Jaggugol e ɓillitande Rohingyi'en: Ɓamtoreende ngam Ummaɓe
As-Salaamu Alaikum. Mi yiɗi yaarnude hay huunde tiiɗuɗan e ɓernde am nden sabu miɗo anndi ko ɓuri heewi yimɓe ɓe anndaako ɗun maa ɓe yejjitaa ɗun. Worɓe mo sukaaɓe e rewɓe Rohingyi'en ɓe nani e kollugol geɓtiinguuji mo ɓuri bonnude ka lesdi ndin, kono min on ngondu e mbaalitinde ɗun. Ɓe ngoni ka laamorde Rakhine, ka Burma, ɓe wi'a ko ɓeynguure maɓɓe tawi ɓe ngoni tan wonde haa karnitaji 8ndu, tuma nde juutooɓe arɓiɓe misiileen'en arunoo ɓe ndiɗɗunoo. Wono waawi wi'a ko wonaa ɓe laaɓunooɓe Banngali'en haa gila tuma leydi British. Kono sabu goonga, ɓe ngoni tan e leƴƴi, kuuɓe ƴellitaade ɓamtaade e jama'aaji ka laamorde Rakhine, hay so taw wonkii ko wi'ataa. Wono tawii, ɗum yahi bonnude haa e gila karnitaji 19ndu. Nguurndam Burma’en ɓe fuɗɗii faadinde hannde ndee wi'ugo ko Rohingyi'en woni kuuɓe laaɓaade ka Banngladeesh, ngam fittaande fii misiileen'en e ɓeynguure mo'o goniwol siyasa ngoynaaɓe Baɗaaɓe. Ɗum waɗi ɓe leydi heewaa. E 2016, kuuje ɓen ɓe naatnoo ka walliije Rohingyi'en ɓe nanngu ko gasa, ko ɗen yiile ka hoore wona e wuɗɗere, kuuje, ngam ɓe gasaamaa. Ɓe bonnii cembi nder ngam toppitande ngoonguuji ka sukaaji. Ɓe okkii gollooruji e ndeepal ngam ɓeynguure mo'o fii hokkitinde Rohingyi'en. Ɓe daɗndii wallitirde gollaaji ngam aatee ɓe. Ɓe naatnanoo no woni soldaaruje 11,000, bataliyonji 27, ka hoɗon haa hawru nder nder. Ɗoon haa Aawte 2017, heen juutooɓe gollooɓe Rohingyi'en ɓe dilli e waɗɗanɗe polis'en e jaango kuuje ɓen. Jawaabu ndun winndii e dawaagu-to jamaaaji lebbi e 2, ɓe bonnii no heewi walliije 354. E nde lebbal 30 tan, waawi woni Rohingyi'en 6,700 ɓe maayii. Heen heewi rewɓe e calaali, sukaaɓe amen ɓeeɓe, kuuje ɓen ɓe naani ɓe e mboowi. Yimɓe ɓe dogii e kaɓe ngam aade Bangladesh. Kuuje ɓen ɓe kuutorii helikopteeruuji ɓe nannguɓe e nanngaaki minaaji ka nder dogondu ngam bonnude ɓe nde ɓe dogataa. Heen ɓuri 700,000 mbaydi ɓe heɓii aade ka Bangladesh tan e lebbi, kono ɓuri yahude e jaŋtirɗe kampaaji Cox’s Bazar. Kono ɗum wonaa ko daayol. Ka ɗee jaŋtirɗe kampaaji ngoo, ɗuum woodi kollitorde heewi. Metu e kiyeeji goɗɗi ɓe mari, ɗum bonninde heewi. E gila 2017, waawi woni mbaawuuji 35 ka jaŋtirɗe kampaaji ngoo ka hitaande walla heen faa 57, ɗum ɗon yahi e jaaynooji kiyeeji e jaajeegoji. Kono ɗum woɗɗaa ko Burmatan. Heen Rohingyi'en ɓe ɗon yahi Malaysia, ɓe naniyaani ka jamo, kono racemirgu ɗoo keƴi. Ko mi ɗon yiɗi anndinde, wonaako hay goonga. Yimɓe ɓe ɗon tawi daaɗa, ngam ɓe ɓeyno koɗe yahaaɓe mboɗaaɓe Rohingyi'en ɓe nafti tawi yahuɗe ɓe e laawol. Ɗoon haa polis'en Malaysia’en ɓe fuɗɗii huccinde mbaydiji e suɓaaɓe goonga-ɓuri 22,000 yimɓe ɓe ɓe ɗon tawi e nder jaŋtirde deetensiijaaji lebbi tawi ɓe heɓaaɓe wallitirde laawol. Haa ɓeen kuuɓe ɓe mari dokumaaji ɓe ngoni e hoɗon haa nder hawruuji. Ko ɗum bonnii ɓernde am nden sabu hee Malaysia’en e Rohingyi'en woni misiileen’en. Fuɗnaade, Malaysia’en ɓe ɗon wallitinde, kono ɗoon haa ɓeynguure woni siyasa ɓe taawni ɓe ndiira sekuruuji e haɗre eɓɓoore misiileen’en. Ɓe wi'a ko Rohingyi'en ɓe ɲaamaa diina silaa o mbaydi, ɓe wi'a ko ɓe nani heewaa. Mi anndi fiijooji calaali Rohingyi'en ɓe ɗon ari ka jaŋde ɗiɗi ɗi ɓe ɗon doga e ɓe toppitoo fii ngam wonugol maɓɓe. Ɗum ko sahaa ɗii Annabi Amen Ndeentinaaɗo On PBUH O jertini fii muyaaguuji. Ɗum bonnude heewi-ngeewaalu kala bonninde tan sabu no aɗa seedaamaa. Ina alla yeɓe maɓɓe ɗaɓɓitinde ɓerɓe amen fof. Wa Alaikum As-Salaam.