Fenndagol e Waswaas Maaɗunga: Ɗaɗɗordu Jaanorde Mawɓe Ɓeen Naatii E Mum Ngam
Salaam alaikume walluɓe fof, Bana nder duuɓi limo e ɗiɗo, ɓaawo waɗde laaɓinki keewɗi kadi maɓɓitaade e neɗɗo mo mi heɓata-ɗaa moƴƴi, mi fuɗɗii ñaalaade e waswaas. Hande, ndeen waswaas hollaani lam e ndeen wudu am, e salat am, e ndeen tigginde hoore am ɓaawo yahde to toowal. Fuɗɗoode ndeen, mi anndaa haala woɗɗuɗo. Miɗo heɓata ñaawooɗi keewɗi nder salat ngam "Enee mi woɗɗii laawol ngal? Enee mi waɗi sujuuduji ɗiɗoɓe?" e ko ɗuuti. **Wudu** Miɗo mboota e njeenaade nder njaɓdu, ammaa koyɗe am nde, mi sottorɗe ɗe nder tofa. Wudu am ɗon ɓuri nder minitiɗi sappo soɗɗii. Aduna, bana windiiɓe keewɓe, mi timmindorɗo nder minitiɗi tati, ndeen sottude kala fayde taati. Soɗɗii, mi waawa miɗo anndu no mi waɗoto ngule minitiɗi tati – ngule miɗo dañɗaama haa duuɗii. Gila mi yiila, yahde caɗeele woodi huunde ɓuri keewɗi goro waa wudu nder minitiɗi tati. Haa so nde mi ndaara ɓeen goɗɗe ɓe waɗaa, mi woni nder minitiɗi sappo, mi seertaaɗo si ndiyam ndaɓɓii kala nokku laaɓaango. Koyɗe am ɓuri kaawde. **Nde Tigginde Hoore ɓaawo Yahde Toowal** So mi yahii to toowal o, mi tiggina hoore am, ndiyam ndaɓɓata kadi mi waawa mi anndu ko moƴƴi haa worɗe. Miɗo ruttude nokku gootol ñaaɓa-ɗaa ñaaɓa ngam miɗo seertude ndeen mi tiggii haa moƴƴi. Kadi miɗo hulɓoo haa moƴƴi ɓuri ngam ko waawi heɓdeede so tigginaaka haa moƴƴi – ngule leemane nder kabre. **Salat** Miɗo yejjita tonngooɗum ka ko mi waɗii maa mi wiɗii nder kala fayde salat, ɓurɗum maanduki ngam Arab huutortaa-mi. Ɗuum ɓuri ñaawo haa miɗo mbadda-mi-hoore nde kala salat mi waɗotoo ngam mi reende (hen, nder palɗe cappanɗe e jeenay, kala huunde ɗon ɓuri moƴƴi). Mi mbootii mi accu o ngam njeenaade mbaddaade ndee, ammaa miɗo tawiima e ñaawo moƴƴi, ngam ɗuum wonaa ko yonkiima ñaawo haa lebbi maa yuɓɓe – ko haƴre duuɗuɗo kala salat. Won waɗti nder caka salat miɗo dañɗaa ñiiɓaade ngam mi tawiima e nguunga haƴre ndee. **Ɓernde Nde'e Dii (Fiqh hanafiyankoore)** So mi mboota mi ɓerɗa ka Islaama e heɓaade nder fiqh juulde, waswaas am ɓuri waylude. Ɗee cewɓe ɓe wowlata ka yejjitagol ɗuum maa ko ɗuum woni bakkatu maa ko yeddeteede, kadi fardu, waajibu e keewɗi ɗi. Ɓe settinaa keeriiɗe ɓannduɗe e dow sottirde leyɗe – huutoraade ndiyam ɓuri ɓurde ndeen bakkatu, kadi huutoraade ndiyam faaɗii kadi ɓuri ɓurde ndeen bon. Tinɗii miɗo fotinde haa mi heewii keerol ndee moƴƴoɗo, mi waawaa mi waɗii ɗum. Ɗuum wondi mi hulɓoo ka waɗde cuuɗi fawa, heɓde bakkaaji, heɓde wudu maa salat cuuɗi, ñaalaade e ndeen tuɗɗiray, e heɓde leemane nder kabre, nden juulɗe am ɗin waawa ɓe nafaa. Aduna miɗo nanndortoo nder ɓerɓe jawdiiji ɓe wowlataade so a feccii laawol maa a yejjitii ko, salat maa wudu maa ɗon bon. Ɗuum tawii lam huunde keewɗi. Soɗɗii mi nanndortaa-ɗaa, ammaa ɗuum daɓɓii nder hoore am. **Ko Mi Mbootii** Mi janngii ɓuri haa nder waswaas, ammaa ngule ndeen waawa-mi – nde ɗon daɓɓaa e nder ɓernde am e nder aadaaji am. Darnde ndeen keewɗi ngam ɗuum woni duuɗuɗo e haɗi haa nder kala wudu, kala salat, kala ɓaawo yahde to toowal. Mi wondi e alkaali o, o wiɗi lam mi accu ndee waswaas o, mi janngo koɗol e dow Alqur'aana e du'aaji. Miɗo ɗowtirii ɗuum nder duuɗi jeenayɗi, ammaa ndeen tawataa-mi. Kadi mi woodaa ndiyam ngam jaɓɓorowo nder sukaaɓe. **Ko Mi Soɓɓi** Miɗo ɗaɗɗa ɓernde e daɗɗordu jawdiiji ko ɗum yaltii e ɓeen gila ɓe ɗon heɓii ñaawo ndee teeŋti-ɗum kadi ɓe naatii e mum. Mi anndiniri jawdiije ɓurɗe keewɓe ɗe waawi wonde "accu o tan," ammaa ndeen ɓuri keewɗi ko ɗuum. Mi sikku ɓurɗe tan ɓeen gila ɓe heɓii ñaawo ndee e darnde ndeen ɓurɗo ngule ɓe anndee ko ɗiɗi e ɓeydude am daɗɗordu ndiyam ɗo waawi wannude am naatagol, InshaAllah. Allah yo yonku on fof.