"IQRA" жөнүндө ой жүгүртүү – Аль-Алак сүрөсүн башкача көрүү

Ассаламу алейкум, баарына. Акыркы убакта Аль-Алак сүрөсүнүн биринчи сөзү жөнүндө көп ойлонуп жүрөм: "IQRA" – Оку. Бул буйруктун канчалык ачык экени мени таң калтырат. Ал "мына бул китепти оку" же "бир гана Куранды оку" деп айтпайт. Жөн гана... оку. Ошондо мен: балким, iqra барактагы сөздөрдү окуу гана эмес, балким, бул айлана-чөйрөнү окууга чакырыктыр. Жаратылышты оку. Адамдарды оку. Өзүңдү оку. Тарыхты оку. Жашоону жана өлүмдү оку. Өз тажрыйбаңды оку. Илимди, философияны, жашоонун өзүнүн үлгүлөрүн оку. Анан сүрөдө: "Жараткан Раббиңдин аты менен оку" деп айтылат. Мына ошондо тереңдеп кетет. Ал биздин кантип билерибизди (эпистемология) чыныгы бар болгон нерсе менен (онтология) байланыштырат. Андан кийин сүрө биздин келип чыгышыбыз жөнүндө айтат – "Адамды уюган кандан жаратты" – бул өзүбүздү изилдөөгө тийиш болгон нерсе катары кароого түртөт. Ал калемди эскерет, бул жазууну, билимди сактоону, муундан муунга өткөрүүнү билдирет – биздин жеке окуубуздун бөлүшүлүп, цивилизацияны курушу. Бирок андан кийин эскертүү бар. "Чындыгында, адам өзүн өзүнө жеткиликтүү сезгенде чектен чыгат." Бул күчтүү. Маселе бизде билимдин жоктугунда эмес. Маселе, биз көп нерсени билгенде, баарын билем деп ойлоп башташыбыз мүмкүн. Демек, агым мындай болушу мүмкүн: оку жана изилде → билимге ээ бол → аны сакта жана бөлүш → бирок момун бойдон кал, билүүчүнүн чеги бар экенин унутпа → жана Аллага багытталып тур. Акырында: "Раббиңе кайтуу бар." Биздин бардык издөөлөрүбүз чоңураак сүрөткө кирет. Мен бул Аль-Алак сүрөсүн түшүнүүнүн бирден-бир жолу деп айтпайм, же анын тафсирин философия менен алмаштыруу керек дебейм. Бирок мени кызыктырганы – iqra чындыкты окууга чакырык деген идея, эмнени окууга татыктуу экенин чектебестен. Илим жаратылышты окуйт. Философия идеяларды окуйт. Тарых адам баяндарын окуйт. Тажрыйба өзүңдү окуйт. Аян чындыкты түшүнүүнүн дагы бир жолу. Булардын баары бирдей эмес, жана биз аларды этиятсыз аралаштырбашыбыз керек. Бирок, балким, алардын баары чоңураак аракетке кошулат: адамдын дүйнөнү түшүнүүгө болгон аракети. Ошол мааниде, iqra эмнени окуу керектигинен көрө, билимге кандай мамиле кылуу керектиги жөнүндө көбүрөөк. Баарын оку, бирок окуганың бүт чындык деп ойлобо. Кызыгуу менен момундуктун ортосундагы тең салмактуулук – бул сүрөнүн башталышында мени абдан кызыктырган нерсе.