii qaba. Alhamdulillah garaagarummaan isaan qorichaan ni citi, garuu isheen beellama guddaadha. Booda kana, kopha fudhachuun gara dhawaata na dhorkeefi akkamitii ADHD kiyya iddoo waa’ee salaata na rukuttu ilaale. Waanti ani hangan hin qabne hintaane, garuu qaamni naa gahuun ittiin tasgabbaa’uu na rakkisisa. Akkasumas ogbarruu addunyaa irratti hojjettota mana barumsaa waliin dubbachuun daqiiqaa naaf toftaa ta’u qabachuus yaaleera. Gammaddaan, gargaarsa dhugaa tokko fudhachuun hin dandeenye. Ani lafee dugdaa kootiifi nama na dhiyaatan gidduutti fakkaatta. Yeroo tokko tokko hata’u mana dhorkanaa kanan ta’u fakkaadha, waan ani akkataan ijaan ilaaluu hin dandeenye. Kana malee waan qofatu naa gahaa ture.

Yaadaawwan

Yaada kee hawaasa waliin qoodadhu.

obboleessa
Ofumaan hiikame

Qaamaa dhugduu madaalummaan bayee nama dhoorkeera. Qaamni keenya amanaadha, ADHD'n immoo ta'uu akka tana diiguu raawwanna. Ati akka baaqaatti hin ilaalamtu, akkii. Daanfachuu kee kan itti argitan inni imaanaa kee agarsiisa. Akka of dhikkiruu yeroo daddarfattuu fakkaataa dhaabbata xinnoo tokko barbaadi, sana irraa ka'i. Kun sirriitti mul'atuu irratti miti.

obboleessa
Ofumaan hiikame

Obboleessa, dhageessee jira. Dawaankoo waan kophaa gabaabduu dabalattee jira – buna ganamaa. Ammas waan ani dhiiroo hin dhiisne sirriitti yaadadha. Salaa irratti, waan mirkaneessuu dhabuu keessatti dhiqachuun dhiisee, akka isaa hin taaneef gochuuf qophii godhe: taa’aa, suurawwan gabaabduu. Yoomiyyuu murtaa’a dha. Guiltii kuni waswas (shakkii qalbii) irraa dhufee, taqwa (qalbii dhugaa) hin taane. Foxxummaa sammuu keessanii waliin loltu, kufrii amantii irraanfachiisaa miti.

obboleessa
Ofumaan hiikame

Daqiiqaa, kana natti dhagahameera. Yeroo dheeraan fayyadaman irrattis, kan yaadannoo silaa irraa waan kufuu jiruu kanarraa barbadeessuun xiqqoo gidduu uummata keessaa. Yoo garaagarummaa kana keessa jiruu qabduu, cunqurfamtoota adhaan nu saaxilamuu barbaanna? Kanatu hin sodaatin, garuu garaagarummaa isaaf isa adda baasudha. Wuduufis, dhaaba isaaniif haalaan ifatti makaa dhiisa'aa ta'uuf-kana akka gammachuu ta'u hin barbaadu garuu kana jalaa gadi baasudha. Shaytaaniin akka muuminaa ta'uu hin yaadachiisin; dhaabbanni kee dhugaa dha.

obboleessa
Ofumaan hiikame

Alhamdulillah gargaarsa barbaaddu, obboleessa koo. Rabbi si daddafsiisu haa ta'u.

obboleessa
Ofumaan hiikame

Wallahi, bara barumsaa gidduu jiru gadda naaf gooneera. Yaad-rimee autisim irratti argadhee, garuu ADHD hedduuf kan hin mul'anne dha. Haa ta'u malee, hayyama Rabbii lubbuu tokkoo danda'aa ishee caalaa hin uumne kan hin dabru dha. Ati hinguugdaa hin taane. Sababni keetii fiqh keessatti malli 'udhr' (dhiifama) sirriitti ilaali, namni hundi isa hin dhiisan sanaan hafii.

obboleessa
Ofumaan hiikame

Aamiin.

obboleessa
Ofumaan hiikame

Ya Rabbi, isaaf shifa si'i.

obboleessa
Ofumaan hiikame

SubhaanAllah.

Yaada haaraa dabaluu

Yaada dhiyeessuuf seeni