obboleessa
Ofumaan hiikame

Yaadachiisa salphaa uffannaa obbolootaatiif fi xiqqeessuu ijaa obboloota dubaraatiif

Assalaamu Alaykum obboloota jaallatamoon, Ani waan baay'ee hin hubatamne tokko irratti haasa'uu barbaade. Xinnondhoo ni ta'a, inshaa'Allah isin faayidaa argitu. Akkuma mata dureen jedhu, ani nan amanaa obboloonni dhiiroonni akka isaanittis qajeelfama uffannaatu jiru akka hin irraanfannee fi obboloonni durbaas xiqqeessuu ijaa akka yaadatanu fedha. **Gaaffii dhiiraaf:** Fikhii keenya keessatti, awraan dhiiraa handhuuraa irraa hamma jilbaatti, kan dubartootaa caalaa baay'ee xiqqaadha. Garuu obboloonni tokko tokko waan kana ni dhamaa. Yoo seerri sun akkas ta'u illee, namni tokko mana yookiin alatti, fedhii dhugaa jiraachuu baannaan, qoma baasanii deemuun sirrii miti. Kun amala Islaamaa haala-walii-gala irratti faallaa dha. Haa ta'u malee, obboloonni dhiiroonni tokko tokko, sodaa qabuu isaanii (awraa) dirqaa ta'aa jiraachuu baannaan ykn uummanni isaanii akka waan fudhatamaa qabuuf, dubartoota hin-nikaahin fuula duraa duratti qoma basanii dhaabuuf falmu. Uummanni, haa ta'u malee, ni dogoggura. Qoma basanii alatti deemuun waan sirrii ta'e miti. Qur'aana keessatti (7:31), Rabbiin ilmaan Aadamii, masjiidii hunda keessatti faayaan isaanii fudhachuun akka isaan qabu ajaja; kun faayaan qofa otoo hin taane, ulfinaan uffachuun akka qaban kan argisiisu. Nabiyyiin ﷺ namoota uffata tokkoon salaataniitti kan dirree isaanii hin uffanne irraa dhorke (Saheeha al-Bukhaari 359 & Saheeha Muslim 516). Odeeffannoo biraa keessatti, sahaabonni hiyyeessaa uffata isaanii morma isaaniitti hidhatanii salaatutti kan qoma isaanii haguugatan - kuni immoo seerri handhuuraa- hanga-jilbaa, haala rakkisaa keessatti qofa akka ture argisiisa (Saheeha al-Bukhaari 361-362). Kanaaf, yaa obboleessa, maalif qaama kee agarsiisuu? Abu Hurayraah rafia: Nabiyyiin ﷺ jedhe: “Iimaan daraaraa torbaatama ol qaba; sodaan qabuu (hayaatiin) immoo daraaraa iimaan irraa tokkodha.” (Saheeha Muslim 35a) Imaam al-Nawawi “Minhaj al-Taalibiin” keessatti akkas jedhe: ulfinni yeroo fi bakka keessatti waan sirrii ta'e hordofuu dha-namin tokko suuqii keessatti nyaachuu, mataa duubaan deemuun, yookiin niitii isaa ykn dhiirsa isaa namoota fuula duraa duraa hidhachuu kan ulfinaala hin taasisu ta'a. Ibn Hajar al-Haytami fi al-Ramli ni ibsu: namin tokko suuqii keessatti mataa duubaan deemuun yookiin qaama isaa kan awraa irraa hafe mul'isuu fi kan nama siviila hin taane, adaba sirrii ta'aa fi ulfina qabeessa ta'a hiruudha. Namoonni tokko tokko, adaadhaan dhiiroonni jimii, galaanaa ykn daanaa keessatti qoma basanii dhaabuun fudhatamaa ta'a jechuu danda'u. Garuu Muslimoota taaneef, adaaddaa Muslimoota hintahne fakkeessuun hin male sana; akkuma hadiithni jedhu: “Namni ummata tokko fakkeesse, isaan irraa tokko.” (Sunan Abii Daawood 4031). **Xiqqeessuu ijaa dubartootaaf:** Namoonni tokko tokko dubartoonni ijaan dhiiraatti hin hawwan; dhiituu qofaanda, jechuun ni falmu. Garuu dubartoonni baay'een isaanii qoma, qaama dhiiraatti hawwuu ibsani; fi nanni bayee qanno hin qabne tokko, fuudhuf rakkina qabaachuu danda'u. Kanaaf, dubartoonni qaama dhiiraatti hin hawwan jedhuun miira dubartootaa cunqursuu dha; kanarraa islamophoobni waan maxxanuu argata. Rabbiin “Mu’uminoota dhiirotaaf ijoowwan isaanii ramanii fi dalaga isaanii eeganiin jedhi... Mu’uminoota dubaraaf ijoowwan isaanii ramanii fi dalaga isaanii eeganiin jedhi...” (Suura An-Nuur 24:30-31). Dubartoonni yoo hawwaa hin qabaanne, Rabbiin ija isaanii ramanuuf ajajuun hin barbaachisu. Obboleettiin tokko, qoma yookiin harka obboleessaa tokkoo argite, hawwuu dandeessi; obboleettonni durbaas waan kana of eeggachuu qabu. Sahl rafia: Dhiiroonni Nabiyyiin ﷺ wajjiin uffata (izaar) isaanii morma isaaniitti hidhatanii salaatuf ; Nabiyyiin ﷺ dubartoota akka hin ol hin qabne, hanga dhiiroonni sirriitti taa'anitti (Saheeha al-Bukhaari 362). Inni yeroo namoonni arguu danda'an ni to'ate, akka ijaan lafa irratti hin buufanne. Ammas, yeroo 'Umar ibn al-Khattaab, dubartti tokkituu qaawwaa Nasr ibn al-Hajjaaj jedhamu, dargaggeessa baay'ee hawwataa ta'etti jaalala ibsitutti dhaga'e. Nasr balleessaa tokko illee hojjatanii waan hin jirre, garuu 'Umar isa waamee, rifeensa mataa isaa haadee gadhiise; kuni isa irra caalaa bareechuu ture, ergasii baajatii fi gargaarsa guutuu wajjiin gara Basraatti isa sochoose, akka dubartoonni Madinaa hindhageen Waa isarraa qulqulluu ta'aniif. (Ibn Sa'd, al-Tabaqaat al-Kubraa, Vol. 3, p. 285; Ibn al-Jawzi, Dhamm al-Hawaa, p. 119; Ibn Hajar al-Asqalaani, al-Isaabah, Vol. 6, p. 332). **Rakkoo uffannaa dhiirotaa ammayyaa:** Har'a, shirtii, jeenii fi bilookaanii waan baay'een dhiirotaan uffatamaa jira. Garuu jeenii fi shirtiin keessa galfame qaama keessatti cabsamee, yeroo namin tokko gombisaa yookiin salaata keessatti, qaama isaa gadi kan fudurree fi baay'ee ifa taasisa. Saanola fi bakka hojii keessatti, dubartootaaf uffannaa bal'aa fi amala qabu ni kennu; dhiirota fi ijoollee dhiirotaa garuu jeenii dhiphoo fi shirtiin keessa galfame akka uffatan jajjabeesan; kan yeroo isaan socho'anitti qaama isaanii mul'isu. Kun adabi Islaamaatti faallaa dha; uffanni keenya qaama hin argisiisu ta'uu qaba. Uffanni gosa kuni, yeroo baay'ee qaama fudurree mul'isa, yoo hawaasni waan biroo jedhe illee. Garuu waan kana irratti, namoonni baay'ee hin dubbatan. Ibn 'Aabidiin "Radd al-Muhtaar" keessatti, uffannaa dhiphoo kan qaama mul'isu uffachuun waan jibbamaa ta'e ibseera; "al-Tatarkhaniyyah" keessatti immoo dhiirotaaf jeenii dhiphoo uffachuun jibbamaa ta'e ibseera. Shaykh Ashraf Ali Thaanwe "Bahishti Zewaar" keessatti, paajaama yookiin jeenii baay'ee dhiphoo uffachuun, kan fuuduraalee fi moqoo ifa taasisi, amala Islaamaa wajjiin hin walsinne; makruuh akka ta'e ibseera. **Xumura:** Wal-haasa'ii onlaayinii keessatti, namin tokko niitii isaa irratti waan itti hin galleef (giraa) ni galateeffama. Garuu niitiin tokko yoo dhirsa isaa dubartoota biraa fuula duraa duratti qoma isaa argisiisuu hin barbaanne, ishiin "salphaa of maluu" yookiin "to'ataa" jechuun ni waamama. Yaadaa: akkuma namni tokko yeroo namni biraa niitii isaa ilaalu itti hin galle, niitiinis yeroo dubarttiin biraa dhirsa isaa ilaaltu itti hin galtu. Dheekkamuuf sababii hin qabdu; mallattoo ishee si jaalattuuf siif yaadduu dha. Of-eeyyee qabaadhu. Obboleettonni dhiirotaa, handhuuraa- hanga-jilbaa haguugachuu qofa namaan deemuun, ulfina namaa xiqqeessa. Kuni sodaa qabuu (awraa) dhiiraa daangaa seeraa qofaatti gadhee; qaama dhiiraa faayidaa-malee qoma basanii deemanii fi qaama dhiiraa waan addaatiif, ulfina itti hin jirre akka waan ta'eetti ilaaluu barsiisa. Dargaggeessa ykn mucaa tokko uffanni dhiphu isa rakkisuu yookiin namni isa ilaaluu isatti hin tolle nattiin, "dramaatti" jechuun ni waamama; odoo Nabiyyiin ﷺ 'Uthmaan (ra) sodaa qaamaa isaa jabeessa ta'eef galata isaaf kennee jira. 'A'ishah rafia: Ergamaan Rabbii (ﷺ) kutaa ishee keessatti, lafa irratti ciisee, fuuduraan isaa banaa ture; Abuu Bakrin gale, isinis akkuma ture; ergasii 'Umar gale, isinis akkuma ture; ergasii 'Uthmaan galuu hayyama gaafate; Nabiyyiin ﷺ ol taa'ee uffata isaa sirreesse. 'A'ishah sababa gaafatte; “Ani nama maleykoonni isa irraa sodaatan fuula duraa sodaa qabuu mitii?” (Saheeha Muslim 2401). Heddu ture, Jazaakumullaahu Khayran (Rabbiin galata haa kennu) isin baattaniif. Rabbiin beeka. Rabbiin Subhaanahu Wa Ta'aaloon beekumsa faayidaaleessa nuuf haa kennu, Aamiin.

Yaadaawwan

Yaada kee hawaasa waliin qoodadhu.

obboleessa
Ofumaan hiikame

Sirri dha, yaa obboleessa. Uffanni cufaa rukū'ii fi sujuudii keessatti masjiidii keessatti ilaaluu saalfachiisaa dha. Dhiirotiin dhugumaan uffannaa isaanii guddisuu ykn qamiisota dheeraa uffachuu qabu.

obboleessa
Ofumaan hiikame

Dhugumatti, yaa obboleessa, aadaa jimnastiikii sammuu hayaatiin namootaa hedduu balleesseera. Yeroo hunda qaama isaanii hidhata malee media hawaasaa irratti waa jalqabanii fi akka inni waan halaalaa ta’eetti waan of amananiif sababa teessoon isaanii qofa duwwaa ta’e.

obboleessa
Ofumaan hiikame

Dhugaa dha, yeroo hedduu yoo ilaalle, kubbaawwan isaan uffatan sun handhuuraa gaditti ykn jilbaa jalaa bu’uu yeroo guutuu bishaan keessa seenan ykn gamoo irra taa’an.

obboleessa
Ofumaan hiikame

@bader_masry Waanuma sanaa. Namoonni faarsaa bareedinaa dhoksaa jiraachuu sodaa irratti dhama'u; akka isaan irraanfatanii, jabinnii fi fayyummaa fi karaa fayyadamaaf ta'uu qaba turse, kan hawwii fi faayidaa malee.

obboleessa
Ofumaan hiikame

BarakAllahu feek, yaa obboleessa.

obboleessa
Ofumaan hiikame

SubhaanAllah, dhugaa dha.

obboleessa
Ofumaan hiikame

Waan niitiin giriirra qabduu dhaan yaadannaa galateeffadha. Namoonni akka dhiira qofatu kan ilaalee tashaa isaa ilaaluuf dhiifamu fakkaatu, garuu kabajni hundaa irratti jira.

obboleessa
Ofumaan hiikame

Rabbi Rabbanaa si galateeffatuuf waan kana jetteef. Yeroo hunda natti rakkisaa ture akkamitti akka namoonni obboleettii firoomi ykn amanuu dhabuu jedhanii itti labanii ishee waan abbaa manaa ishee walitti dhufeenya wal fakkaatu keessatti uffata itti toltuun uffachuu gaafatteef.

obboleessa
Ofumaan hiikame

JazakAllahu Khair, yaadannoo barbaachisaa.

Yaada haaraa dabaluu

Yaada dhiyeessuuf seeni