Ɗaɗɗunɗe Haadiisuji e Jammaangal Kawtal
Jammaangal Kawtal ko ɓuri mo’ude e jammooje ɗen ngonɗe e lewru Ramaɗaana. Allah سُبْحَانَهُ وَتَعَالَى ndewni suura e Qura’anaare fuu - ko Surah Al-Qadr. Nuulal e ɗuum jammaangal jokkata njoɓdi lewru tan lebbi duubi. Haadiisuji ɗaɗɗunɗe cawi pii mo’ude, waɗde, alaamaji, e nuulale ɗuum jammaangal. Ɗaa ɗo tan haadiisuji ɓurɗe maaɗe e ɗe ceendanɗe. 1. Mo’ude Jammaangal Kawtal Abuu Hurayra (RA) wiyi: Annabi ﷺ wi’i: > “Oon jippanɗo e jammangal kawtal ngam goonga e woottere njoɓdi, ko yaltineera peccuji mum wonɓe." Ceenditagol: Sahiih Bukhari – 1901 Sahiih Muslim – 759 Haadiisa oon ɗee hollata wonde ko ɓural mo’udel nuulal e ɗuum jammaangal ko yaltine peccuji. 2. Ɗaɓɓugol Jammaangal Kawtal e Jammooje Sappa e Cappanɗe e Leƴƴi Aysha (RA) wiyi: > “Si woni jammaangal sappo e cappanɗe lewru Ramaɗaana fuɗɗi, Nulaaɗo Allah ﷺ e moƴƴinaade kuugal mum e nuulal, ɓamtaade e jammaangal, e woɓɓinde ɓesngu mum." Ceenditagol: Sahiih Bukhari – 2024 Sahiih Muslim – 1174 Ɗuum hollata fii ko Annabi ﷺ e moƴƴinaade nuulal mum e jammooje ɗee. 3. Ɗaɓɓugol Jammaangal Kawtal e Jammooje ɓurnaaji e Sappa e Cappanɗe Aysha (RA) wiyi Nulaaɗo Allah ﷺ wi’i: > “Ɗaɓɓee Jammaangal Kawtal e jammooje ɓurnaaji e sappo e cappanɗe lewru Ramaɗaana." Ceenditagol: Sahiih Bukhari – 2017 Sahiih Muslim – 1169 Ɗuum waɗi wonde mawɓe ɗe ndaaran jammooje 21, 23, 25, 27, e 29. 4. Mo’ude Jammaangal Kawtal e Jammooje Jowi e Cappaɗe Ibnu Umar (RA) wiyi Annabi ﷺ wi’i: > “Oon wiɗɗo ɗaɓɓugol Jammaangal Kawtal, ɗaɓɓo on e jammooje jowi e cappaɗe lewru Ramaɗaana." Ceenditagol: Sahiih Bukhari – 2015 Sahiih Muslim – 1165 Ɗuum hollata wonde e sappo e cappanɗe ɗee, jowi e cappaɗe ɗee ɓuri mo’ude. 5. Ndeƴre Jammaangal Kawtal Ɗaaɗiingo Ubaada ibnu Saamit (RA) wiyi: > Nulaaɗo Allah ﷺ arɗi ngam hollan min Jammaangal Kawtal, kono musulmiiji ɗiɗo ɗoo e ƴeewre. O wiyi: "Mi arɗii ngam hollan on ɗum, kono sabu ƴeewre maɓɓe ɗum, anndal ɗum njalti. Mbele ɗum ɓuri moƴƴude fii onon. Wanoo ɗaɓɓee on e jammaangal 25, 27, e 29." Ceenditagol: Sahiih Bukhari – 2023 6. Du’a Gootol Ngam Jammaangal Kawtal Aysha (RA) naamnii Annabi ﷺ: “Ko Nulaaɗo Allah! Si mi anndii ko hono jammaangal Jammaangal Kawtal, hol ko mi wiyoto?” O jaabii: اللَّهُمَّ إِنَّكَ عَفُوٌّ تُحِبُّ الْعَفْوَ فَاعْفُ عَنِّي Siforde: Allahumma innaka ‘afuwwun tuhibbul ‘afwa fa‘fu ‘anni. Fassara: “Allah, pellet, ko A woni Yaafotooɗo moƴƴo, A yiɗi yaafoyde, wana yaaf min.” Ceenditagol: Jaami’ At-Tirmidhi – 3513 Sunan Ibnu Maajah – 3850 (Haadiisa oon ko ɗaɗɗungol) 7. Alam Jammaangal Kawtal Ubay ibnu Ka’b (RA) wiyi Nulaaɗo Allah ﷺ wi’i: > “Nange nduunndita ka subaka Jammaangal Kawtal ngaa alaa ñeegoowo.” Ceenditagol: Sahiih Muslim – 762 8. Jammaangal Kawtal Ko Jammaangal Lootungal e Seedungal Ibnu Abbaas (RA) wiyi Annabi ﷺ wi’i: > “Jammaangal Kawtal ko jammaangal lootungal e seedungal, alaa kesungal walla ɓuungal. Nange nduunndita ka subaka ɗum ngaa e looni boowel.” Ceenditagol: Sahiih Ibnu Khuzaymah – 2190 Musnad At-Tayaalisi – 349 9. Jippagol Malaa’ikaaji e Ɗuum Jammaangal Allah سُبْحَانَهُ وَتَعَالَى wiyi e Qura’anaare: > “Malaa’ikaaji e Ruuhu (Jibriil) ɗe jippata e yamre Joomi maɓɓe e fii wonkii yamre." Ceenditagol: Sura Al-Qadr – Aayatal 4 Mawɓe ɗee wi’a wonde malaa’ikaaji ɗuuɗɗi jippata e leydi ndee jammaangal, e du’aade fii kuuɓe nuulal. 10 Kuugal E’tikaaf Annabi ﷺ Aysha (RA) wiyi: > “Nulaaɗo Allah ﷺ ndaarataa E’tikaaf e jammooje sappo e cappanɗe lewru Ramaɗaana haa Allah heɓii ndimaagu mum.” Ceenditagol: Sahiih Bukhari – 2026 Sahiih Muslim – 1172 Ɗuum hollata fii ko o moƴƴinaade e halkere e jaami e ɗee jammooje, e reenondirde heɓugol Jammaangal Kawtal. Worsiiji e haadiisuji ɗaɗɗunɗe: Jammaangal Kawtal woni e jammooje sappo e cappanɗe lewru Ramaɗaana. Ko ɓuri moƴƴude ɗaɓɓugol mum e jammooje ɓurnaaji. Nuulal e ɗuum jammaangal yaltinata peccuji cuka. Annabi ﷺ moƴƴinii nuulal mum e ndaari E’tikaaf. Mawɓe ɗuuɗɗi, ɓurɓe ɓe e jama’a Salafiya, e waɗanɓe e waɗugo alaa halkere nuulal e jammaangal 27 tan, kono waɗee e jammooje ɓurnaaji e sappo e cappanɗe - 21, 23, 25, 27, e 29.