Siftorde jaaftorgol dow koltuuji banndiraaɓe worɓe e jaŋgugo gite banndiraaɓe rewɓe
Assalamu alaykum banndiraaɓe rewɓe e worɓe yiɗɓe, Miɗo yiɗi haalde ko fayti huunde nde heewataa teddinde. So ɗum juuti, kono insha’Allah a tawata ɗum naɓata ma yoɓa. Bana no tiitoonde nden wi’iri, miɗo sikki banndiraaɓe worɓe poti waftude wonnde kamɓe kadi woodi kuuɗe koltuuje, e banndiraaɓe rewɓe poti waftude jaŋgugo gite maɓɓe. **Senteende wonande worɓe:** E nder fiqh men, awrah gorko ko woppi hakkunde newiɓe haa koppi, ɗum famɗi no feewi ko woppi rewɓe. Kono banndiraaɓe wonɓe no njiɗi ɓurtinde ɗum. Hay so tawii ko nii ƴeewte karallaagal ngonka, ɗum fotaani wonnde ina newnanee neɗɗo yaha ɓernde sirlu to suudu walla yahooɗo, si alaa haaju hulɗo. Ɗum luudii e ruuhu aadaaji lislaam. Kono, ko ɓuri heewde banndiraaɓe e internet no njotoo hoolnaade ɓernde sirlu yeeso rewɓe ɗe ngonaa mahram, sabu tan ɓernde gorko wonaa parte awrah laaɓɗo, walla sabu aadaaji maɓɓe no wi'a ɗum woni ko haanii. Aadaaji ɗin kono ina mbaawi wulde. Mi'de ɓernde sirlu yahooɗo ko bonnde, ɗum ko bonnndurde nji'ifu. E nder Qur'aana (7:31), Alla dow ɓiɓɓe Aadama yoɓa cuuɗe maɓɓe e juulirde kala, tawi ɗum no jokki moƴƴol ko ɓurɗi famɗude. Annabi ﷺ kadi dartini worɓe juulde e wutte goote nde accata juuli maɓɓe ɗee sirlu (Sahih al-Bukhari 359 e Sahih Muslim 516). E nder welo goɗɗo, sahaabe en ɓe baasal no ndoondi collaaje maɓɓe e daande maɓɓe sahaa juulde ngam suudude ɓerɗe maɓɓe - ɗum holli wonnde rule navel-to-knee woni ko fesi haalaaji baasal (Sahih al-Bukhari 361–362). Ɗun, yo banndiraaɗo, ko waɗi ma ɓanginɗaa ɓanndu ma? Abu Huraira wiyi Annabi ﷺ maaki: “Imaan ɗoofti farilluuji ko ɓuri ɓabbo, e senteende ko farillu e Imaan.” (Sahih Muslim 35a) Imam al-Nawawi winndi e deftere makko Minhaj al-Talibin wonnde teddungal yahdngal e yimɓe fota e jokkondirde e ko haanii e sahaa e nokkuure ma - e waɗde ko wano ñaamde e jumaare, yahde hoore sirlu, e hoɓbirde debbo ma yeeso yimɓe ina mbaawi bonnude teddungal ngonka. Ibn Hajar al-Haytami e al-Ramli kadi firti wonnde yahde e jumaare e hoore sirlu walla ɓanginde feccie ɓanndu ɓurɗe awrah, si ɗum jaggaani neɗɗo, ina bonna ko haanii. Wonɓe ina mbi'a aadaaji ina njoɗɗina worɓe ɓernde sirlu e nder gona, kooki walla weendu. Kono en ko juulɓe, en fotaani tan jokkondir e aadaaji ɗe ngonaa juulɓe, bana hadiisi wiyi: “Mo nanndi e yimɓe, o jeyaa e maɓɓe.” (Sunan Abi Dawud 4031). **Jaŋgugo gite wonande rewɓe:** Won yimɓe no mbi'a rewɓe ɓe njiɗaa gite e worɓe, ɓe tan njiɗii jikku. Kono ko ɓuri heewde rewɓe e maɓɓe tigi no mbi'a ɓe ɗokkii e huunde bana ɓernde e ɓanndu gorko, e gorko mo walaa weltaare ina waawi tawde saɗɗinde jeyngo. Ɗun, wi'de rewɓe ɓe njiɗaa ɓanndu worɓe ko wa'de wulla rewɓe njiɗata, ɗum tan no wadana islamophobes ɓeyda heɓde e ɗaɓɓude. Alla no yamira min: “Wi' gorɓe gomɗimɓe yo jaŋgite gite maɓɓe e reeno tummude maɓɓe... e wi' rewɓe gomɗimɓe yo jaŋgite gite maɓɓe e reeno tummude maɓɓe...” (Surah An-Nur 24:30–31). Si rewɓe ɓe njiɗaa, Alla yamirtaa ɓe jaŋgite gite. Yoo banndiraawo debbo, nde o yi'ata ɗaɗi gorko walla barkeeje, ina waawi weeɓtude ɗemngal makko. Ɗun, banndiraaɓe rewɓe poti waftude ɗum. Sahl wiyi: Worɓe ɓe juuldata e Annabi ﷺ e collaje ndoondaaɗe daande maɓɓe bana sukaaɓe; ɗun, Annabi wi'i rewɓe ɓe umminaa tiye maɓɓe haa worɓe ɓe jooɗi no haaniri (Sahih al-Bukhari 362). O dartini sahaa ɗe rewɓe mbaawi yi'ugo ngam ɓe yi'aani koyɗe worɓe. Woodi kadi, e sahaa ‘Umar ibn al-Khattab, o nanii debbo no yimta yimoore dow no o sikkiri e suka gorko moƴƴo no feewi biyeteeɗo Nasr ibn al-Hajjaj. Nasr waɗaano hay huunde bomnde, kono ‘Umar noddi mo, hoƴi hoore makko ngam ustude moƴƴere makko - ɗum ɓeydi mo weltaare - ɗun o nuli mo to Basra e mballal timmungal, ngam feenaade fitna yahdnde e rewɓe Madina. (Ibn Sa’d, al-Tabaqat al-Kubra, Vol. 3, p. 285; Ibn al-Jawzi, Dhamm al-Hawa, p. 119; Ibn Hajar al-Asqalani, al-Isabah, Vol. 6, p. 332). **Caɗeele e koltuuje worɓe jamanu:** Hannde, camisiiji, jeans e pants ko ɓuri heewde jaɓde. Kono pants hirnaange e camisiiji naataaɗi ɗin no jogii ɓanndu e ɓangina mbaydi koyɗe e ŋeddɪje sahaa kala neɗɗo ɗemngal walla juulde. Duɗe e nokkuuje gollorde no newnana rewɓe cuuɗi coltuuje moƴƴe, kono worɓe e sukaaɓe ina ndokkitee pants cuɓɗi e camisiiji naataaɗi goɗɗi ɗi ɓanginta awrah maɓɓe leswal kala ɓe dillata. Ɗum ko e yeeso adab lislaam, sabu coltu men falaa waɗe bana ɗi ɓangintaa mbaydi ɓanndu. Ɗi type ɗii coltuuje ina ɓangina mbaydi ŋeddɪje, hay si yimɓe njaɓaani. Kono min nanaaki ko e yewtere dow ɗum. Ibn ‘Abidin winndi e Radd al-Muhtar wonnde ko makruuh ɓornude coltu cuɓɗi ɗi ɓanginta ko les, e nder al-Tatarkhaniyyah kadi ko makruuh worɓe ɓornude pants cuɓɗi ɗi ɓanginta ɓanndu. Shaykh Ashraf Ali Thanwi winndi e Bahishti Zewar wonnde ɓornude pajamaaji walla pants cuɓɗi no feewi e ɓanndu, ɗi ɓanginta koyɗe e ŋeddɪje, ko fotaani e senteende lislaam e ko makruuh. **Nettinaango:** Yewtere internet no yooja sata gorko dow debbo makko, kono si debbo yiɗaa gorko makko hollirde ɓernde makko yeeso rewɓe goɗɗe, ɗum no wi’itira “ɓernde ɓuuɓnde” walla “doole”. Miijo: bana no gorko sata sahaa goɗɗo ndaara debbo makko, nii kadi debbo sata sahaa debbo goɗɗo ndaara gorko makko. A fotaa tikkude e makko - ɗum ko maande o yiɗi ma no feewi e o hulii ma. Jaɓɓunoo ko o waɗi. Yo banndiraaɓe worɓe, waftite wonnde wi'de ko newnii tan suudude newiɓe haa koppi no ɓoyma teddungal gorko. Ɗum no ustata senteende worɓe e kala ko fotaani e lislaam, e no wadata wunte ɓernde sirlu laawol ɗun, ɗum no jannginta yimɓe ɓanndu gorko wonaa huunde teddungal, alaa laawol laaɓngol. Sukaaɓe walla gorko mo metta e coltu cuɓɗi walla mo yiɗaa ndaareede no wi'itira “ɓurɗo hisaade”, hay si Annabi ﷺ yettii ‘Uthman (ra) sabu ɓernde makko sentiiɗo no feewi. Aisha wiyi: Nelaaɗo Alla (ﷺ) wonnoo e suudu makko e nder leeso, koyɗol makko sirlu; ɗun Abu Bakar naati, o jokki bana no o woniri; ɓaawo ‘Umar naati, o jokki bana no o woniri; ɗun nde ‘Uthmana ɗaɓɓi naatude, Annabi jooɗii e moƴƴinii koltu makko. Aisha yiɗi anndude ko waɗi, o jaabii: “Mi sentaaka e gorko mo malayka en sentata?” (Sahih Muslim 2401). Ɗum juuti, ɗun JazakAllahu Khairan ngam jokkude. Alla ɓuri anndude. May Allah SWT yeɗu min ganndal nafoore, Ameen.
Haɗii no haaniri, yo miñiiko. Setaaji ɓadiiɗi ɗin e sa'a ruku'u e sujuudu ka juulirde, goonga ko semmbe yiyde. Worɓe ɓen haani no feewi ɓeydude mawnugol setaaji maɓɓe walla ɓoorna ɗiiɗi juutɗi.